Maandag 05/12/2022

AnalyseOekraïne

Nu Poetin westerse zwakte ruikt, dienen zich twee cruciale momenten aan

Oekraïense artilleristen brengen een raketwerper in stelling ten zuiden van Charkiv. Beeld AFP
Oekraïense artilleristen brengen een raketwerper in stelling ten zuiden van Charkiv.Beeld AFP

Poetin ruikt zwakte. Westerse zwakte. Dat deed hij ook voor 24 februari – en toen bleek het een vergissing, getuige de sterke en eensgezinde westerse reactie op de invasie. Maar of Poetin er nu weer naast zit, dat is nog een open vraag.

Arnout Brouwers

“Het was onder Peter de Grote dat Rusland een sterke en grote wereldmacht werd. We respecteren zijn moed en doorzettingsvermogen om zijn doelen te bereiken.” Poetin zei het zondag, kort nadat hij de invasie van Oekraïne al in de context had geplaatst van Peters historische inspanningen gebieden “terug te nemen en te versterken”.

Het is veelzeggend, niet alleen vanwege de imperiale implicaties maar ook omdat het iets zegt over zijn gemoedstoestand. Na alle tegenslag op het slagveld heeft hij weer iets dat als winst te verkopen valt: gebiedsuitbreiding. Dat dit, na het mislukte ‘bevrijdingsoorlog’-verhaal, de nieuwe inzet is, wordt nu openlijk gepredikt – met eenzelfde overtuiging als waarmee de Roomse paus blijft zeggen dat het allemaal de schuld van de NAVO is.

En inderdaad: veroverde gebieden worden zo snel mogelijk gerussificeerd – met Russische paspoorten, de Russische tv en internet, Russisch onderwijs, en de verdwijning van tegenstanders. Verovering en denazificatie sluiten naadloos op elkaar aan, met genocidale uitingen en gedragingen op alle niveaus. Dat is niet alleen voor Oekraïners, maar ook voor het Westen bedreigend. Daarom werden uiteindelijk ook de zware wapens toegezegd die nu – laat en volgens Kiev in volstrekt onvoldoende mate – het front bereiken.

Weg naar de uitgang

Maar de westerse steun was altijd beperkt, politiek en militair, onder meer vanwege de vrees voor escalatie. Poetin bevordert die vrees door gezwaai met kernwapens. Nu komen de limieten van de westerse sancties in zicht: Rusland en de Russen worden hard geraakt, maar Ruslands energie-inkomsten stegen. De prijs van koffie in Rusland is meer dan verdubbeld, maar de oorlog kan door.

En nu begint men hier en in de VS de hogere energieprijzen en inflatie te voelen. Zaken waarop politici hier wél worden afgerekend, zeker als ze niet kunnen of willen uitleggen waarom offers nodig zijn. En dus gaan in West-Europese landen als Frankrijk, Duitsland en Italië stemmen op om een weg naar de uitgang te zoeken. En kampen die landen met politieke aarzelingen en militaire beperkingen inzake levering van zware wapens, al doen ze het wel. En zo lijkt de opsomming op Poetins ‘het Westen is zwak’-lijstje soms bijna net zo lang als zijn werktafel.

Nu dienen zich twee cruciale momenten aan: besluiten over Oekraïnes kandidaat-lidmaatschap van de EU en over Kievs verzoek om veel meer zware wapens.

Wat het eerste betreft – tot 24 februari hebben de EU-landen jarenlang Kiev duidelijk gemaakt dat ze niet echt welkom waren in de club. De oorlog verandert veel, maar veel West-Europese hoofdsteden hopen toch dat de Unie er ongeschonden doorheen komt. In het Oosten is het perspectief anders. De EU is zelf een product van een wereldbrand, zegt men daar. Als de EU Oekraïne nu laat bungelen, blijft ze intact maar verliest ze haar ziel als historisch project om oorlog te overstijgen.

‘Onrealistische’ materieelvraag

Alles minder dan kandidaat-lidmaatschap voor Oekraïne zal door Poetin als overwinning gevierd worden, zei de Oekraïense viceminister van Buitenlandse Zaken Emine Dzhaparova dinsdag op Instituut Clingendael. Ze herhaalde de urgente vraag om veel meer zware wapens. Die zullen volgens Kiev nodig zijn om de oorlog niet in een patstelling te doen geraken, waarbij het land stukje voor stukje met de grond gelijkgemaakt wordt, en honderden Oekraïense militairen dagelijks het leven laten. “We kunnen winnen”, zei ze, “maar alleen als we gesteund worden. We zien dit als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Voor jullie is het een kwestie van geld, wij betalen met onze levens.”

In westerse media is de recente Oekraïense materieelvraag – die woensdag in de marge van een NAVO-vergadering in Brussel wordt besproken – als ‘onrealistisch’ omschreven. Dat klopt als je kijkt naar de West-Europese legers, die weinig meer op de plank hebben liggen. Hoe de VS reageren, wordt woensdag duidelijk. De Balten en Polen zien de Oekraïense vraag niet als onrealistisch, maar als een vitale kwestie van overleven.

Tot dusver bezweren westerse politici en diplomaten dat ze hun rug recht zullen houden. Poetin geeft ze ook weinig keus, door zijn uitspraken en daden. Dat besef dringt ook in West-Europa door. Hoe moeizaam ook, Duitsland beleeft een Zeitenwende. En president Macron zei deze week dat de Franse wapenindustrie, een van de grootste van Europa, te zwak is en dat we nu al in een ‘oorlogseconomie’ zitten.

De gezaghebbende expert Michael Kofman schreef in de Britse krant The Economist dat de oorlog eraan herinnert dat, behalve wilskracht, “langer durende conventionele oorlogvoering afhankelijk is van de aanwezigheid van personeel, wapens, munitie, en (defensie-)industriële capaciteit”. Dit geldt voor beide partijen, ook Rusland.

Poetin kan zichzelf dus met Peter de Grote vergelijken, en misschien met veel moeite en na weken vechten een kleine stad in Loehansk veroveren, maar tot nu toe zat hij er met zijn inschatting van de kracht van democratieën – zowel Oekraïne als de landen die Kiev steunen – ver naast. De vraag is: blijft dat zo?

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234