Donderdag 02/12/2021

Nu nog baas van Trudy, binnenkort minister-president?

In ideologische herbronningen heeft Yves Leterme weinig zin. Hoe concreter, hoe beter is het motto

Drie jaar gaf Yves Leterme zich om zijn partij er weer bovenop te helpen, toen hij in juni van vorig jaar het roer overnam van gouwgenoot Stefaan De Clerck. Na alle positieve peilingen is die termijn niet meer geldig. De CD&V-voorzitter blijft bescheidenheid prediken, maar kan niet wegstoppen dat hij de verkiezingsoverwinning ruikt. En dan wil hij Vlaams minister-president worden.

Wie wil overleven in de jungle die de Wetstraat is, moet ambitieus zijn. Maar te veel ambitie is ook niet goed, dat heeft Pieter De Crem de afgelopen jaren afdoende bewezen bij CD&V. Soms moet je wachten tot het geschikte moment er is - reculer pour mieux sauter. Tweeëneenhalf jaar geleden hing Herman Van Rompuy bij Yves Leterme aan de lijn. De analyse was duidelijk: zolang Stefaan De Clerck partijvoorzitter blijft, zal er van de heropstanding van de christen-democratie niet veel in huis komen. Kon Leterme de leiding niet overnemen, luidde de suggestie. De West-Vlaming bedankte voor de eer. Te vroeg, vond hij.

Sindsdien bleef Letermes naam wel circuleren als toekomstige sterke man van CD&V. Dat had veel te maken met zijn stijl als fractieleider in de Kamer. Leterme ontpopte zich niet als een stand-up comedian van het genre Marc Van Peel, maar hij stond er wel. Koel, zakelijk en immer goed voorbereid probeerde hij paars-groen in de problemen te brengen. Hoewel ze gouwgenoten zijn, leek Leterme het spiegelbeeld van Stefaan De Clerck: in tegenstelling tot de voorzitter wapperde hij niet met zijn armen, men kon hem geen wolligheid aanwrijven en hij liet zich niet constant in het defensief drijven.

Toen de christen-democraten op 18 mei 2003, na hun historische nederlaag van 1999, opnieuw een historische nederlaag leden, kwam de slinger dan ook snel in de richting van Yves Leterme. Een dag na zijn publieke afscheid kondigde Stefaan De Clerck op een persconferentie zelf aan dat de West-Vlaming zijn opvolger moest worden. Leterme verklaarde dat hij zich zou omringen met een aantal jonge mensen zoals Inge Vervotte, Cathy Berx, Wouter Beke en Hendrik Bogaert. Bibberend begon hij niet aan de opdracht, maar enige onzekerheid was er wel. Leterme besefte dat hij niet over de flair, de aaibaarheidsfactor van zijn voorganger beschikte. "Ik heb een gezonde twijfel", zei hij toen aan De Morgen. "Ik ben ten slotte maar een grijze muis, een dossiervretertje. Ik kan minder dan de mensen denken dat ik kan. Maar wat ik kan, zal ik ten dienste stellen van de partij."

Voor het grote publiek was de nieuwe CD&V-voorzitter een nobele onbekende, maar in de Wetstraat draait hij al behoorlijk lang mee. Begin jaren negentig, onder het partijvoorzitterschap van Herman Van Rompuy, wordt Leterme de assistent van toenmalig partijsecretaris Leo Delcroix. Onlangs werd Delcroix nog veroordeeld voor wat hij die dagen zoal had uitgespookt op het partijhoofdkwartier. "Ik heb gefunctioneerd binnen de toen geldende krijtlijnen", zei Leterme achteraf. "Maar na de verkiezingen van 1991 zagen we met zijn allen in dat we met zo'n systeem echt niet verder konden."

Wanneer Delcroix begin 1992 minister van Defensie wordt in de eerste regering-Dehaene, vraagt Van Rompuy aan Leterme om zelf secretaris te worden. Van Rompuy is gecharmeerd van zijn intelligentie en Leterme hapt toe. Maar enkele maanden later slaat hij de deur alweer achter zich dicht, omdat hij administrateur kan worden bij het Europees Parlement. Vijf jaar lang neemt Leterme afstand van de Wetstraat, maar de banden met de CVP worden niet doorgeknipt. Bij de verkiezingen van 1995 krijgt hij een opvolgersplaats met perspectief. Twee jaar later is de terugkeer een feit: Paul Breyne wordt gouverneur van West-Vlaanderen en Leterme mag zijn plaats in de Kamer innemen.

