Donderdag 13/05/2021

ToerismeAmsterdam

(Nu nog) leeg Amsterdam herbekijkt toerisme om de stad weer leefbaarder te maken

De grote drukte in ondere andere prostitutiebuurt De Wallen in precoronatijden zorgde voor heel wat overlast.  Beeld NYT
De grote drukte in ondere andere prostitutiebuurt De Wallen in precoronatijden zorgde voor heel wat overlast.Beeld NYT

Voor Covid-19 toesloeg, liepen toeristen te hoop in Amsterdam. Pogingen om de verwachte toeristendrommen in het postpandemietijdperk in te dammen, leiden tot verzet.

Toen corona vorig jaar een einde maakte aan het internationale toerisme, viel Amsterdam, zoals steden alom, van de ene op de andere dag zonder toeristen. Het effect was volgens Sonia Philipse, eigenaar van het restaurant Lavinia Good Food, tegelijk onwerkelijk en sereen: zonder de mensendrommen was de stad op slag rustiger en mooier dan ze ze ooit gezien had. “Op dit ogenblik missen we de toeristen weer”, zegt ze. “Maar er was ook een immens gevoel van vreugde toen we onze stad terugkregen.”

Het is een spanningsveld waarop Amsterdam al vele jaren een antwoord probeert te verzinnen: hoe handhaaf je je status als bruisende, internationale trekpleister zonder de stad onleefbaar te maken voor de inwoners, en zonder in te boeten op je beruchte vrijgevochten mentaliteit?

Op een moment dat de bezoekersaantallen nog klein zijn, proberen verantwoordelijken in Amsterdam hier en daar verregaande beperkingen te introduceren op het vlak van verblijfsaccommodatie, sekstoerisme en cannabisverkoop. Telkens is het de bedoeling te verhinderen dat oude problemen die samenhingen met het massatoerisme opnieuw de kop opsteken als de bezoekers terugkeren.

Klachten van inwoners

Amsterdam ontpopt zich met zijn kordate aanpak zo tot een voorloper in Europa, tot jolijt van veel stadsbewoners die met volle teugen genieten van de rust. Maar er klinkt ook kritiek op een paar ingrepen.

De klachten van de inwoners begonnen in 2013 op te borrelen, toen het toerisme weer opveerde na een mindere periode in de nasleep van de financiële crisis van 2008. Amsterdammers vonden de toeristen luidruchtig. En ze ontwrichtten het stadscentrum, hadden geen respect voor de prostituees, dreven door hun kort verblijf de huizenprijzen op en palmden de mooiste en historisch waardevolste plekken van de stad in.

De bezoekersaantallen groeiden stelselmatig aan, de druk die toeristen uitoefenden, nam alsmaar toe. In 2019 bezochten 21,7 miljoen mensen de stad, een record. Amsterdam heeft 870.000 inwoners.

“Dat kantelpunt zie je als de toerisme-economie de lokale bevolking meer schade berokkent dan ze waarde toevoegt, en dan zit je in een ongezonde situatie”, zegt Geerte Udo, directeur van amsterdam&partners, een door de overheid gesteunde non-profitorganisatie die het stadstoerisme in goede banen moet leiden. “We moeten alles wat we in de aanbieding hebben in het stadscentrum herbekijken als we opnieuw een evenwicht willen vinden tussen leven, werken en ontspannen”, zegt ze.

Voor de pandemie had de overheid al een paar maatregelen getroffen om problemen die voortvloeiden uit het toerisme aan banden te leggen. Dat ging onder meer over een verbod op rondleidingen in de prostitutiewijk, een verbod op nieuwe hotels in het stadscentrum, een verhoging van de toeristentaks, en een verbod op nieuwe toeristenwinkels. In 2014 al stopte Amsterdam ermee zichzelf te promoten als toeristische bestemming voor nieuwe markten en ging de citymarketing zich meer toeleggen op de beheersing van bestaande bezoekersstromen.

