Vrijdag 18/06/2021

Norbert De Batselier: portret van een progressief parlementsvoorzitter

Zonder Het Sienjaal zou Anciaux niet bij SP.A zijn beland, zonder De Batselier zou Stevaert minder snel groene socialist geworden zijn

De man die te vroeg gelijk had

Vandaag presenteert Norbert De Batselier (SP.A), uittredend voorzitter van het Vlaams Parlement, zijn 'handvest van Vlaanderen', zeg maar een voorstel tot Vlaamse grondwet. Het is zowat de laatste strijd die De Batselier nog kan begeesteren. Als eerste socialist maakte hij de brug naar de groenen, als eerste smeedde hij de band met het democratische Vlaams-nationalisme. En als eerste dacht hij aan de inhoudelijke vernieuwing van de SP. Maar tot zijn laatste snik bleef hij kankeren op wie de politiek bekritiseert of belachelijk maakt. Het herfsttij van de man die te vaak te vroeg gelijk had.

Brussel

Eigen berichtgeving

Walter Pauli

Zelf wil De Batselier officieel van geen wijken weten. Hij zou niet neen zeggen als men hem nog eens vroeg om minister te worden, of anders opnieuw parlementsvoorzitter. Toch moet ook hij beseffen dat zijn partij zich straks niet meer dood zal vechten voor zijn mandaat en dat bij het beëindigen van deze regeerperiode ook voor hem de onvermijdelijke weg naar de uitgang wellicht is ingezet. Daarmee zet de laatste politicus van de zogenaamde 'Van Miert'-generatie een stap terug. Karel Van Miert zelf is inmiddels bestuurder van maatschappijen, Louis Tobback burgemeester van Leuven, Freddy Willockx van Sint-Niklaas, Luc Van den Bossche gedelegeerd bestuurder van Biac. Norbert De Batselier blijft nog wel actief als politicus: hij staat tweede op de Oost-Vlaamse lijst van SP.A-Spirit, maar lijsttrekker is Freya Van den Bossche.

Bruno Tobback, sinds vorig jaar SP.A-fractieleider in het Vlaams Parlement, is nummer twee in Vlaams-Brabant, Sarah Willockx figureert op de Europese lijst, en Peter Vanvelthoven is federaal staatssecretaris. Norbert De Batselier doet nog aan politiek met de kinderen van zijn generatiegenoten; een man met een beetje verstand weet dan dat zijn tijd stilaan gekomen is.

Hoe dan ook is Norbert De Batselier een van de merkwaardigste socialisten. Een man met een carrière die langer duurde dan de vlugge hapsnap van vandaag soms doet vermoeden. In wat nu een vorig leven lijkt, was hij assistent aan de VUB, waar de welhaast legendarische vakbondsman Georges Debunne hem weghaalde om het ABVV van extra brains te voorzien. Vervolgens stootte De Batselier door tot de top van de administratie. Hij werd een van de jongste administrateurs-generaal, tot Karel Van Miert hem daar wegplukte om een eersteplansrol te spelen in de SP. Samen met Freddy Willockx, ook een man met een ABVV-achtergrond, leek De Batselier voorbestemd om de socialistische flank af te dekken inzake financiële en economische dossiers. Hoe een dubbeltje rollen kan. Dat de man van de 'harde sectoren' zou uitgroeien tot de eerste en hardnekkigste pleitbezorger van groene thema's in de socialistische beweging. Dat een Internationalist zo fel de Vlaamse trom roerde.