Het was dezelfde Breyne die hem twintig jaar tevoren had overgehaald om voor de CVP te kiezen. Leterme komt niet uit een christen-democratisch nest - zijn ouders zijn middenstanders die zich niet met partijpolitiek bezighielden. Maar hij is wel geëngageerd: wanneer er een rondweg om Ieper wordt aangelegd, gaat Leterme betogen tegen het CVP-gemeentebestuur. Om vervolgens zelf aan boord gehesen te worden. "Het charmeerde mij dat de christen-democraten niet vanuit een bepaald dogma aan politiek deden", zegt hij nu. "Er heerste een grote openheid, men discussieerde tot men eruit was. Doctrinair was mijn keuze op dat moment zeker niet, dat kwam pas later."

Hoewel, als een grote ideoloog ontpopt hij zich nooit. In de Kamer kiest hij er niet meteen de meest 'sexy' specialisaties uit: Leterme houdt zich het liefst onledig met de begroting, met fiscaliteit, met technische dossiers. Een man van de cijfertjes, geen tafelspringer. De media trekken in die beginfase liever naar iets luidruchtigere generatie- en partijgenoten zoals Pieter De Crem of Joachim Coens. Dat blijkt ook na de ontnuchterende verkiezingen van 13 juni 1999. Het duurt enige tijd voor Leterme zich als belangrijkste vertegenwoordiger van een nieuwe generatie christen-democraten kan doorzetten. Hij doet dat beredeneerd: hij verzorgt zijn relatie met de pers en met de zogenaamde 'standen' binnen de partij.

Als Marc Van Peel in 2001 schepen wordt in Antwerpen, dringt Pieter De Crem al niet meer echt aan om fractieleider te worden. En zo wordt Leterme de tweede man achter Stefaan De Clerck, om hem uiteindelijk op te volgen. Aanvankelijk probeert hij op een vrij geforceerde manier zijn grijze en harde imago te verzachten. Plots verrast hij tv-kijkend Vlaanderen door te vertellen hoe hij 's nachts de achtervolging moest inzetten van huisgeit Trudy, die er na een paringspoging vandoor was gegaan. En in Het Laatste Nieuws wordt mevrouw Leterme opgevoerd om te vertellen dat haar man echt niet zo saai is als iedereen wel denkt. "Soms komt hij plots af met een vakantietrip voor het gezin", luidt het. "Onlangs zijn we zo een dag met de kinderen op ezels gaan rijden in de Vlaamse Ardennen."

Maar die uitstapjes naar de infotainmentsector laat Leterme al snel achterwege om zich op het oppositiewerk te concentreren. In ideologische herbronningen heeft de CD&V-voorzitter geen zin meer. Hoe concreter, hoe beter werd het motto. Aanvankelijk rendeert dat niet echt. In de peilingen blijven de christen-democraten zakken, terwijl liberalen en socialisten blijven stijgen. Bovendien lopen aan het eind van de zomervakantie de kartelgesprekken met de Nieuw-Vlaamse Alliantie van Geert Bourgeois spaak. "Moet ik soms in korte broek en kaalgeschoren met een vlag staan zwaaien?", vraagt Leterme zich sarcastisch af.

Maar door het gekibbel van paars kan CD&V zich steeds meer in de markt zetten als 'positief alternatief' voor de meerderheid. Echt vies van de zo verafschuwde paarse technieken is Leterme daarbij allerminst: ook hij schuift jonge babes naar voren, ook hij strooit kwistig dure beloften in het rond (een dertiende maand kindergeld, kosteloos onderwijs), ook hij is bijzonder gevoelig voor perceptie en laat zich nauwgezet adviseren door communicatiegoeroes. Op aanraden van reclameman Jens Mortier wordt 'respect' de 'merkbelofte' van de partij.

Maar het werkt wel, zeker nadat hij er op Valentijn ook in slaagt om de N-VA alsnog tot samenwerking te bewegen. Sindsdien piekt het Vlaams kartel in de peilingen en zijn heel wat CD&V'ers al hardop aan het dromen van een terugkeer naar de macht. Leterme heeft al duidelijk gezegd dat hij, wanneer het op 13 juni goed afloopt, regeringsverantwoordelijkheid wil opnemen. Graast er binnenkort een geit op de kasseien van het Martelaarsplein?

Ruud Goossens

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234