Woensdag 07/12/2022

Nul tolerantie, grote winsten

Twee aandelen scheerden vorig jaar hoge toppen op Wall Street: die van CCA en Wackenhut. De twee bedrijven hebben zich gespecialiseerd in het bouwen en uitbaten van privé-gevangenissen. Beide zijn actieve sponsors van politici die elkaar trachten af te troeven met steeds wildere ideeën rond een steeds repressievere aanpak van drugs. Nu al zit één op de 150 Amerikanen in de gevangenis. Verwacht wordt dat dat tegen 2010 één op de 75 zal zijn. De waanzinnige stijging is haast volledig te wijten aan de totaal ontspoorde war on drugs.

Amy Pofahl is 37 jaar oud, maar zit al acht jaar in de gevangenis. Ze moet nog zestien jaar. Amy werd veroordeeld wegens betrokkenheid bij een handel in XTC. Amy zegt dat ze nog nooit een XTC-pil van dichtbij heeft gezien en waarschijnlijk klopt dat ook. In 1989, na enkele jaren huwelijk, gingen zij en haar echtgenoot Charles Pofahl, een zakenman uit Dallas, uit elkaar. Terwijl Amy haar eigen pr-bureau runde in Los Angeles, werd Charles in Duitsland gearresteerd wegens productie en verspreiding van XTC, onder meer naar de VS.

Amy had allang geen contact meer met hem. Ze werd wel door diens advocaten benaderd om hem in de aanloop van zijn proces financieel te ondersteunen. Dat had ze beter nooit gedaan. "De federale agenten beloofden dat ze mijn leven zouden vernietigen als ik ze niet hielp met informatie tegen hem", blikt ze terug, op de website van Families Against Mandatory Minimums (FAMM). "Wel, die belofte zijn ze nagekomen."

De jonge vrouw werd gearresteerd wegens "samenzwering" en het "witwassen van drugsgeld". Amy Pofahl had geweigerd mee te werken met de politie en had hen dus niets verteld. "Omdat ik ook helemaal niets wist over die XTC-handel." Een door justitie toegewezen advocaat en een lokale rechter in Waco, Texas, deden de rest. De rechter had een uniek palmares. Van alle drugsverdachten die ooit zijn rechtzaal binnenkwamen, werd 100 procent tot de zwaarste straf veroordeeld.

Terwijl haar ex-man in Duitsland al na vier jaar vrijkwam, telt Amy nu het aantal dagen tot het jaar 2015. "De meerderheid van mijn volwassen leven zal ik in de gevangenis doorbrengen. Wie is daarmee geholpen?"

Amy heeft geluk. Ze is een mooie, blonde en blanke vrouw. Voor organisaties als de FAMM is ze het ideale symbool voor de strijd tegen de nu al vijftien jaar woedende war on drugs. Een foto van Amy zal sneller op de sentimenten van het publiek inwerken dan die van een zwarte jongen uit de Bronx. Toch is haar zaak symptomatisch. De FAMM publiceert maandelijks lange lijsten van mensen die hetzelfde lot ondergingen. Het gaat om tienduizenden mensen - vooral vrouwen - die weigerden hun partner te verlinken, en op grond van een in 1988 doorgevoerde wetswijziging beticht werden van "samenzwering". Vaak hield het misdrijf niet meer in dan het treffen van financiële schikkingen terwijl manlief in de cel zat, of een boodschap doorgeven aan een vriend.

Vandaag is zowat elke Amerikaanse burger vogelvrij. Het is dagelijkse praktijk dat agenten - met of zonder huiszoekingsbevel - woningen bestormen en er vandoor gaan met geld en kostbare bezittingen. Zelfs als er geen drugs worden gevonden, of er geen veroordeling volgt, laten de civil asset forfeiture laws de burger weinig of geen verweer toe. Het zijn, zo heet het, de dingen die vervolgd worden, niet de eigenaar ervan. Een anonieme tip van een informant - die tegenwoordig tot 25 procent krijgt - kan voldoende zijn om beslag te leggen op een huis dat met drugsgeld "zou" zijn betaald, of op een auto waarin drugs "zouden" zijn vervoerd. Voor drugszaken geldt in de VS het principe van de omgekeerde bewijslast. Het is niet de politie die moet bewijzen dat de burger drugs verbruikt of verhandelt, het is de burger die moet bewijzen dat hij dat niet doet.

Tussen 1985 en 1995 legde de Amerikaanse justitie voor 4 miljard dollar (159 miljard frank) beslag op bezittingen van burgers. Het grootste deel van de buit mogen de over bezuinigingen klagende politiediensten voor zich houden. De cops moeten immers worden gemotiveerd om op drugs te jagen.

