Maandag 17/02/2020

Politie

Normvervaging bij de Belgische politie: enkelingen of een systeem?

Beeld BELGA

Waar loopt het mis met de Belgische politieagenten? Ligt het aan hen, hun opleiding of hun job dat corruptie en racisme welig tieren in hun branche? Aan alle drie, zo blijkt, en vooral aan een funest gebrek aan controle.

De eerste 'vreemde' agenten waren afstammelingen van de kolonisten uit Congo. Een van hen zat bij mij in het korps. Als hij binnenkwam in een café, zeiden zijn collega's steevast: 'Voor mij ne koffie, en voor mijne maat een banaan.'"

Aan het woord is een gepensioneerd zwaargewicht uit de Antwerpse politiewereld. Met naam en toenaam wil hij niet in de krant: de zwijgcultuur binnen een korps van ''t Stad' geldt blijkbaar ook nog na de dienstjaren. "Vier decennia later overkomt de schaarse Turken en Marokkanen hetzelfde in hun kazernes", zegt dezelfde voormalig agent. "Enkel in de scheldwoorden zit variatie."

Het probleem zit intern en extern. In het korps blijven niet-blanke agenten mikpunt van spot. Op patrouille moeten de niet-blanke burgers het vaker ontgelden dan gewone Belgen. De agent op rust: "In Gent, Antwerpen of Charleroi zijn ze trouwens geen haar beter."

"Bij elk incident hoor je dat het aan één agent of één welbepaald district ligt", stemt professor Sofie De Kimpe (VUB) in. De criminologe doet al jaren onderzoek naar de politiecultuur in België. "Dat geeft een dubbel voordeel: je kunt die rotte appel makkelijk verwijderen én je moet het onderliggend sluimerend probleem niet aanpakken."

Harde cijfers over racisme van de agenten zou het probleem scherp stellen, maar die zijn er niet. Slechts één rapport stelt dat Turken en Marokkanen nu ervaren dat ze vaker worden tegengehouden door de politie. Ze menen ook dat ze vaker worden gefouilleerd of dat de politie hun auto doorzoekt. De Kimpe ziet daarom heil in 'etnische profilering'. Bij iedere controle wil ze de etniciteit laten registreren. "Dan kan de politie het probleem tenminste niet langer ontkennen."

Wat de discriminatie in de steden nog in de hand lijkt te werken, is dat veel jonge agenten daar helemaal niet opgroeiden. "Veel jonge agenten willen in het begin de grote criminaliteit bestrijden. Ze willen de politieseries in het echt meemaken. Wel, dat leven vind je niet in Bevergem, maar wel in de grote stad. In het Brussels korps zitten een heel klein aandeel Brusselaars, maar een groot aandeel Limburgers en West-Vlamingen. Omdat ze multiculturaliteit niet kenden op hun geboorteplek, kost het hen veel tijd om eraan te wennen."

Opleiding is onvoldoende

Doet de politieschool genoeg om al die discriminatie tegen te gaan? Eerst en vooral: de schifting alvorens de agenten in spe op de schoolbanken belanden. Jaarlijks schrijven ongeveer 10.000 jongeren zich in voor de selecties bij de federale politie. Slechts 10 procent raakt door die proeven, en daar zitten ook psychologische testen bij. "Maar vaak geven de jongeren daar sociaal wenselijke antwoorden", zegt Jelle Janssens, professor criminologie aan de Universiteit Gent. "Het is erg moeilijk om in dit soort testen te peilen welke normen en waarden iemand echt hanteert."

Eens die horde over, is het bedje van de inspecteurs wel gespreid. Na één jaar politieschool en zes maanden stage slaagt maar liefst 98 procent. In dat anderhalf jaar zit 32 uur 'maatschappelijke oriëntering'. Daarin krijgen ze les over Roma, over vluchtelingen, en komt er sinds kort een transgender spreken. In de bijkomende 24 uren deontologie zit nog eens een bezoek aan een synagoge en aan de Dossinkazerne in Mechelen. Een uitstap naar een moskee en een asielcentrum zijn 'in onderhandeling'.