Het nam niet weg dat het toerisme bleef groeien. En precies de populariteit van Amsterdam trok nog meer bezoekers aan. Tegen 2019 voerden nieuwsartikels die het toenemende stadstoerisme aan de kaak stelden Amsterdam, naast Venetië en Barcelona, op als een schoolvoorbeeld van overtoerisme in Europa.

Prostitutiehotel

De pandemie was voor politieke leiders in Amsterdam, met burgemeester Femke Halsema op kop, de aanleiding om het toerisme beter te regelen. De focus lag daarbij vooral op de prostitutiewijk, gelegen in het oude stadscentrum en een enorme magneet voor toeristen.

Op een typische zaterdagmiddag in prepandemietijden liep de wijk – de Wallen – vol met jonge mannen die van café naar café laveerden, misschien af en toe een seksshop of een coffeeshop binnenstapten, en de ogen te goed deden aan de schaars geklede prostituees in de vitrines. Verscheidene Amsterdammers die we voor dit artikel spraken, zeiden stellig dat ze er niet aan dachten de buurt op zulke momenten te bezoeken, vanwege de rumoerige mensenmassa’s.

De publieke ruimte wordt ingenomen door zaken die bijna allemaal draaien om seks, drugs en drank, schreef Halsema in juli 2019 over het historische stadscentrum in een officiële brief aan de gemeenteraad. Voortdurend aangroeiende bezoekersaantallen, wangedrag, een verschrompelende mix van handelszaken, stijgende vastgoedprijzen, de commercialisering van de publieke ruimte, criminele praktijken…: al die zaken noopten volgens haar tot doortastende maatregelen.

In dezelfde brief stelde Halsema vier toekomstscenario’s voor sekswerk in de rosse buurt voor. Een van de scenario’s – de hervestiging van sekswerkers in een ‘prostitutiehotel’ elders in de stad – kreeg onlangs steun van een meerderheid in de gemeenteraad. Het voorstel is wel nog niet goedgekeurd, deze zomer wordt er verder over gedebatteerd, zegt een woordvoerster van de stad Amsterdam.

Een ander voorstel van het kabinet van de burgemeester dat veel weerklank in de pers kreeg, was een verbod voor bezoekers van de stad om cannabis in Amsterdamse coffeeshops te kopen. De coffeeshops bevinden zich vooral in de rosse buurt en zijn bijzonder populair bij toeristen. De potentiële effecten van de maatregel worden momenteel onderzocht, stelt de woordvoerster.

En vorige zomer verbood de stad na klachten de korte verhuur voor vakantiedoeleinden in drie buurten in het stadscentrum, waaronder de rosse buurt. Het verbod werd vorige maand opgeheven in de rechtbank, de stad onderzoekt momenteel manieren om de maatregel wettelijk in te voeren, zegt de woordvoerster.

Amsterdam pleit samen met twintig andere Europese steden ook voor strengere regels voor vakantieverhuurplatformen bij de Europese Commissie en het Europees Parlement.

Luidruchtige dronken kerels

Volgens de Amsterdamse schepen Victor Everhardt zijn de maatregelen een mooi voorbeeld van de Nederlandse manier om problemen kordaat aan te pakken. De pandemie heeft niets veranderd aan de kijk van de stad, stelt hij, maar misschien wel aan het tempo om dingen door te voeren.

Inwoners van Amsterdam stellen hoge eisen aan het stadsleven, en politici schrikken er niet voor terug nieuwe maatregelen door te drukken, legt Everhardt uit, ook als dat betekent dat sommige van die maatregelen in de rechtbank ter discussie gesteld worden. “We gaan er gewoon voor en pakken het probleem aan”, zegt hij. “Er bestaan geen wondermiddelen.”

