Dinsdag 07/07/2020

Reportage

Nu kussen of handen schudden niet meer mag: hebben we nieuwe begroetingen nodig?

Beeld Damon De Backer

Nu lichamelijk contact zoals de kus of de handdruk wereldwijd afgeraden wordt, vallen we terug op eerder afstandelijke begroetingen. We buigen dus voor het virus. Maar wuiven we onze tradities voorgoed vaarwel?

“Oké, dus niet kussen hè, mijn vader krijgt een attack.”

“Wat dan wel? Een hand? Nen halve knuffel?”

“Kunt ge niet gewoon, ik weet niet, vanop afstand laten blijken dat ge blij zijt hen te ontmoeten?”

Mijn lief was niet bepaald chill toen hij mij besloot voor te stellen aan zijn ouders. Niet omdat ik een vreselijk persoon ben, wel omdat ik van Antwerpen ben. Ik besef dat dit voor heel wat mensen hetzelfde is. De afkeer zou hier echter niet ontsproten zijn aan onze dikke nek, wel aan onze gewoonte om elkaar meteen om de hals te vliegen. Daar houden ze niet van in de Kempen, blijkbaar. Kussen, dat is voor Nieuwjaar. Voor de rest is een knikje goed. 

Beeld Damon De Backer

In mijn thuisstad is de kus – de wangen tegen elkaar drukken en ergens een halve meter naast het oor een smakgeluid maken – de ultieme gelijkmaker. Je zoent iedereen, ongeacht de gelegenheid of jullie relatie. Het nieuw lief van je maat? Kus. Die persoon die toevallig bij je ouders op het terras zit en die je nog nooit hebt gezien? Kus. Die ene jongeman wiens ogen enthousiast oplichten wanneer hij jou in de koffiebar spot, terwijl jij geen idee hebt of hij nu een voormalige Tinder-date dan wel de apothekersassistent is? Kus. Ik wil niet zeggen dat iédere Antwerpenaar van kussen houdt, maar we houden ons er wel aan. Het is een ongeschreven regel die voor buitenstaanders moeilijk te interpreteren kan zijn, maar weten hoe je iemand moet begroeten is wereldwijd best wel een dingetje.

Beeld Damon De Backer

In Frankrijk bijvoorbeeld is het aantal kussen dat men aan elkaar geeft afhankelijk van de regio. In Nantes geeft men vier zoenen, terwijl men in Toulouse gaat voor de double bise en je er in Brest al van afkomt met een enkele “mwah”. Hetzelfde in Brazilië, waar in Rio de regel geldt dat je drie kussen geeft bij wijze van begroeting, terwijl men dat in São Paulo te ­familiair vindt en gaat voor eentje. In Algerije en Egypte vindt men het dan weer onbeleefd wanneer je een handdruk te snel afbreekt en in Nigeria knipt men met de vingers terwijl de handen tegen elkaar gehouden worden. Bij de Maori’s in Nieuw-Zeeland ga je recht voor het gezicht door met de neuzen tegen elkaar te wrijven en ook in Oman worden de neuzen tegen elkaar gedrukt. In Tibet is het ­uitsteken van je tong een vriendelijke goeiedag, in Amerika zal men je sneller omhelzen, terwijl een handdruk in Rusland een teken is van respect – al mag je elkaar blijkbaar nooit de hand schudden over een drempel.

Beeld Damon De Backer

“Iemand op de wenselijke manier begroeten is belangrijk om een goede indruk te maken en om respect te tonen”, weet Nathalie Poppe, oprichtster van etiquettebureau Ladies and Gentlemen. Door haar jarenlange ervaring als stewardess in Nederland en hotesse d’acceuil in Parijs, heeft ze ondervonden dat het sociale leven voor iedereen soepeler zou verlopen door kennis van de ­verschillende codes en culturen. “Lees je in over gebruiken, dus ook over begroetingen, en bij twijfel volg je het voorbeeld van je gastvrouw en gastheer, zonder je eigen gewoontes op te dringen.”

Beeld Damon De Backer

Een kus, knuffel of handdruk zijn doorheen de geschiedenis en over de culturen heen niet alleen vormen van begroeting, maar ook belangrijke markers voor het tonen van vriendschap en affectie, om een deal te sluiten of als religieus gebaar. Maar helaas ook: de perfecte manier om ziektekiemen en ander ongein te verspreiden. Al in 1997 liet Donald Trump, toen nog gewoon zakenman, optekenen dat hij absoluut geen fan was van de handdruk – nochtans een belangrijk middel in de zakenwereld om een deal te sluiten. Het is een kwestie van hygiëne, zo schreef hij in zijn boek Art of the Comeback. “Ik vind dat elkaar de hand schudden barbaars is, zeker in onze gekke hedendaagse maatschappij. Ook de dubbele kus haat ik – het is zo fake, het duurt zo lang, het is zo ongemakkelijk. Meestal stoot je je hoofd of je neus. Bovendien is het disgusting.” Tenzij, zo verduidelijkte hij zich aan The New York Times, “het een aantrekkelijke vrouw betreft”.

Beeld Damon De Backer

Dat Trump de verlichte despoot blijkt te zijn, is een bittere pil om te slikken. In de strijd tegen de verspreiding van het coronavirus worden lichamelijke begroetingen namelijk een halt toegeroepen. De Franse minister van Volksgezondheid Olivier Véran liet een schokgolf door het land gaan toen hij meedeelde dat la bise voorlopig verleden tijd was en Anthony Fauci, een beetje de Amerikaanse Marc Van Ranst, maakte het dramatische ­statement dat “we nooit nog elkaar de hand zouden mogen schudden”. Dat blijkt echter makkelijker gezegd dan gedaan. Beelden van Duits minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer die de uitgestoken hand van zijn politieke baas Angela Merkel weigert, gingen de wereld rond. En nadat Mark Rutte had meegedeeld dat we elkaar maar beter niet meer letterlijk de hand reiken, ­beëindigde hij die persconferentie door Jaap van Dissel, hoofd infectieziekten van het RIVM, te bedanken voor zijn komst en, jawel, zijn hand te schudden.

