Zondag 23/02/2020

'Nu heb ik het gevoel dat ik Bob begrijp'

Dé definitieve documentaire bestaat niet, maar met 'Marley' komt de Schotse regisseur Kevin Macdonald toch al erg dicht in de buurt. Een bijzonder boeiende film over leven en werk van Bob Marley.

Maar dan dertig jaar na zijn dood blijkt Bob Marley in grote delen van de wereld nog springlevend als symbool van de strijd voor vrijheid en ontvoogding. Get up, stand up. De blijvende impact van 'The King of Reggae' was een van de redenen waarom Kevin Macdonald, die eerder een Oscar kreeg voor zijn docu One Day in September (over de terreuraanslag op de Olympische Spelen van München in 1972), zo gefascineerd raakte door de figuur.

In Marley schetst hij een veelomvattend portret van de man en zijn muziek. Van ska tot reggae. Van bastaardzoon - zijn verwekker was een blanke, Britse militair - tot vader van elf kinderen bij zeven verschillende vrouwen. Van overtuigde rastagelovige tot politiek bemiddelaar. Het gebrek aan archiefmateriaal uit zijn jeugd werd efficiënt opgevangen door zoveel mogelijk nieuwe interviews met familieleden, muzikanten en de (vele) vrouwen die een rol hebben gespeeld in het leven van 'The Soul of Jamaica'.

"Ik ben altijd wel een beetje fan geweest van Marley, maar ik zou me zeker niet de grootste fan ter wereld noemen", zegt Macdonald, die nog niet eens 14 was toen Bob Marley in 1981 overleed. "Een van de allereerste platen die ik ooit heb gekocht, was Uprising(uit 1980, met nummers als 'Redemption Song' en 'Could You Be Loved', JT). Ik was toen dertien."

Eerst was Martin Scorsese bezig met een docu over Marley, daarna Jonathan Demme en uiteindelijk hebt u de taak tot een goed einde gebracht.

Macdonald: "Mijn interesse om een film over Bob te maken ontstond toen ik in Afrika was om The Last King of Scotland te draaien (uit 2006, over de Oegandese dictator Idi Amin, JT). In de sloppenwijken van de hoofdstad Kampala was er een zogenaamde rastawijk, en daar zag ik allerlei graffiti, muurschilderingen en foto's van Marley. Het verraste mij dat Marley, 25 jaar na zijn dood, nog zo'n grote impact had. Als je dan research begint te doen, merk je dat er werkelijk overal ter wereld mensen zijn die opkijken naar Bob als naar een soort profeet. Volgens mij heeft niemand in de muziekwereld zo'n effect gehad. Hoe komt zoiets?"

Hebt u het antwoord gevonden?

"Mijn uitgangspunt was een film maken over de man Bob Marley. Er bestaan al voldoende muziekvideo's, ik wilde vooral begrijpen: 'Who is this guy?' Wat was zijn boodschap en waarom betekent die boodschap zoveel? Ik wilde ook een eenvoudige film maken, want uiteindelijk is het een heel ingewikkeld verhaal. Voor een publiek dat niet vertrouwd is met Jamaica is het niet makkelijk om zaken te begrijpen zoals het rastafarigeloof. Maar om Marley te kunnen begrijpen, moesten die zaken wel uitgelegd worden."

U wilde letterlijk laten zien waar Marley vandaan kwam. Maar het probleem is dat daar nauwelijks archiefmateriaal over bestaat.

"Op die manier werd het een soort detectiveverhaal en dat maakte het ook interessanter. Ik heb er veel tijd en energie in gestoken om meer te weten te komen over zijn vader. Het werd bijna een obsessie, maar er was zo weinig te vinden. We weten niet eens waar die vader geboren is, we hebben alleen een overlijdensakte gevonden. De eerste filmbeelden van Bob dateren uit 1972 of '73. Er is dus geen materiaal over de eerste elf, twaalf jaar van zijn carrière. Er is gewoon niets. Dat is wel een probleem voor een documentairemaker. (lacht)

"Het zegt ook iets over de armoede toen in Jamaica. En over het feit dat daar vaak werd neergekeken op rastafari's en dat men dus niet geïnteresseerd was om hem of zijn band te fotograferen of te filmen. Neville Garrick vertelde mij dat er in de late sixties soms wel videobeelden van Bob werden gemaakt, maar omdat Jamaica een arm derdewereldland was, werden die tapes nadien gewoon gebruikt om iets anders op te nemen. Ze dachten dat het toch niet belangrijk was en archiveren was geen prioriteit. Maar ook later, toen MTV opgang maakte, was men daar voornamelijk bezig met videoclips van Michael Jackson of Will Smith. Niet van Bob Marley."

De documentaire bevat veel informatie die voor velen nieuw en verrassend zal zijn, maar wat was voor u de grootste openbaring?

"Een moment waar ik veel van hou, is het interview met zijn halfzus Constance en met zijn blanke neef, waarbij ik hen de song 'Cornerstone' laat horen. Bob zingt daarin: 'The stone that the builder refused, will always be the head cornerstone.' Dat was zijn manier om de verwerping door zijn vader en de afwijzing door diens blanke familie te verwoorden. Op dat moment begreep ik welk effect die gemengde raciale achtergrond op Bob moest hebben gehad."

Hebt u het gevoel dat u met deze docu de essentie van Bob Marley hebt kunnen vatten?

"Ik ben een tevreden detective, omdat ik alle puzzelstukjes in elkaar heb gekregen en omdat ik nu toch het gevoel heb dat ik die man begrijp. Ik ben ook blij dat ik zoveel mensen heb kunnen overtuigen om over Bob te praten - we hebben 75 nieuwe interviews gedaan. Dat was zeker niet evident, omdat er in de Marleywereld zoveel verschillende facties zijn. Ik heb al veel documentaires gemaakt, maar ik heb me nog nooit zo verantwoordelijk gevoeld. Het moest een diepgaande docu worden, liefst zo definitief mogelijk. Daarom is het ook zo'n lange film geworden, maar ik had hem nog langer kunnen maken. Het moest een historisch document worden, maar het publiek moet er ook plezier aan beleven. Die spanning is er wel vaker bij documentaires, maar hopelijk werkt het in beide richtingen."

Ik heb in elk geval gelachen toen Chris Blackwell, de grote baas van Island Records, door een van de Wailers nogal laatdunkend Whitewell werd genoemd.

"Ja, Chris moest er ook om lachen."

Marley wordt vanavond in avant-première vertoond op Docville in Leuven. www.docville.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234