Toch veroorzaken de maatregelen de nodige controverse. Zo is er veel verzet tegen het idee om sekswerkers te verplaatsen, vooral vanwege mensen die actief zijn in de prostitutie, zegt Irina, een woordvoerster van PROUD, een vakbond die 300 prostituees uit heel Nederland vertegenwoordigt. “Het probleem zijn niet de prostituees. We zijn al eeuwen actief in die buurt”, zegt Irina, die om privacyredenen anoniem wil blijven. “Het probleem is de explosie van toeristen die naar Amsterdam komen, en die komen om een heel gamma van redenen.”

Irina merkt op dat Project 1012 – een overheidsinitiatief waarbij in het voorbije decennium meer dan honderd vitrines van sekswerkers in de Wallen gesloten werden – niets veranderd heeft aan de drukte of het storende gedrag in de buurt. De overheid moet de prostituees met rust laten, zegt ze, en zou beter meer politieagenten op straat brengen om de bestaande regels inzake openbare dronkenschap, wildplassen en rustverstoring te handhaven. Sekswerkers “krijgen, net zoals de coffeeshops, de zwartepiet toegespeeld voor de problemen, terwijl ons geen schuld treft”.

De rosse buurt, maar dan tijdens de pandemie: zonder de mensendrommen oogt de stad  rustiger en mooier dan ooit.
 Beeld NYT
De rosse buurt, maar dan tijdens de pandemie: zonder de mensendrommen oogt de stad rustiger en mooier dan ooit.Beeld NYT

Ook het recente voorstel van de burgemeester om de verkoop van cannabis aan niet-Nederlanders te verbieden stoot op weerstand. Bezoekers van de 167 toegelaten coffeeshops in de stad – zowel toeristen als lokale mensen – doen dat om zich te ontspannen, een praatje te slaan, misschien een bordspel te spelen, en ondertussen cannabis te roken, wat niet strafbaar is in Nederland. Alcoholische dranken en harddrugs zijn niet toegelaten.

Joachim Helms, uitbater van een coffeeshop en woordvoerder van de Bond van Cannabis Detaillisten, zegt dat het voorgestelde verbod bezoekers zou dwingen hun cannabis op straat te kopen, waar ze meer vatbaar zijn voor bedrog. Het zou volgens hem ook de reputatie van Amsterdam als internationale stad schaden. “Als mensen veel hinder ondervinden van toeristen in de stad, dan moet je uiteraard bekijken waar die hinder vandaan komt”, zegt hij. “Meestal zijn dat luidruchtige en dronken kerels op straat, niet de doorsnee coffeeshopbezoeker.”

In tal van interviews met inwoners van Amsterdam klonk steun voor de prostituees en coffeeshopuitbaters door. Zo ook bij Roy van Kempen, een 31-jarige marketingmanager die sinds 2008 in Amsterdam woont. “Parijs heeft de Eiffeltoren, en wij hebben de Wallen, en het idee dat alles mogelijk is in Amsterdam. En dat wil ik zo houden”, zegt hij.

Toerismemonocultuur

Toch moeten Irina, Helms, Van Kempen en een half dozijn Amsterdammers met wie we praatten, toegeven dat het stadscentrum een groot probleem heeft. Er is een ‘toerismemonocultuur’ ontstaan, die bewoners alsmaar meer verdringt. Winkels en diensten die gericht waren op de plaatselijke bevolking – bakkers, slagers… – zijn vervangen door prullariashops, ijssalons en ‘Nutella-winkels’, die wafels en andere zoetigheid besmeerd met hazelnootpasta verkopen, vooral aan toeristen. Ondertussen kunnen veel lokale mensen het zich vanwege de stijgende woningprijzen – ook door de opkomst van Airbnb en andere verhuurplatforms – niet meer permitteren in het stadscentrum te wonen.

Die monocultuur is het voorbije jaar vol in de spots komen te staan, zegt Udo. Het valt haar op hoe verlaten het stadscentrum erbij ligt sinds de pandemie, vooral als je het vergelijkt met andere buurten. “Dat was echt opvallend. Blijkbaar wonen en werken daar niet genoeg mensen om nog een levendige buurt te hebben als de bezoekers weg zijn.”