Volgens Joseph McNamara, een vroegere politiecommissaris in Kansas City en San Jose, en nu researcher aan de Stanford University en het Hoover Institute, is de corruptie onder zijn ex-collega's vandaag met drugs groter dan ten tijde van de drooglegging in de jaren twintig. "De integriteit van de Amerikaanse politie is verwoest", verklaarde hij in oktober op een drugscongres in Washington DC. "Omdat ze op legale wijze niet doeltreffend is, gebruikt de politie nu een gamma aan illegale methoden. Het aantal agenten dat zelf drugs verstopt om die daar dan te komen aanslaan, mag dan misschien een minderheid vormen, maar ze wordt wel beschermd."

In hun pas verschenen boek Shattered Lives, portraits from America's Drug War zetten auteurs Chris Conrad en Mikki Norris de strafmaten even op een rijtje. Ze baseerden zich op gegevens van het Federal Bureau of Prisons - de overheid zelf, dus. In 1996 was het gemiddelde tarief voor een eerste "geweldloos drugsmisdrijf" 82 maanden cel. Op illegaal wapenbezit stond 74 maanden, op verkrachting 67 maanden en op doodslag 26,8 maanden.

In de VS kun je beter een mens vermoorden dan op straat hasj verkopen.

De buitenproportionele straffen vinden hun oorsprong in het destijds door president Nixon ingevoerde mandatory minimum system (MMS). Dat was bedoeld om zware drugsjongens voor een langere tijd in de cel te houden. De strafmaten werden de rechters opgelegd via een mathematisch stelsel, dat uitgaat van het soort drugs en het gewicht. Een goed idee, vond iedereen. Vanaf 1984 werden strafmaten echter stelselmatig opgevoerd, in een wedloop tussen Democraten en Republikeinen: wie is het felst tegen drugs?

Tientallen balies en rechtbanken spraken zich al uit tegen het MMS-stelsel. Ted Galen Carpenter, vice-voorzitter van het Amerikaanse Cato Institute for Defense and Foreign Policy Studies had het onlangs over "collateral damage". Dat is een term uit de Kosovo-oorlog, die volgens hem nu ook op de oorlog tegen de drugs van toepassing is: "Kinderen worden er op school toe aangezet hun ouders te verklikken wanneer die drugs gebruiken. Er wordt niet bij verteld hoelang ze daarna de gevangenis ingaan."

Net na Rusland hebben de VS de hoogste dichtheid aan gedetineerden van de hele wereld, met nu al meer dan 600 per 100.000 mensen (in België is dat 85). Het aantal gedetineerden steeg de afgelopen jaren explosief tot bijna twee miljoen. Volgens cijfers van het Office National Drug Control Policy (ONDCP) zou ruim 60 procent daarvan vanwege een of ander drugsdelict achter de tralies zitten. Ten opzichte van 1986 is de totale gevangenispopulatie in de VS verdubbeld. Nu wordt om de twintig seconden ergens in de States iemand gearresteerd voor een - vermeend - drugsdelict.

Je zou denken dat het punt in zicht moet komen waarop de laatste Amerikaanse drugsdelinquent uit de samenleving is verwijderd. Maar dat is niet zo. Het gemiddelde aantal druggebruikers ligt er anno 1999 nog steeds hoger dan bijvoorbeeld in het 'tolerante' West-Europa. Het aanbod van drugs op de Amerikaanse markt is de afgelopen jaren niet gedaald, integendeel.

Opmerkelijk is de toename van het aantal jonge vrouwen in de gevangenissen. Het zijn er inmiddels meer dan 150.000, tegenover 65.000 tien jaar geleden. Ruim de helft zit een straf uit vanwege een drugsveroordeling. Het overgrote deel daarvan bezondigde zich aan "samenzwering".

Serena Nunn was negentien toen ze in 1989 als een van de eersten in aanraking kwam met de nieuwe wet. Haar vriendje was een dealer in Minneapolis. Uit niets is ooit gebleken dat Serena drugs verhandelde. Zeker is wel dat ze de agenten met een boze blik aankeek toen ze haar voorstelden mee te werken aan een operatie om hem op heterdaad te betrappen: "Voor geen geld. Zo zit ik niet in elkaar."