Het is best lastig om een eeuwenoud gebruik op enkele dagen uit je ­systeem te krijgen. In One Kiss or Two: In Search of the Perfect Greeting schrijft Andy Scott dat de kus zijn oorsprong kent in het vroege christendom en vooral in religieuze ceremonies gebruikt werd. “In zijn epistel aan de Romeinen gaf Sint Paulus zijn volgelingen al de instructie om elkaar met ‘een heilige kus’ te begroeten. In de middeleeuwen was een kus een teken van trouw en om overeenkomsten af te sluiten – zoals de overdracht van eigendom.

Beeld Damon De Backer

De handdruk zou volgens geschiedkundigen dan weer gestart zijn als symbool van vrede. Elkaars handen vastgrijpen toonde aan dat je geen wapen vasthad, en ermee schudden deed je om je ervan te vergewissen dat de persoon tegenover je niets in zijn of haar mouw verborgen hield, zo staat te lezen in National Geographic.

Doorheen de geschiedenis wordt de handdruk afgebeeld op vazen, grafstenen en kleien tabletten, in taferelen rond huwelijken en krijgers die naar de oorlog vertrekken, maar ook goden die overeenkomsten sluiten en doden die aankomen in het hiernamaals. In de literaire canon, zo schrijft wetenschapsjournaliste Nina Strochlic, zijn de vroegste vermeldingen al terug te vinden in de Iliad en de Odyssee.

Een Israëlische psychologische ­studie uit 2015 doet zelfs vermoeden dat het gebruik nog verder teruggaat. Onderzoekers filmden vreemden die elkaar de hand schudden, en zagen dat zo’n kwart van de mensen ­achteraf onbewust aan hun handen roken. Door deze observatie verbonden de onderzoekers het schudden van de hand aan het op zoek gaan naar geursignalen, net als bij dieren.

Gedragspsychologen zijn het erover eens dat een af te leren gewoonte tijd, geduld en constante verbetering kost. Dat het ook aangewezen is om een positieve boodschap te verkondigen in plaats van enkel te focussen op wat we niet meer mogen doen: doe dít, in plaats van dát, dus.

Beeld Damon De Backer

Op sociale media doen heel wat alternatieven voor de begroeting de ronde. De populairste is wellicht het voetje-tik dat de ongelukkige bijnaam ‘Wuhan shake’ heeft meegekregen. Dokter Tom Freidman, voormalig voorzitter van het Amerikaanse CDC (Centers for Disease Control and Prevention) noteerde dat hij een elbow bump “wel fun” vond, terwijl in Israël premier Netanyahu opriep dat een ‘namasté’-groet voortaan de handdruk moet vervangen. In China vouwt men de ene eigen hand over de andere, alsof je je eigen hand drukt, en dokter Sylvie Briand, directeur van het Pandemic and Epidemic Diseases Department van de WHO, deelde op Twitter dan weer een hele reeks van mogelijke bestaande begroetingen, waaronder de Thaise ‘wai’: een lichte buiging met je handen tegen elkaar gedrukt.

De Voka – Kamer van Koophandel Mechelen-(en niet toevallig)Kempen – gaat dan weer de ‘digitale handshake’ promoten in businessdeals en op ­netwerkevents, waarbij mensen de smartphone tegen elkaar tikken en zo automatisch elkaars LinkedIn­-profiel scannen. Nee, dat is een toekomst waar ik ook geen deel van wens uit te maken, maar gelukkig worden de Vulcan-groet uit Star Trek, het gewone wuiven of het peace-teken ook ­geopperd als vervanger.

“Ik weet niet of zo’n peace sign op alle plaatsen gepast is”, lacht etiquettespecialist Poppe. “Ik krijg van professionals nu al regelmatig de vraag hoe ze die handdruk toch kunnen gaan vervangen, niet alleen voor het sluiten van deals maar dus ook als begroeting. Die eerste indruk is ontzettend belangrijk, zeker in een post-coronatijdperk waarin persoonlijke contacten toch wel beperkt zullen worden, is het echt aanbevolen om op een juiste manier binnen te komen.” Zo verduidelijkt ze dat namasté bijvoorbeeld een hele mooie begroeting is, maar ook een zekere nederigheid veronderstelt die zeker niet door iedere cultuur geadapteerd zal ­worden.

Beeld Damon De Backer

Poppe: “Ik kan niet in de toekomst kijken en wil me ook niet uitspreken over of deze nieuwe vormen van begroeting de oude definitief zullen wegvagen. Ik weet wel dat goed gezocht zal moeten worden naar een eenzijdige begroeting die op alle markten toepasbaar is. Ik vind het op zich wel interessant dat we onze omgangsvormen nu onder de loep nemen, en bekijken wat voor impact zo’n kortstondig contactmoment op ons heeft, wat voor gevoel we erbij krijgen”, besluit de etiquette-experte. “Dat uiten van respect heeft ineens die dimensie van hygiëne mee­gekregen: ik respecteer jou en je gezondheid, dus ik raak je niet aan.”

In onze persoonlijke strijd tegen corona lijken de Kempen hun slag dus thuisgehaald te hebben. Peace. Voorlopig.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234