Dinsdag 07/12/2021

'Nu kunnen ze eindelijk iets doen voor de zwakkeren'

Actie, actie en nog eens actie. Dat is volgens de Socialistische Partij in Nederland de reden van hun succes in Oss. In die Noord-Brabantse arbeidersstad werd de uiterst linkse partij vorige week de grootste. Nu moet het protest van 'de tomaat die door de lucht vliegt', al sinds jaar en dag het partijlogo, plaatsmaken voor onderhandelingen. 'We blijven natuurlijk volgen wat er gebeurt in China, maar we voeren Osse politiek.'

Oss

Van onze verslaggeefster

Ayfer Erkul

Sinterklaas is aangekomen in Oss. Een stoet zwarte pieten, kinderen met vuurrode wangen en verlangende oogjes en ouders die zenuwachtig door het drukke verkeer laveren met hun fiets bezetten het centrum. Voor Erna is het op deze zaterdag bijna dubbel feesten. Niet alleen kost het haar vandaag geen moeite om haar drie kinderen stil te houden, ook is de werkloze en alleenstaande moeder al jaren een fervente aanhanger van de Socialistische Partij (SP). "Toch fantastisch hé", roept ze boven de fanfaremuziek uit. "Nu kunnen ze eindelijk iets doen voor ons, voor de zwakkeren."

De SP, die in Nederland het best te vergelijken valt met de Belgische Partij van de Arbeid, haalde afgelopen week 15 van de 35 zetels binnen in het Noord-Brabantse Oss en werd drie decennia na de oprichting de grootste partij in de gemeente. Een witte strook met 'SP-kiezers bedankt!' is nu overal in de gemeente geplakt over de verkiezingsaffiches met 'Stem voor, stem SP'. "Heb ik ook gedaan", bromt een bejaarde man, die voorzichtig in de richting van ons groepje schuifelt toen hij Erna's enthousiaste gebulder hoorde.

Toon Voets (52) is een van de oprichters van de SP in Oss. Rond brilletje, warrig grijs haar, sjofele jeans en pull: meer linkse rakker dan dit kan haast niet. Dertig jaar woonde hij in het centrum van Oss, waar hij van 1974 tot 1998 in de gemeenteraad zetelde.

Ondertussen werkte hij in de vleesverwerkingsfabriek Unox, het huidige Unilever. Bandwerk, ongeschoolde arbeid, om het principe van 'arbeid bevrijdt' in ere te houden. De SP volgde, toen de partij in 1971 werd gevormd, strikt het marxistisch-leninistisch gedachtegoed. "We predikten toen de revolutie. We lazen Marx, Lenin en Engels. Alle macht moest naar de arbeiders. Als jongen uit de middenklasse wisten we niet precies wat dat was, een arbeider. Dus zeiden we de school vaarwel en gingen we werken in de fabriek.

"Toen was Oss nog een conservatieve stad, waar de verloedering lelijk huishield. We begonnen met actie in wijken waar het heel slecht ging. Wat we zagen was ongelooflijk: door vocht aangetaste huizen, woningen met toilet in de keuken, geen douches."

Die directe actie voor de zwakkeren, dat was nieuw voor de inwoners van Oss. "Niemand had ooit zoiets gedaan. Sterker nog, je had uitwassen als de PvdA, toch ook een linkse partij, die in het bestuur van de bouwvereniging zat en gewoon niets deed. En na een tijd kwamen de mensen van zelf naar ons."

Hoe kan een partij die haar wortels heeft in een gedachtegoed dat in het Westen allang gestorven leek te zijn, zo'n succesverhaal kennen? Heel eenvoudig, legt Voets uit. "Actie, actie en nog eens actie. Bij de mensen zijn. We zijn begonnen als antiparlementaire partij. We wilden zelfs niet meedoen aan verkiezingen. Maar uiteindelijk kwamen we in 1974 toch op, met onmiddellijk drie zetels in de gemeenteraad."

En, zo benadrukt Voets, de SP verloor geen enkele keer. Bij iedere verkiezing kwamen er meer zetels. Nu is de SP een gevestigde partij in Oss en landelijk met negen zetels in de Tweede Kamer aanwezig. Dat aantal zal volgens de peilingen stijgen tot negentien na de verkiezingen van januari. Al zijn de affiches met de tomaat die door de lucht vliegt, die nog dateren van de tijd dat 'stem tegen' de slogan was van de partij, er nog steeds.

Vandaag startten de besprekingen voor de vorming van een coalitie in Oss. En lachen in het vuistje is het misschien net niet, maar veel zal het niet schelen. Toen de uiterst linkse partij in 1998 met dertien zetels uit de verkiezingen kwam, werd ze door een monstercoalitie van de andere partijen in de oppositie gedwongen.

Nu kan de SP zelf het bestuur bepalen. En zal de partij zich ook moeten waarmaken in Oss. "Ze leggen inderdaad altijd de vinger op de zere plek", zegt Boerman. "En dan maar luid roepen. Maar daar blijft het bij." Boerman is schepen voor de VGD in de ontslagnemende gemeenteraad. VGD staat voor 'Voor de Gemeenschap', een lokale partij die vorige week samen met de SP als enige zetelwinst boekte. Ook Boerman kan nu rondrijden met overplakte affiches met 'bedankt kiezers' op zijn bestelwagen.

"De SP profiteert hier ook mee van de ontgoocheling bij de kiezers van de Lijst Pim Fortuyn. Het is natuurlijk het andere eind van het politiek spectrum, maar beide partijen hebben gemeen dat ze proteststemmen aantrekken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234