Donderdag 01/12/2022

InterviewDirk Van Damme

‘Nu zien we dat het fundament van het kwaliteitsprobleem in het basisonderwijs zit’

Dirk Van Damme: 'Echte differentiatie, waarbij elke leerling op zijn of haar niveau wordt uitgedaagd, is er nooit gekomen.' Beeld Illias Teirlinck
Dirk Van Damme: 'Echte differentiatie, waarbij elke leerling op zijn of haar niveau wordt uitgedaagd, is er nooit gekomen.'Beeld Illias Teirlinck

Alweer komt een toets bovendrijven die toont dat het niveau wiskunde in het basisonderwijs achteruitgaat. Het verbaast onderwijsexpert Dirk Van Damme allerminst en hij maakt zich enorme zorgen over de staat van ons onderwijs. ‘Zelfs met alle sympathie die ik heb voor het onderwijs, moet ik kritisch blijven.’

Pieter Gordts

Vlaamse leerlingen konden vorig jaar minder goed rekenen dan in 2016, zo blijkt uit de laatste peilingsproef. Die onderzoekt of leerlingen de eindtermen, en dus minimumdoelen, voor een vak halen. Wat was uw reactie toen u dat hoorde?

“Ik was opnieuw verbijsterd en zwaar ongerust. Het is natuurlijk geen onverwacht signaal: het ligt in de lijn van alle voorgaande onderzoeken en testen. Maar het zesde leerjaar van het basisonderwijs is een cruciaal moment in de schoolloopbaan van jongeren: als rekenvaardigheden van leerlingen dan niet goed zijn, heeft dat repercussies voor het leertraject in het secundair onderwijs.

“Meer in het algemeen hebben we lang gedacht dat het kwaliteitsprobleem van het onderwijs vooral in het secundair lag. Nu beginnen we in te zien dat het fundament daarvan al in het basisonderwijs zit. Veel experten maken zich zorgen om het niveau van de leerkrachten die afstuderen van de lerarenopleiding basisonderwijs.

“Ik weet dat we niet altijd zo negatief mogen spreken over leerkrachten. Die kritiek krijg ik wel vaker, dat ik zo geen mensen overtuig om voor het onderwijs te kiezen. Maar dat vind ik echt verkeerd: zelfs met alle sympathie die ik heb voor het onderwijs, moet ik kritisch blijven.”

Wat denkt u van het voorstel van Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) om studenten die aan de lerarenopleiding beginnen verplicht hun tekorten op de instaptoets te laten bijspijkeren? Nu is remediëring nog niet verplicht.

“Ik ben sterk gewonnen voor een goede screening voor de start van de opleiding. Dat geeft ook het correcte signaal. De basiscompetenties moeten er zijn, maar ook de motivatie en het engagement. Het is evident dat als er tekorten blijken, deze ook aangepakt moeten worden. Ik denk echt dat zo’n aanpak het respect voor en de interesse voor de lerarenopleiding zal stimuleren.”

Welke impact hebben twee moeilijke coronajaren gehad?

“Dat is onmogelijk te zeggen. Het is zeker dat corona een effect heeft gehad. De weinige data die we daarover hebben, laten vermoeden dat de schoolsluitingen – hoe beperkt ze ook waren – en de algemene disruptie in ons onderwijs door corona zich laten voelen in de prestaties van leerlingen. Toch moeten we er ons voor hoeden dat als excuus te gebruiken. De daling is al langer bezig.”

Een andere oorzaak is volgens Mieke Goos (KU Leuven), die deze peilingsproef mee begeleidde, de differentiatie in de klas. Wat is dat en bent u het daarmee eens?

“Ja, dat vind ik een heel goede opmerking. Een leerkracht organiseerde zijn klas vroeger in functie van de beste leerlingen. Nadien kwam het pleidooi van pedagogen dat leerkrachten niet enkel naar de sterkste leerlingen mochten kijken, maar zich moesten aanpassen aan alle leerlingen. Ten dele werd dat ondersteund door het gelijkekansenverhaal. Dat gebeurde met de beste bedoelingen. Maar in de realiteit stelden leerkrachten het verwachtingsniveau daardoor wel naar beneden. Het waren niet langer de beste leerlingen die als norm golden, wel de snelheid van de zwakste leerling.

“Ik pleit er niet voor zwakkere leerlingen zomaar aan hun lot over te laten. Maar echte differentiatie, waarbij elke leerling op zijn of haar niveau wordt uitgedaagd, is er nooit gekomen. Te vaak zijn er verhalen geweest van sterkere leerlingen die zich verveelden, terwijl de leerkracht bezig was met de leerlingen die moeite hadden met de leerstof.”

Minister Weyts schuift de Vlaamse toetsen naar voor als oplossing. Daardoor zou elke leerling vanaf 2024 elke vier jaar getest worden voor wiskunde en Nederlands. Wat denkt u daarvan?

“Ik ben daar een grote voorstander van. Door de Vlaamse toetsen zullen we veel korter op de bal kunnen spelen dan met de peilingsproeven nu. Scholen zullen ook veel betere feedback krijgen. Maar de toetsen zelf zijn geen oplossing. Op basis van deze toetsen moet je nadien gericht beleid voeren.”

Klassen die sinds maart geen Franse les meer hadden, leerlingen die al maandenlang geen chemie meer krijgen: bent u ook geschrokken van de verhalen over het lerarentekort die deze week opdoken?

“Dat is een ernstig probleem, maar ik zie geen oplossing op korte termijn. Dit is het gevolg van drie opeenvolgende legislaturen waarin overheid, koepels en vakbonden het debat over de loopbaan van de leerkracht verwaarloosd hebben. Pas als we daar een doorbraak in krijgen, kunnen we het beroep van leerkracht opnieuw aantrekkelijk maken en ervoor zorgen dat we weer goede mensen in de opleiding krijgen. Maar dan spreek ik over een termijn van tien jaar.”

Over tien jaar? Wat moeten we dan in de tussentijd doen?

“De punctuele maatregelen zoals die uit het fameuze lijstje van Ben Weyts kunnen hier en daar wel soelaas brengen. Zo kan je er nog wel een paar bedenken. Ik vind bijvoorbeeld absoluut dat men de moed moet hebben leerkrachten voor knelpuntvakken als Frans of wiskunde een iets hoger loon te geven. Maar vergis je niet, ook dat is geen wondermiddel. Daarvoor moeten de job van leerkracht moderniseren.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234