In de klas volgen dan nog rollenspelen, waar de studenten leren hoe ze moeten reageren 'wanneer een agent geen respect heeft voor Marokkanen'. "Maar de deontologische code zit verweven in de hele opleiding", zegt Tim De Boeck, docent sociale vaardigheden aan de Antwerpse politieschool. "In het verleden zijn er zo veel zaken gebeurd dat dit een van de prioriteiten is geworden. Ik moet mijn leerlingen ook niet bijsturen. Hun afkeer van racisme is groot."

Academici zien dat anders. "De opleiding is absoluut niet voldoende", meent De Kimpe. "Het is uitstekend dat commissaris-generaal Cathérine De Bolle de studenten naar de Dossinkazerne stuurt. Maar een keer in een mensenleven volstaat niet. Elke agent zou geregeld op de uitwassen van racisme moeten worden gewezen. Tijdens en na zijn opleiding." Recent onderzoek bij agenten in spe toonde ook aan dat ze niet durfden ingrijpen als een collega een racistische opmerking maakt. Ze beschermen elkaar, ze wijzen elkaar niet terecht.

Klokkenluiders

Eens de agenten aan hun echte taak beginnen, blijft die groepsdruk aanhouden. Veel interventiediensten gaan steeds met dezelfde mensen op pad. Iemand met wie je bij nacht en ontij in een combi zit, ga je niet verklikken wanneer hij weer eens 'makak' roept.

En dan is er nog een negatief neveneffect van de politiehervorming. Die geeft de individuele agent meer manoeuvreerruimte. Van een militaristisch korps met strakke regels ging het naar een organisatie van agenten die zelf meer de problemen moeten inschatten.

"Meer macht geeft meer kans op machtsmisbruik", zegt Janssens. "Het intern toezicht gebeurt door de agenten van de eigen politiezone, waardoor misstappen vaak onder de waterlijn blijven. De angst voor represailles is gewoon te groot. Klokkenluiders zouden meer bescherming moeten krijgen. Vertrouwenspersonen in elk korps zouden echt hun titel moeten waarmaken. Politiekazernes mogen geen gesloten bastions meer zijn."

Maar dan moet de politie wel eerst erkennen dat er echt iets loos is.

'Raciale profilering' is schering en inslag in Vlaanderen

Gent

• Zouzou Ben Chikha wordt in december tegengehouden door een patrouille in een anoniem voertuig, die vindt dat de acteur zich verdacht gedroeg. Volgens Ben Chikha verliep de interventie hardhandig en respectloos.

Chokri Ben Chikha en Zouzou Ben Chikha.Beeld Jonas Lampens

Brussel

• Jihad-expert Montasser AIDe'emeh komt op 1 december in aanvaring met enkele agenten nadat ze zonder veel aanleiding zijn auto doorzoeken.

• Deze week raakte bekend dat er een onderzoek loopt naar Brusselse agenten die buitenlandse chauffeurs aan de kant zetten en beroofden.

Montasser AlDe'emeh.Beeld Wouter Van Vooren

Antwerpen

• Een Antwerpse student wordt op 29 september vorig jaar met veel machtsvertoon gearresteerd omdat hij vanop een netwerkevenement een mopje maakt op Twitter.

• Yassine Boubout wil eind november twee rijstpapjes kopen in de Carrefour, wanneer hij in het Wijnegemse Shopping Center aanzien wordt voor een terrorist. De agenten houden hem onder schot. Hijzelf spreekt van een traumatische ervaring.

• Op 17 maart van dit jaar raakte bekend dat een groepje agenten illegalen systematisch geld aftroggelde. Ze hebben de bijnaam 'de bende van Sproetje en Mega Toby'.

• Een rapport van het Comité P legt bloot dat er bij de Antwerpse politie een omerta heerst over discriminatie en racisme.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234