Ja, het is een loopbaan vol contradicties. Zo begon zijn politieke carrière ook. Hoewel De Batselier al zeer vroeg liet verstaan dat hij het niet begrepen had op de uitwassen van het mediaspektakel leerde het grote publiek hem kennen door een memorabel tv-optreden. Op tv kreeg neofiet De Batselier een ziedende André Leysen tegenover zich. Daarvoor moest je toen stevig in je schoenen staan, want Agfa Gevaert- en Vum-voorzitter Leysen was toen niet alleen als voorzitter van het VBO 'patron van de patrons', hij vulde dat voorzitterschap ook zeer offensief in. Daaraan dankte Leysen zijn reputatie van 'harde'. Leysen zelf had daar graag 'onkreukbare' bij gezien, maar dat was zonder De Batselier gerekend. In een bijzonder gestoffeerde parlementaire vraag vroeg hij uitleg naar de constructie die Leysen had opgezet om zijn erfenis 'te optimaliseren' - lees: om zo weinig mogelijk aan de fiscus te moeten afdragen. Ook al was de operatie strikt genomen wettelijk, toch vond De Batselier dat het geheel "dicht bij de corruptieve uitverkoop van de overheid" zat, en dus vroeg hij de oprichting van een parlementaire onderzoekscommissie. En zo kwam het tot een memorabel tv-debat, waarin Leysen De Batselier met een proces wegens laster en eerroof afdreigde: "Alleen uw parlementaire onschendbaarheid staat nog tussen u en de rechtbank". De onderzoekscommissie is er wel nooit gekomen. Maar De Batselier had zijn reputatie gemaakt. In 1988 werd Norbert De Batselier de socialistische nummer één in de Vlaamse regering, die toen nog Vlaamse executieve heette. Hij was bovendien Vlaams minister van Economie, en die ministerpost ging hem goed af. De voorzitter van de Vlaamse executieve was Gaston Geens, maar net als bij federaal premier Wilfried Martens waren in de legislatuur 1988-1991 diens beste jaren eigenlijk voorbij. Met het verstrijken van de jaren profileerde De Batselier zich steeds nadrukkelijker als de sterke man van de Vlaamse 'regering'. Als minister van Economie legde hij opvallend groene accenten, en daarin was hij de eerste. De Batselier zelf maakt er geen geheim van dat de zogenaamde eco-socialisten hem het naast aan het hart liggen. Ook in 1991-1995 was De Batselier de socialistische nummer één in wat sindsdien de Vlaamse regering heet. Hij was dus vice-minister-president en minister van Huisvesting en Leefmilieu. Het zou een bewogen legislatuur worden, voor De Batselier én voor de SP. Niet dat hij het als minister slecht deed, verre van. Domus Flandria was een ambitieus project in de sociale huisvesting en met het Mestdecreet wilde hij een schrijnend Vlaams milieuprobleem aanpakken. Maar de nieuwe minister-president Luc Van den Brande was nadrukkelijker dan Geens minister-president, en vooral, de Boerenbond verklaarde De Batselier de oorlog. Dat ging zo ver dat collega-minister Wivina Demeester (met Boerenbond-etiket) dreigde met opstappen. Uiteindelijk viel de Vlaamse regering over De Batseliers Mestactieplan: de CVP had de Boerenbond niet onder controle. De CVP had het trouwens niet op De Batselier begrepen, omdat die voor onrust in eigen rangen zorgde. De Batselier zat erg in zijn maag met de spectaculaire opkomst van het Vlaams Blok na Zwarte Zondag en keek uit naar noodzakelijke aanpassingen in het politieke landschap. Samen met zijn vriend en gezaghebbend VU-politicus, de hoogbejaarde Maurits Coppieters, lanceerde hij een oproep tot progressieve samenwerking met groenen, ACW en SP. Het project mondde later uit in Het Sienjaal, een eerste en vroege poging, ondernomen door een belangrijk socialistische politicus, om progressieve christenen en groenen samen met de socialistische beweging achter één project te krijgen. In zijn eigen Dendermonde voegde hij de daad bij het woord door met de lijst Inzet socialisten en ACW'ers te groeperen.

Sienjaal! heeft niet gebracht wat de initiatiefnemers ervan verwachtten, namelijk dé grote eenheid van de progressieven in Vlaanderen. De tijd was er nog niet rijp voor en initiatiefnemer De Batselier zelf was murw. De opkomst van het Vlaams Blok, toen nog Rossem en het bijbehorende antipolitieke discours tastte zijn eigenwaarde als politicus aan. Hij liet er zich steeds bitterder over uit dat politici zeer onterecht kop van Jut zijn in de samenleving. Ook recenter geeft De Batselier graag en wat zurig lucht aan zijn ongenoegen over de media. Halfweg de jaren negentig kwam daar nog bij dat de Agusta-crisis een knauw gaf aan zijn loyauteit aan de SP-top; de generatie-Van Miert spatte onherroepelijk uit elkaar. In een paar jaar tijd was De Batselier ineens niet meer 'top'. Geen ministerpost meer voor hem, wel het voorzitterschap van het Vlaams Parlement.

Die instelling leidt hij zoals hij zelf is: wat zakelijk, misschien een beetje saai, maar met veel ernst en plichtbewustzijn, en in de hoop dat hij zijn volk zo een dienst bewijst. Dat niet alle leden van zijn assemblee even plichtbewust zijn, stemde hem niet vrolijker. Meer dan eens waste hij de (afwezige) meerderheid de oren. En zijn volk, dat was niet alleen de werkman, ook Vlaanderen. De Batselier nam hoe langer hoe Vlaamsere standpunten in, tot zijn vriend Freddy Willockx in de reactie ging, door de noodzaak tot solidariteit te benadrukken. Sindsdien volgt de SP een gematigde Vlaamse koers.

Maar terwijl De Batselier zelf misschien al wat op zijn retour was, won zijn politiek project veld. Zonder de contacten met Coppieters zou Bert Anciaux met Spirit wellicht nooit bij de SP, inmiddels SP.A, zijn uitgekomen. Zonder het voorbereidende werk van De Batselier had Steve Stevaert zich nooit kunnen profileren als 'groene socialist', en precies dat accent heeft groenen als Ludo Sannen over de streep gekregen. Wie politiek met enige zin voor perspectief benadert, zal moeten erkennen dat Norbert De Batselier een van de eersten was om de sociaal-democratie in Vlaanderen te moderniseren. Hij heeft zijn partij niet zelf de nieuwe richting uit gestuwd, hij heeft wel als eerste, als allereerste, de weg gewezen. Een grote meneer, dat gezet postuurke uit Dendermonde.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234