Zondag 20/06/2021

'o wat een onherstelbaar verlies'

'De seksuele impuls onder controle houden is de grootste test van menselijke beschaving ', verkondigde Comte

auguste comte

Hoe lang houdt een gewone mens het uit zonder seks? Een onderwerp dat op de televisie zou kunnen leiden tot de gênantste realitysoap aller tijden (Frustration Factor), of tot een Jambers-reportage Een heel leven zonder seks. Waarom doen ze het niet, en hoe? En wat gebeurt er als Dutroux bij wijze van alternatieve straf onder bewaking moet babysitten bij jonge meisjes? Iedereen doet het: oude mensen gebruiken hun looprekken en incontinentiepampers als lustopwekkende instrumenten, kinderen kennen g-spots, pijppunten en buttplugs als hun broekzak en verslinden Boekskes vol goesting; bloemen doen het met bijen tot hun meeldraden het begeven. Het laatste taboe: onthouding. "Hoe lang kan een Marokkaanse haar kak inhouden? Negen maanden." Er wordt menig grap getapt over het kweekgedrag van islamieten maar Mohammed wist toch dik anderhalf millennium geleden te verkondigen dat de ergste vijand van de man zich tussen zijn benen bevond, en dat onthouding man en vrouw naar elkaar toe doet groeien. De Al-Qaeda-strijders zagen overigens in de WTC-torens de dubbelloopse erectie van de duivel.

Let u maar eens op, volledige onthouding is de volgende stap in ons beschavingsproces.

Auguste Comte (1798-1857), de founding father van de sociologie, viel Mohammed later bij: "De seksuele impuls efficiënt onder controle houden is de grootste test van menselijke beschaving en zal dat altijd blijven." Nu moeten wij ons nog niet de haren uit de kop rukken. De overgang naar het onthoudingstijdperk vraagt tijd. Degenen die per week vaker het vuilnis buitenzetten dan de daad bedrijven, weten dat onthouding de aanhankelijkheid tussen mensen verstevigt - de ene onderneemt nutteloze pogingen om de partner op te geilen - en dat onthouding ook sociale banden smeedt - de andere trekt al versierend de wereld in.

Auguste Comte beschouwde sociologie als 'sociale fysica' en trachtte de wetten van het sociale universum te doorgronden, die universeel en altijd geldig zijn. De verlichte geest maakte een einde aan nepwetenschappen als de onbetrouwbare navelstaarderij die psychologie heette en verving die door controleerbare wetenschappen als fysiologie en frenologie. Een groot voorhoofd wijst bijvoorbeeld op een groot filosofisch vermogen. Comte gaat het waarneembare effect na van onze fysiologische opmaak en kijkt hoe het lichaam de maatschappij tot nadeel of voordeel kan zijn.

Wat is dan het precieze nut van onthouding? Baat het niet dan schaadt het niet? Comte had een utopische, autoritaire maatschappij voor ogen die wordt voorgezeten door wetenschappers, de hogepriesters van zijn nieuwe religie, het positivisme. Het ouderwetse supernatuurlijke element wordt vervangen door humanistische idealen. Daarmee zijn we volgens Comte opgeklommen naar het laatste stadium van de evolutie van de mensheid, waarvan theologie en metafysica de eerste stadia uitmaakten. Zo geloven onze voorouders en ik in de duivel (theologie), onze ouders in het kwade (metafysica) en heeft de hedendaagse maatschappij het geloof omgebogen naar daden en wetten uitgevaardigd om asociaal gedrag, dat veroorzaakt wordt door misvormde schedels en defecte genen, te bestraffen (positivisme). Door de behavioristische wetenschap is het antwoord op de vraag wat het verschil is tussen een klein meisje en een fles wijn een aantoonbare waarheid. Een fles wijn blijft namelijk echt langer goed in de kelder. Dan toch een asociaal type, die Auguste Comte? Nee hoor. In zijn werken over een moraal voor het positivisme brak Comte zijn kop over manieren om het egoïsme in te dijken. Hij ontwierp een model om Altruïsme en zijn vrienden Solidariteit en Wederkerigheid in te zetten als de humanistische knokploeg tegen de egoïstische liberalen van zijn tijd. Op zijn sterfbed bejammerde Comte dan ook als een echte altruïst zijn eigen dood, want die betekende een groot verlies voor de nog niet tot het positivisme bekeerde maatschappij.

Hoe meer verhoudingen in de maatschappij gereguleerd en gecontroleerd kunnen worden, hoe beter. Ook onthouding is het teken bij uitstek van beschaving, maar het blijft een opdracht om "de seksuele impuls efficiënt onder controle te houden". Overbevolking is een gevaar, en contraceptie kost geld, moeite, denkwerk en energie. Is het jammer dat Comte de maatschappij niet volledig heeft kunnen hervormen? Comtes werk leeft verder. In Comtes positivistische model zijn een aantal interessante opmerkingen in verband met onthouding in ruime zin terug te vinden. Hij maakte bijvoorbeeld een onderscheid tussen twee soorten cultuurbeelden. Enerzijds heb je de organische soort, die nieuwe intellectuele en artistieke vormen tot stand brengt vanuit een niet-zelfbewuste kracht. Anderzijds is er de kritische, zelfanalyserende kunst die nauwelijks groei inhoudt. Er kan geen kunstwerk, organisch of zelfbewust, op de markt verschijnen of het wordt dadelijk opgenomen in een netwerk van interpretaties, het wordt geduid als een socio-cultureel-politiek-spiritueel symptoom. Comte stelde dat gewoon vast. Je kunt vanuit zijn model nog een stap verder gaan: ook de richting die een bepaalde kunstenaar zal uitgaan is manipuleerbaar. Egon Schiele bijvoorbeeld ontving jarenlang geld van zijn oom om te kunnen schilderen. Toen zijn oom in 1910 de geldkraan dichtdraaide, leek het wel alsof Schiele de inzet van kunst volledig veranderde. Zijn werk werd op slag openlijk seksueel en "gedurfd voor die tijd". Comte zou hier een duidelijk verband leggen: Schieles omslag was een haast mechanisch gestuurd en voorspelbaar antwoord op zijn maatschappelijke positie. Zo staat de "organisch gestuurde" kunst ook altijd onvermijdelijk in verhouding tot de maatschappij. Een opvatting die lang gangbaar geweest is: hoe meer geld onthouden wordt en hoe minder steun voor kunst, hoe authentieker en vrijer kunst wordt. Die opvatting vormt ook de voedingsbodem voor de romantische mythe van de ploeterende kunstenaar aan de zelfkant van de maatschappij. De kunstenaar wordt het best zoveel mogelijk geweerd uit de maatschappij. Kan hij lekker veel kunst en liefde bedrijven. Stelt u zich die vraag nooit wat sommige mensen, behalve uw ouders, uitsteken tussen de lakens? Akkoord, Jean-Luc en Celie laat men liever hun welverdiende zondagsrust op hun eigen manier besteden, zonder daar nader bij betrokken te worden. Maar de mensen die met beide benen in de maatschappij staan, mensen die dag en nacht al socializend en netwerkend doorbrengen - politici. Zou politieke dieren nog veel tijd resten voor het bed, en voor activiteiten in bed? Nee, mensen als Luc Van den Bossche, met een kop die permanent op chagrijnig staat omdat hij op dat seksueel onthoudende lijf moet staan, die investeren hun energie in zaken van sociaal belang. Die helpen mee ideeënfabrieken draaiende te houden. Jammer voor de maatschappij dat zij niet genoeg seksen? Een gemis als er geen nakomelingen zijn? Jammer dat Hitler geen kinderen heeft? Zoals gezegd, Auguste Comte was geen voorstander van ongebreidelde procreatie. Zelf had hij geen nageslacht. Na een ongelukkig huwelijk dat zeventien jaar duurde, scheidde hij. Drie jaar later was hij volledig afhankelijk van de goede zorgen van zijn nieuwe vlam Clothilde de Vaux, die echter een jaar later zelf stierf aan tuberculose. Comtes ervaringen hebben een grote invloed gehad op zijn werk en zijn opvattingen over de rol van vrouwen in zijn maatschappij. De man moet zijn verantwoordelijkheden nemen in de positivistische maatschappij, en de vrouw, monogaam en niet overdreven vruchtbaar, mag de man bijstaan. Uit steekproeven blijkt dat de gemiddelde vrouwelijke werknemer vandaag bij een vergadering de koffie haalt en de fotokopieën maakt. Comte rules.

saskia de coster

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234