Toen een kopstuk van de drugsbende in Minneapolis - niet het vriendje van Serena, wel zijn opdrachtgever - later werd gearresteerd, kreeg hij ondanks een criminele voorgeschiedenis van verkrachtingen, drugshandel en een moordpoging zeven jaar cel. Hij is inmiddels weer vrij. Serena zit nog steeds in de gevangenis. Ze kreeg zestien jaar. Het probleem met vrouwen als Serena Nunn is dat ze meer eergevoel hebben dan dat ze vatbaar zijn voor het taalgebruik van een op een deal aansturende ondervrager. En dat ze de politie meestal ook weinig te bieden hebben.

Ook al zijn er de voorbije twintig jaar zo'n duizend nieuwe bijgebouwd, er is haast geen plaats meer in de Amerikaanse gevangenissen, zo meldt een onlangs verschenen rapport van het Franse instituut Observatoire Géopolitique des Drogues (OGD). Een gedetineerde kost de overheid 23.000 dollar (918.000 frank) per jaar. Dat is niet wat de gemiddelde kiezer zich voorstelt bij een zinnige besteding van zijn belastinggeld. Daarom opteren steeds meer staten voor het privatiseren van het gevangeniswezen. En dat gaat snel. Nu al wordt één op de twintig gevangeniscellen uitgebaat door de privé-sector.

Twee bedrijven ontpopten zich als dé specialisten in het goedkoop en efficiënt bouwen en uitbaten van gevangenissen. Corrections Corporation of America (CCA) en Wackenhut Corporation hebben samen 75 procent van de markt - meer dan 100.000 gedetineerden - in handen. Deze bedrijven krijgen 50 dollar per dag en per gedetineerde. Dat maakt zo'n 18.000 dollar (719.000 frank) per jaar, een stuk goedkoper, dus.

CCA werd in 1983 opgericht door een groep financiers achter het multinationale fastfoodbedrijf Kentucky Fried Chicken. Het bedrijf kwam blijkbaar op dat idee nadat het ontdekte dat er fortuinen te verdienen vallen met het aanleveren van maaltijden aan staatsgevangenissen. Gevangenen moeten ook eten. De (beurs)waarde van CCA steeg van vijftig miljoen dollar in 1986 tot 3,5 miljard dollar (139 miljard frank) in 1997. In de eerste negen maanden van dit jaar steeg de bedrijfswinst van CCA tot 16 miljoen dollar (72 dollarcent per aandeel). In dezelfde periode vorig jaar was dat 12,4 miljoen dollar (en 55 dollarcent per aandeel).

Wackenhut is de internationale marktleider in geprivatiseerd cellenbeheer en ziet de toekomst rooskleurig in. Het bedrijf stelt dat, gezien "de verwachte groei van de gevangenispopulatie", er jaarlijks honderdduizend cellen moeten bijkomen. Recente prognoses gaan uit van een verdubbeling van het aantal geprivatiseerde gevangenen in de komende vijf jaar.

Steeds meer gourverneurs ontdekken nu de aangename bijwerking van de war on drugs. Steden met weinig economische activiteit vechten nu met elkaar om privé-gevangenissen. Het betekent "schone" en tot in een verre toekomst gegarandeerde werkgelegenheid. De bedrijven zelf spekken graag de verkiezingskassen van politici met een stoer taalgebruik over nultolerantie. Hypocriet wordt er allang niet meer over gedaan. In een brochure van de staat Florida, thuisbasis van Wackenhut, worden de voordelen opgesomd: "Een gevangenis met 1500 bedden is 25 miljoen dollar per jaar waard en 350 banen voor een gemeenschap."

In zijn rapport wijst het OGD op een opvallende verstrengeling van belangen in de raden van bestuur van de vier grootste correctional corporations. Het blijkt eerder regel dan uitzondering te zijn dat bedrijfsleiders lucratieve mandaten geven aan prominenten uit de universitaire en politieke wereld. Zo is de raad van bestuur van het in Nashville gesitueerde CCA bevolkt met lui uit de betere kringen uit het Zuiden van de VS. Velen van hen bekleden ook bestuursmandaten bij bedrijven als Kentucky Fried Chicken, de Franse voedingsgigant Sodexho (16 procent van de CCA-aandelen), de Suntrust Bank en - zowaar - Harley-Davidson. In het CCA-bestuur zetelen ook een voormalige gouverneur, een voormalige rechter, de voorzitter van de Republikeinen in Tennessee en de hoofdaandeelhouder van de universiteit van Tennessee.

Bij de Wackenhut Corporation is het niet anders. De voorzitter van de raad van bestuur, George Wackenhut, is een gewezen FBI-functionaris. Hij is ook adviseur aan de universiteit van Miami. In de raad van bestuur zitten ook een ex-gouverneur, een ex-ambassadeur bij de VN en enkele militaire officieren en universiteitsdecanen. Het gebeurt wel vaker dat universiteiten belangen hebben in correction corporations. Met een gevangene is 18.000 dollar per jaar te verdienen. Voor een jaar onderwijs voor een kind heeft de Amerikaanse regering gemiddeld 5.400 dollar veil.

