Vrijdag 04/12/2020

Nollywood op zoek naar happy end

Op het eerste gezicht is Surulere een volkswijk zoals elke andere in de Nigeriaanse metropool Lagos. Een overweldigende mix van open riolen waarin kinderen plassen en kippen rondscharrelen, pokdalige wegen waarlangs spierbundels handkarren voortduwen, en taxibrommers met chauffeurs die iedereen de huid vol schelden die hen voor de wielen komt.

Wie beter kijkt ontdekt echter het unieke van Surulere. De wijk is het epicentrum van de Nigeriaanse filmindustrie, een bedrijfstak waarin jaarlijks 250 tot 500 miljoen dollar omgaat. Daarmee is Nollywood ’s werelds derde filmindustrie, na het Indiase Bollywood en Hollywood in de Verenigde Staten. Beweerd wordt dat Nollywood qua arbeidsplaatsen Nigeria’s grootste werkgever is, maar bij gebrek aan betrouwbare cijfers is dat moeilijk te staven.

De filmproductie in Nollywood ligt hoog: jaarlijks komen er zo’n duizend films op de markt. Die worden niet opgenomen in filmstudio’s, want die zijn er niet, maar op straat in Surulere. Er is weinig geld beschikbaar, gemiddeld 15.000 dollar per film, waardoor acteerwerk en techniek vaak een bedenkelijk niveau hebben.

Geweld en seks

Zoals bij filmopnames in een verlaten huizenblok aan de rand van Surulere. Buiten staat de onvermijdelijke generator te brommen - Nigeria’s elektriciteitstekorten zijn legendarisch. Binnen in een van de vervallen huizen schenkt regisseur Kino Morris net een glas gin in voor zichzelf. Het is twaalf uur ’s middags.

“De scène van vandaag”, vertelt Morris, “draait om een tot prostitutie gedwongen meisje. Haar voogd komt het meisje al schietend redden uit de cel waarin ze door haar kidnappers is opgesloten.” Setmedewerkers klussen de cel juist in elkaar. Uit een ander huis hebben ze een ijzeren traliedeur gesloopt. Die spijkeren ze onder de kritische blik van Morris, die nog een gin voor zichzelf heeft ingeschonken, tegen de ingang van een zijkamertje. De actrice die het ontvoerde kindhoertje speelt loopt erin en neemt een zielige pose aan. Het ziet er allemaal nogal krakkemikkig uit, maar volgens Morris volstaat het.

Een kamer verderop toont de schietende voogd, door iedereen ‘mama’ genoemd, zich ook in het echte leven een pittige tante. Gezeteld op een kapotte fauteuil leest ze haar script. Als een jongen van de make-up ondanks haar waarschuwingen met zijn kauwgom blijft klappen, gooit ze hard haar slipper naar zijn hoofd. Hilariteit alom. Gelachen wordt er sowieso veel op de chaotische indoorset. In elke kamer zitten mensen zonder duidelijk functie met elkaar te kletsen. In de gangen lopen kerels elkaar met kabels en lampen voor de voeten. Met veel gevloek en getier maant regisseur Morris hen aan tot haast. Zonder succes, want de opnames laten eindeloos op zich wachten.

De ingrediënten van Morris’ film - kidnapping, gewapend geweld, betaalde seks - zijn typisch Nollywood. Het Nigeriaanse kijkpubliek smult van dik aangezette dramatiek. Hoe meer gillende vrouwen, snode complotten en vervaarlijk ogende macho’s, hoe beter. Ondanks de soms ronduit hysterische presentatie weerspiegelen Nollywoodfilms ontwikkelingen in de Nigeriaanse maatschappij. “Neem kidnapping”, zegt regisseur Moses Ebere, een veteraan met naar eigen zeggen meer dan 250 films op zijn palmares. “Dat is een populair onderwerp omdat er zoveel ontvoeringen plaatsvinden in Nigeria.”

Ook de film waarmee het huidige Nollywood begon, Living in Bondage (1992), behandelde een klassiek Nigeriaans thema: hekserij. Ebere: “De film gaat over een zakenman die toetreedt tot een cult. Hij doodt zijn vrouw in een ritueel en dwingt daarmee rijkdom af. De geest van zijn vrouw begint hem echter te achtervolgen en het loopt slecht met hem af.” Nigerianen herkenden zich massaal in Living in Bondage, die een nationale hype ontketende. “De film verkocht zo snel dat veel winkeliers overschakelden op de verkoop van films”, herinnert Moses Ebere zich.

