Woensdag 22/09/2021

Nu bewezen: Shakespeare schreef niet alleen

Nieuw bewijs toont dat Shakespeare veel van zijn beroemde theaterstukken niet alleen schreef. Zo zal zijn rivaal Christopher Marlowe in een nieuwe uitgave van Henry VI, Parts One, Two and Three voor het eerst als coauteur worden vermeld.

Drieëntwintig academici uit Groot-Brittannië en de VS kweten zich de afgelopen jaren maar van één project: William Shakespeares oeuvre uitvoerig analyseren. Dat de 16de-eeuwse auteur hulp kreeg bij het schrijven van zijn werk werd al langer vermoed. Nu blijkt dat de Bard nog veel vaker een beroep deed op collega's dan tot nu werd aangenomen.

De professoren en experts staven dat Shakespeare bij 17 van de 44 onderzochte theaterstukken niet alleen aan de schrijftafel zat. Terwijl men er 30 jaar geleden nog van uitging dat 'slechts' een vijfde van zijn stukken het resultaat van een samenwerking waren. Een bewering die bij bepaalde Shakespeare-adepten toen al de nodige ophef veroorzaakte.

Maar het onderzoeksteam gaat nog een stap verder. Hun opvallendste onthulling is dat Shakespeares grootste rivaal, schrijver Christopher Marlowe, een hand had in drie van zijn bekendste werken: Henry VI, Parts One, Two and Three. Ook daar bestaan sinds jaar en dag theorieën over. Maar de 23 academici zijn de eersten die zwart op wit bewijzen voorleggen.

Daarvoor gebruikten ze verschillende onderzoeksmethodes, van traditionele tekst- tot computeranalyse. Zo gingen ze na hoeveel typische Shakespeare-woorden werden gebruikt, en hoeveel zinsneden die kenmerkend waren voor Marlowe.

"Van Shakespeare is bijvoorbeeld geweten dat hij vaak woorden als 'gentle', 'answer', 'beseech', 'spoke', 'tonight' gebruikte", zegt hoofdonderzoeker Gabriel Egan, van De Montfort University in Leicester, aan de telefoon. "Op het eerste gezicht geen speciale woorden, maar in die bepaalde periode hanteerde Shakespeare ze opvallend vaker dan andere toneelschrijvers. Hij verkoos ook 'aye' boven 'yes'. Terwijl iemand als Christopher Marlowe opviel door zeldzame combinaties als 'glory droopeth', 'your dainty' en 'oh hold me'."

Maar omdat copycats die specifieke vocabulaire makkelijk konden imiteren, keken de onderzoekers verder. "Schrijvers als Shakespeare en Marlowe gebruikten ook lid- en voegwoorden op een heel kenmerkende manier, in specifieke combinaties en frequenties. En zoiets is toch een stuk moeilijker te kopiëren."

De samenwerking tussen Shakespeare en Marlowe, zelf bekend van toneelstukken als Tamburlaine the Great en Doctor Faustus, is op zijn zachtst gezegd opmerkelijk te noemen. Want de twee auteurs werden altijd gezien als elkaars grootste concurrenten. Maar volgens Gary Taylor, een Amerikaanse professor die ook meewerkte aan het onderzoek, gebeurde het wel meer dat rivalen elkaar beïnvloedden en voor sommige projecten de krachten zelfs bundelden.

De hardnekkige these dat Marlowe en Shakespeare eigenlijk een en dezelfde waren, dat Marlowe na zijn geënsceneerde dood verder schreef onder het Shakespeare-pseudoniem, is volgens Taylor en co. niet meer dan een wild gerucht. Hetzelfde geldt volgens hen voor de theorie die in 1998 in de film Shakespeare in Love werd aangestipt, namelijk dat Marlowe eigenlijk Shakespeare aan het idee voor Romeo & Juliet hielp.

Opvallende aanpassingen

Het nieuwe onderzoek blijft niet zonder gevolg: Oxford University Press heeft besloten om enkele opvallende aanpassingen door te voeren in hun nieuwe New Oxford Shakespeare-uitgaven, die deze maand op de markt komen. In Henry VI, Parts One, Two en Three zal Marlowe als coauteur worden vernoemd.

Ook andere collega's van Shakespeare worden voor het eerst erkend voor hun bijdrage. Thomas Middleton krijgt bijvoorbeeld een eervolle vermelding in All's End That Ends Well voor zijn schrijversinbreng. Een tekst als Arden of Faversham, anoniem gepubliceerd in 1592, wordt nu officieel toegeschreven aan Shakespeare en een tweede anonieme auteur.

Toch kunnen de nieuwe bewijzen (nog) niet iedereen overtuigen. Professor Caroline Rutter, Shakespeare-expert aan de University of Warwick, blijft het ongeloofwaardig vinden dat een, in zijn tijd gerenommeerd, schrijver als Marlowe met Shakespeare zou samenwerken. "Ik geloof dat Shakespeare met anderen werkte", zegt ze aan BBC. "Maar acht het realistischer dat die anderen acteurs waren die ook al met Marlowe hadden samengewerkt en zo zijn invloed doorgaven. Dat Oxford University Press Marlowe nu mee vernoemt, is wat mij betreft niet het einde van deze discussie."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234