Volgens de OGD besteedden het CCA en zijn concurrenten samen al 400.000 dollar voor lobbywerk bij het Californische congres. Daar situeert zich een groot gat in de markt: een voorspeld tekort van 70.000 cellen tegen het jaar 2006. Het CCA schijnt er er alle vertrouwen in te hebben dat het de mega-contracten zal binnenrijven. Het begon alvast op eigen houtje met de bouwwerken voor drie nieuwe mega-gevangenissen, een investering van 230 miljoen dollar.

Wat de privé-sector zelf doet, doet ze overigens niet noodzakelijk beter. CCA en Wackenhut lieten op Wall Street lange tijd samen met de toppers uit Silicon Valley de betere noteringen optekenen. Sinds begin dit jaar zit er echter een knik in de groeicurven. Dat komt door aanhoudende berichten over ontsnappingen, verkrachtingen en moorden in hun gevangenissen. Elke week heeft de Amerikaanse pers een nieuw schandaal beet. De grootste vakbond van overheidspersoneel, met 1,3 miljoen leden, richtte al een speciale Private Prison Watch op. Die voert een furieuze campagne tegen de privatisering van de gevangenissen. "De liberalisering werkt corruptie in de hand, en maakt het beheer van de gedetineerden helemaal niet goedkoper, maar vooral onveiliger", zegt de bond.

Honderdduizensen mensen per jaar opsluiten is één ding, ze weer vrijlaten is nog iets anders. Wat zal er gebeuren als straks de eerste generatie MMS-gedetineerden vrijkomt? Voor 2010 verwachten de VS 3,5 miljoen gedetineerden. Nu zit van elke 150 Amerikanen er één in de gevangenis. Over tien jaar is dat 1 op de 75. Zelfs als de Amerikaanse regering vandaag stopt met haar war on drugs, dan nog moet ze rekening houden met een jaarlijkse invasie van gebrandmerkte, verbitterde en sociaal verstoten mensen. De auteurs van Shattered Lives spreken zonder meer over "angstige parallellen" met het vooroorlogse nazi-Duitsland. "In de naam van de oorlog tegen drugs is het oké om bepaalde groepen mensen te demoniseren, hun rechten te schenden, al hun bezittingen te confisceren, ouders van hun kinderen te scheiden", zegt Nikki Norris. Chris Conrad vraagt zich af "of Amerika's drugsoorlog niet al in een vroeg stadium van een sociale genocide is beland, met particuliere gevangenissen in plaats van concentratiekampen." Hij citeert Newt Gingrich, de voormalige Republikeinse topman in het Huis van Afgevaardigden, die laatst nog voorstelde om al wie met meer dan honderd doses van welke drug ook wordt opgepakt, de doodstraf te geven. Een Texaans politicus pleitte dan weer voor een versnelde uitvoering van doodstraffen door de elektrische stoel te vervangen door "de elektrische sofa".

Het is niet zo zeker of die ideeën ook passen in de bedrijfsstrategie van CCA en Wackenhut.

Door de rimpels in haar gezicht lijkt Amy Profahl steeds minder op de vitale twintiger op de affiches ('Free Amy!') van FAMM. Een ervan kon net zo goed uit een modeblad komen. Het is zo'n affiche die ze in haar onooglijke cel heeft gehangen. "Ergens is er nog steeds die hoop dat ik ooit nog kinderen kan krijgen", vertelde ze laatst een journalist. "Maar die wordt kleiner met de dag."

Amy is een voorbeeldige gedetineerde. Ze kreeg nog maar twee berispingen. De zwaarste berisping kreeg ze na het voederen van een sardine aan een poes.

Mikki Norris, Chris Conrad & Virginia Resner: 'Shattered Lives, Portraits From America's Drug War'. ISBN 0-9639754-3-9.

Families Against Mandatory Minimums: http://www.hr95.org/

'Zo zit ik niet in elkaar', zei de negentienjarige Serena Nunn, toen de politie haar vroeg haar vriendje te verlinken. Ze kreeg zestien jaar cel. De achteraf alsnog gearresteerde dealer kreeg zeven jaarVoor een eerste drugsdelict krijg je in de VS 82 maanden gevangenisstraf. Voor illegaal wapenbezit krijg je 74 maanden, voor verkrachting 67 maanden en voor doodslag 26,8 maanden

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234