Inmiddels zijn Nollywoodfilms met een kijkerspubliek van 600 miljoen mensen door heel Afrika razend populair. Ook in de Nigeriaanse gemeenschappen in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk zijn ze geliefd. Toch gaat het volgens Ebere de laatste jaren niet goed met Nollywood. “Veel mensen in de business hebben grote moeite om hun hoofd boven water te houden.”

Dat heeft alles te maken met een probleem dat in het digitale tijdperk sterk is toegenomen: piraterij. “Als je vandaag een film uitbrengt, vind je morgen al door de hele stad illegale kopieën”, vertelt Charles Novia, een bekende regisseur en producent. “Als je pech hebt, wordt je film daarna ook nog zonder je medeweten doorverkocht naar het buitenland.”

Als gevolg van de wetteloosheid mijden Nigeriaanse investeerders Nollywood. Buitenlandse geldschieters hebben de weg naar Nollywood ook nog niet gevonden. Doodzonde volgens kenners, die menen dat Nollywood een industrie is met een groot groeipotentieel, maar met een even groot gebrek aan kapitaal.

Handvol bioscopen

Een veelbelovende ontwikkeling is wat dat betreft de opleving van de ooit bloeiende Nigeriaanse bioscoopcultuur. “Vroeger stond er op elke straathoek van Lagos een bioscoop”, herinnert Moses Ebere zich. De filmhuizen gingen failliet toen de Nigeriaanse economie eind jaren tachtig ineenstortte door het wanbeleid van opeenvolgende militaire dictaturen. Ebere: “Vandaag de dag zijn de bioscopen in Nigeria op twee handen te tellen. Mensen kijken thuis films.”

Daarin lijkt verandering te komen. “Er is een sterke lobby gaande voor de bouw van meer bioscopen”, zegt Nollywoodproducer Natty Bruce. “Logisch ook: overal ter wereld vervult de dvd-markt een bijrol en wordt het echte geld verdiend in bioscopen. Behalve bij ons.” Ook andere insiders zijn ervan overtuigd dat er spoedig meer bioscopen komen. Charles Novia beweert zelfs dat er al vijfentwintig in aanbouw zijn. “De toekomst is allang begonnen”, zegt hij zelfverzekerd.

Probleem blijft vooralsnog dat de kwaliteit van de meeste films te laag is voor vertoning in de bioscoop. “Wij hebben de markt de afgelopen jaren overspoeld met slechte films”, geeft Natty Bruce toe. Maar, zegt de producer er meteen achteraan, er zit verbetering in. “Vorige maand nog is de Nollywoodblockbuster Imala groots in première gegaan in Londen”, zegt Agun Arinze, voorzitter van de beroepsvereniging van Nigeriaanse acteurs. “Een grote bioscoop als Silverbird in Lagos heeft de afgelopen maanden drie Nigeriaanse films gedraaid. Ije, Figurine en Kajole. Aan het niveau van zulke films kan heel Nollywood zich optrekken.”

Dat gaat ook gebeuren, weet Natty Bruce zeker. “Geef ons tien jaar. Dan zijn we even ver als Hollywood.”

Kartel kan ongestraft illegale kopieën verspreiden

Het epicentrum van de piraterij die Nollywood zo parten speelt is Alaba Market in Lagos, Afrika’s grootste elektronicamarkt. Filmhandelaren die vanuit de markt opereren zijn Nollywoods enige substantiële geldschieters.

De filmhandelaren, die bekendstaan als Alaba pirates, vormen een machtig kartel. Daardoor kunnen ze ongestraft illegale kopieën verspreiden. Filmproducenten, die ongeorganiseerd zijn en hun rechten niet kennen, kunnen hiertegen weinig ondernemen.

Eén keer is serieus gepoogd om de filmhandelaren buitenspel te zetten. In 2007 lanceerde Ecobank, een bankencluster met vestigingen in tientallen Afrikaanse landen, Project Nollywood. De bank financierde de productie van vier kwaliteitsfilms. Een ingehuurd reproductie- en distributiebedrijf moest de films verspreiden.

Het project liep echter spaak toen het distributiebedrijf een wanprestatie leverde door nauwelijks films te verspreiden. Bovendien verkochten de producers die de films hadden gemaakt twee van de films door aan een commercieel televisiestation, hoewel Ecobank de rechten bezat. Daarop brak de bank Project Nollywood af. Soortgelijke initiatieven zijn er sindsdien niet meer geweest.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234