Zaterdag 15/06/2019

Lenteweer

Nu al bloeiende krokussen en fladderende vlinders: is dat wel goed voor de natuur?

De krokussen staan al in bloei, midden februari. Is de lente dan echt begonnen? Beeld ANP

Er hangen pollen in de lucht, de krokus staat in bloei en de eerste vlinders fladderen al door de lucht. De lente lijkt in het land, een maand voor ze effectief haar intrede maakt. Het voorjaar lijkt er telkens vroeger bij te zijn.

Het vroege lentezonnetje van de voorbije dagen verzacht het gemoed. In de ochtendspits kijken de filerijders nét iets minder zuur dan normaal, terwijl de Vlaamse horeca vorig weekend gouden zaken deed op haar terrassen. Al zijn die eerste sprankels lente er niet enkel voor de mens. Ook Moeder Natuur krijgt ermee te maken. De eerste vlinders zijn al uit hun winterslaap gewekt en fladderen fluks rond. De krokussen en sneeuwklokjes staan al een tijdje in bloei, terwijl de hazelaar en zwarte els het pollenseizoen al hebben afgetrapt. Hier en daar wagen zelfs al enkele bijen en wespen zich in de zon. In Nederland verwacht de Bond Friese Vogelwachten (BFVW) vrijdag al het eerste kievitsei van het seizoen te vinden. En dan is het pas echt lente.

De eerste tekenen van het voorjaar tonen zich al zonneklaar, hoewel de lente officieel pas over een maand begint. Is Moeder Natuur in een romantische bui, of is ze gewoon van slag? Is de lente dan echt al begonnen? “Meteorologisch nog niet, er kan nog altijd een koudeperiode volgen. Maar biologisch zijn er toch duidelijk lentesignalen te bespeuren”, zegt professor Erik Matthysen, bioloog aan de Universiteit Antwerpen. “Een aantal plant- en diersoorten reageert erg snel op de vrij warme temperaturen die we nu meemaken. Sommige vogels en vlinders komen al uit hun winterslaap, sommige planten staan nu al in bloei. Maar er zijn ook soorten die er geen last van hebben. Niet elke vogel die nu begint te zingen, legt nu meteen een ei.”

Twee snelheden

Het vrolijke lentegevoel houdt dus niet de volledige fauna en flora in de ban, maar deelt hier en daar een impuls uit. Dat kan twee soorten mogelijke problemen veroorzaken. Enerzijds lopen de plant- en diersoorten die nu al in lentemodus zijn acuut gevaar. Mogelijk zijn ze niet bestand tegen een eventuele koudeprik, ergens de komende weken. Anderzijds kan de lente-met-twee-snelheden het ecosysteem uit balans brengen. Vogels kunnen misschien al vroeger broeden, maar hebben dan ook veel insecten nodig om hun jongen mee te voederen. Als die insecten er nog niet zijn, komen die beestjes voedsel tekort en dreigt sterfte. Voor planten geldt hetzelfde principe. Als zij bloeien voor er bijen of hommels zijn, is er van bestuiving en dus voortplanting geen sprake. 

De vervroegde lente zorgt dus voor risico’s, al heeft de natuur mogelijk al een tegenzet klaar. Daarvoor grijpen we terug naar de evolutietheorie van Charles Darwin. Die stelde dat the most adaptable species – de soort die zich het makkelijkst aanpast aan zijn omgeving – de grootste overlevingskansen heeft. De bonte vliegenvanger, een zwart-witte zangvogel die regelmatig in oostelijk Nederland voorkomt, brengt dat in de praktijk. Ze vliegt elk voorjaar van West-Afrika terug naar onze contreien. Hier brengt ze dan haar jongen groot, al heeft ze daar veel voedsel voor nodig. In het geval van deze vogel zijn dat vooral rupsen. Door de verschuivingen in Moeder Natuurs biologische klok, komen die laatste nu vooral half mei voor. Voorheen was dat begin juni, net de periode waarin de bonte vliegenvanger terugkeert. Er werd dan ook verwacht dat de populatie van die zangvogel fors zou terugvallen, door die mismatch. De praktijk blijkt anders. Uit cijfers van het Nederlandse Compendium voor de Leefomgeving blijkt dat die zwermen gewoon vroeger terugkeren, zodat ze toch kunnen smullen van de Nederlandse rupsen. The most adaptable, dus.

Lost de natuur het dan gewoon zelf op? Dat biedt alleszins geen garantie voor de toekomst, benadrukt Matthysen. “Het is moeilijk in te schatten hoe rekbaar die soorten zijn. De lente is nu pakweg twee à drie weken opgeschoven, maar wat als dat nog meer opschuift? Of als het plots nog warmer wordt? Niemand kan zeggen hoe de natuur dan reageert.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden