Vrijdag 30/10/2020

Nederland

Nu Zweden van zijn voetstuk valt: ‘Intelligente lockdown in Nederland wérkt’

Winkelen in de Kalverstraat in Amsterdam. Het kon nog, maar het was veel minder druk de voorbije maanden dan anders.Beeld ANP

Herinnert u zich nog de luide roep in ons land, half maart, om strengere maatregelen bij onze laksere noorderburen? Drie maanden later krijgt Nederland voor zijn eigenzinnige aanpak van de coronacrisis goede punten op de nieuwssite van Bloomberg. Een “intelligente lockdown” noemde premier Mark Rutte het. 

Op 12 maart vroeg de Nederlandse premier Mark Rutte aan de bevolking om zoveel mogelijk van thuis te werken. Het was geen verplichting. Twee dagen later daalde het voetgangersverkeer in drukke Amsterdamse winkelstraten, zoals de bekende Kalverstraat, met 80 procent. Dat berekende Gerard Zandbergen, CEO van onderzoeksbureau Locatus, marktleider op het gebied van retailinformatie in de Benelux. In steden als Madrid en Parijs lag dat percentage hoger (95 procent), aldus Zandbergen aan Bloomberg, omdat in Spanje en Frankrijk de bevolking, net als in ons land, wél verplicht moest thuis blijven. 

Twee kilometer verder dan de Kalverstraat, in De Pijp, viel er amper aangepast gedrag te bespeuren na de raad van Rutte, zo blijkt nog uit de gegevens van Locatus. Bij de Albert Heijn, bakkerij Ron Verboom en koffie- en theewinkel Simon Lévelt bléven de klanten gewoon over de vloer komen. Simon Lévelt deed zelfs betere zaken dan vóór corona. “Mensen moeten nog altijd eten en zich verzorgen”, verklaart Zandbergen dat. De Nederlanders blijken dat ook op een verantwoorde manier te hebben gedaan. De winkels namen heel wat voorzorgen, zoals dat bij ons eveneens gebeurde, toen ze weer mochten openen.

In Nederland mochten alle winkels van in het begin openblijven. Wél moesten op 15 maart scholen, kappers, tandartsen, cafés en restaurants sluiten. Handen vaker wassen, anderhalve meter afstand houden en kwetsbare ouderen vermijden, gaf Rutte het volk verder nog mee als raadgeving tijdens zijn coronatoespraak op tv op 16 maart. Kortom: geen echte lockdown, Nederland ging voor het “maximaal controleren” van de epidemie. De premier waarschuwde daarbij: “De realiteit is ook dat de komende tijd een groot deel van de Nederlandse bevolking met het virus besmet zal raken”.

De toespraak van premier Mark Rutte werd op 16 maart uitgezonden op de Nederlandse televisie.Beeld ANP

Nederland wrong zich zo ergens tussen twee extremere methodes in om de coronacrisis te lijf te gaan. De meeste Europese landen kozen voor een redelijk strikte lockdown, terwijl Zweden als enige de bevolking nauwelijks beperkingen oplegde en vooral rekende op het gezond verstand van de onderdanen. Zelfs restaurants en cafés moesten er niet sluiten. Nederland volgde Zweden in het streven naar groepsimmuniteit en opteerde daarom voor een gecontroleerde verspreiding van het virus binnen groepen die het minste risico zouden lopen als ze Covid-19 kregen. Het principe van groepsimmuniteit is om zo veel mensen weerstand of immuniteit tegen het virus te laten opbouwen zodat het virus geen nieuwe gastheren meer vindt en zich dus niet verder onder de bevolking kan verspreiden. Rutte beklemtoonde later dat groepsimmuniteit geen doel op zich was. Voortschrijdend inzicht, een sleutelbegrip tijdens de coronapandemie.

Staatsepidemioloog Anders Tegnell, het brein achter de Zweedse aanpak, liet die nooit los. Zweden telt nu helaas in verhouding veel meer coronadoden - 4.562 op dit moment op een bevolking van ongeveer tien miljoen - dan de omringende landen. België heeft het over de hele coronaperiode met 826 sterfgevallen per miljoen inwoners weliswaar veel slechter gedaan dan Zweden (452), maar de laatste week is dat niet meer het geval. Tegnell gaf woensdag toe dat hij het vandaag anders zou aanpakken met de huidige kennis: “Onze reactie zou ergens liggen tussen wat Zweden deed en wat de rest van de wereld heeft gedaan”. 

Zoals Nederland dus, zo lijkt het wel, dat tot nu toe 6.005 Covid-19-doden betreurt, of 350 per miljoen inwoners. Meer dan de helft minder dan bij ons, al moeten we nog eens herhalen dat er in beide landen anders geteld wordt en de cijfers daarom moeilijk te vergelijken zijn. Half maart zei minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) nog dat Nederland “het virus vrij spel gaf” en sprak ze van “een gevaarlijke aanpak”.

Anders Tegnell.Beeld via REUTERS

Ze had het dan over de veelbesproken groepsimmuniteit, die onze noorderburen nastreefden. Die blijkt vandaag echter een illusie, ook in Zweden. In België heeft amper 7 procent antistoffen ontwikkeld tegen het coronavirus, in Nederland zelfs maar 5 à 6 procent. Vorige maand bleek dat het aantal besmette personen tegen eind april ook in het Zweedse Stockholm niet hoger kon klimmen dan 7,3 procent van de inwoners. Nog mijlenver van de 60 procent die nodig is om enig effect te hebben. Dat maakt dat eventuele nieuwe coronagolven nog veel ruimte genieten om zich door te zetten.