De stad en sommige bewoners zetten ook andere, zachtere methoden in om de problemen van het toerisme aan te pakken, zelfs nog voor er van een pandemie sprake was. Een cruciale strategie bestaat erin bezoekers aan te spreken nog voor ze in de stad arriveren. De Enjoy & Respect-campagne, die in 2018 gelanceerd werd, richtte zich op de voornaamste bron van gedragsproblemen – Nederlandse en Britse mannen tussen 18 en 34 – en gaf aan welke boetes ze riskeerden voor wildplassen, sluikstorten of openbare dronkenschap. Een aansluitend onderzoek toonde aan dat de boodschap ten minste een deel van het publiek bereikt had, al blijft het moeilijk om het effect van de campagne exact te meten.

Om het overdrukke stadscentrum te ontlasten raadt amsterdam&partners bezoekers aan andere stadsdelen te verkennen, zoals Amsterdam Noord, waar een voormalige scheepswerf onderdak biedt aan rommelmarkten, muziekfestivals en filmvertoningen in de openlucht in de zomer. In Nieuw-West kunnen bezoekers zich te goed doen aan het lokale nachtleven of rond de Stroterplas struinen. Maar ook al slagen zulke plekken erin bezoekers aan te trekken, toch blijft het moeilijk om grote aantallen toeristen weg te lokken van de populairste bezienswaardigheden.

“Mensen komen hier vaak aan met veel minder oriëntatie en besef van wat ze bezoeken dan we denken, en dus verzeilen ze uiteindelijk allemaal in dezelfde buurten in het stadscentrum”, zegt Peter Jordan van Toposophy, een agentschap dat amsterdam&partners adviseert. “Dat gebeurt in steden in de hele wereld, en dus ook in Amsterdam.”

De Wallen en andere buurten tussen het Centraal Station en het Damplein trekken de grootste massa’s, zegt Jordan, net zoals het gebied in de directe omgeving van grote attracties zoals het Rijksmuseum en het Anne Frank Huis. Van al die wijken wordt de rosse buurt volgens hem met de grootste problemen geconfronteerd.

Trouw met een Amsterdammer

Elena Simons, een van de leiders van de Reinvent Tourism-beweging, probeert nieuwe en constructieve manieren te vinden om in te spelen op de toeristen in de stad. Simons is ook een van de auteurs van The Untourist Guide to Amsterdam en medebedenkster van een project dat toeristen de kans biedt ‘één dag lang met een Amsterdammer te trouwen’. Die alternatieve rondtocht, die in 2019 gelanceerd werd, is een vier uur durende ervaring die begint met een nephuwelijk (inclusief ringen, bruidsjurk en bloemen) en die een gepersonaliseerde inkijk biedt in een minder bekend deel van de stad.

Het punt van zulke initiatieven, zegt Simons, is manieren te vinden waarop toeristen betekenisvolle verbindingen kunnen aangaan met inwoners van Amsterdam, en zelfs een positieve impact op de stad kunnen hebben, door te harken op een stadsboerderij of mee te helpen bij de wekelijkse schoonmaakactie. De pandemie heeft roet in het eten gegooid, zegt Simons, maar ze heeft er alle vertrouwen in dat de bezoekers snel zullen terugkeren. Maar gezien de stijgende coronacijfers in Nederland en veel andere Europese landen kan het nog wel even duren voor reizigers van buiten het continent op bezoek kunnen komen.

Jordan, de toerismeanalist, zegt dat andere Europese toeristische bestemmingen die met gelijksoortige uitdagingen kampen veel kunnen leren door de Amsterdamse ervaringen te bestuderen. “Iets wat ik bewonder aan Amsterdam, is dat ze eerlijk zijn en tonen dat ze beseffen wat de problemen zijn en heel duidelijk stappen zetten om er iets aan te doen”, zegt Jordan. “Andere steden zijn lang zo ver nog niet.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234