Net zoals Zweden kreeg Nederland van in het begin veel kritiek te slikken voor zijn mitigatiebeleid zonder strikte lockdown, ook van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Maar fundamenteel wilden ook Zweden en Nederland - net als België - het aantal mensen dat op hetzelfde moment Covid-19 zou oplopen, beperken, zodat het gezondheidssysteem de toestroom van patiënten zou aankunnen. Het doel was dus gemeenschappelijk: ‘flattening the curve’ of de verspreiding van het coronavirus vertragen. Daarom nam ook Nederland wel degelijk ernstige maatregelen.

Maggie De Block had, zoals vele anderen, in het begin veel kritiek op de Nederlandse aanpak.Beeld BELGA

Nederland werd, opnieuw zoals België, in het begin hard getroffen door het nieuwe coronavirus, met een vroege haard in Noord-Brabant. Maar onze noorderburen tekenden wereldwijd een van de kortste pieken in het aantal nieuwe gevallen op. Op 26 maart verdubbelde het aantal doden om de vijf dagen, twee weken later was dat nog ‘maar’ om de elf dagen. De mortaliteit bleef zakken en Nederland ging ook meer en meer testen. De piek van het aantal ziekenhuisopnames kwam op 28 maart en lag op 610. De laatste week van mei was er nog gemiddeld één opname per dag. Op 22 mei kende Nederland geen oversterfte meer. Op het hoogtepunt van de uitbraak lag de Nederlandse oversterfte 50 procent hoger in vergelijking met vorig jaar. België, Italië en Spanje, die allemaal strengere coronamaatregelen namen, deden het veel slechter op dat vlak. Al liep het in Duitsland dan weer wél beter.

Nederland slaagde erin om zowel de curve af te vlakken als het leven in coronatijden draaglijk te houden, zo vat Bloomberg het samen. Het hele plan stoelde vooral op de steun van de bevolking, zegt filosofe Daan Roovers aan Bloomberg. “Als je in Nederland een regel oplegt, zal er veel weerstand zijn - zo gehoorzaam zijn we niet”, aldus Roovers. “Maar als je de mensen een beetje manoeuvreerruimte laat voor zichzelf, om zelf na te denken, dan krijg je meer steun en heb je meer kans op succes.” Rutte zit op dezelfde golflengte. Al begin april zei hij: “Ik hoor rondom mij dat mensen blij zijn dat we ze als volwassenen en niet als kinderen behandelen”.

Op 21 mei werd het té druk op sommige plaatsen, zoals in Park Somerlust.Beeld ANP

In het Outbreak Management Team (OMT) van Mark Rutte zitten geen economisten. Toch blijkt Nederland ook op economisch vlak de coronacrisis redelijk goed door te maken. Het bruto binnenlands product daalde in het eerste kwartaal met 1,7 procent, terwijl dat in de Europese Unie met 3,5 procent terugviel, meldt Bloomberg. De intelligente lockdown zal dus mogelijk ook de Nederlandse economie op korte termijn ten goede kunnen komen in vergelijking met andere landen, én ook de volksgezondheid op langere termijn. Want armoede is slecht voor de gezondheid. Omgekeerd kunnen de gevolgen van een strikte lockdown nog jaren later voelbaar zijn op sociaal, economisch en gezondheidsvlak.

Volgens economist Michael Grossman beschikt Nederland ook over een groter “gezondheidskapitaal” dan de buurlanden. Grossman stelt dat de Nederlanders minder kampen met de onderliggende aandoeningen die een groter risico vormen voor Covid-19-patiënten om ernstig ziek te worden. Zo komt in Nederland obesitas minder voor en zijn er minder rokers en longpatiënten dan elders in Europa. Nederland had daarmee betere kaarten in handen om de epidemie het hoofd te bieden.

Een ongezien en gevreesd tafereel in coronatijden: de Dam in Amsterdam liep vol met zo'n 5.000 betogers.Beeld ANP

Op 11 mei begon Nederland met het versoepelen van de maatregelen. Basisscholen gingen deels weer open, kappers en tandartsen gingen weer aan de slag. Allemaal onder extra voorwaarden. Uit gegevens van Locatus blijkt dat de Kalverstraat inmiddels weer op de helft van het voetgangersverkeer uit de precoronatijd zit. Sinds begin deze week mogen ook cafés, restaurants, bioscopen, theaters en concertzalen weer de deuren openen, weliswaar voor maximum dertig personen tegelijk.

Het blijft allemaal een heuse uitdaging, ook voor onze noorderburen. Het mooie weer op Hemelvaartsdag deed zo veel Nederlanders naar de parken en stranden stromen dat de politie op sommige plaatsen moest ingrijpen. En maandag nog verzamelden tot 5.000 mensen - de meesten weliswaar met mondmaskers aan - op de Dam in Amsterdam om te protesteren tegen het politiegeweld tegen zwarten, een betoging waarvan de beweegreden uit de VS kwam overgewaaid: de dood van George Floyd. Het was onmogelijk om met zoveel mensen de anderhalve meter afstand te bewaren. Burgemeester Femke Halsema was kop van Jut, omdat ze helemaal niets aan de situatie wou doen. De strijd is nog niet voorbij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234