Maandag 24/06/2019

Seksueel misbruik

Nog steeds mistig in het bisdom

Beeld © Wouter Van Vooren

Seksueel misbruik dat maar moeizaam bij het officiële opvangpunt terechtkomt, een ons-kent-ons-systeem waarbij vicarissen priesters jarenlang een hand boven het hoofd houden. "Bisschop Jozef De Kesel had de ploeg van Vangheluwe moeten vervangen. Zo simpel is dat."

Bisdom Brugge, 1998. De kerk heeft op dat moment al heel wat van haar pluimen verloren, maar Roger Vangheluwe mag zich nog de immer populaire 'bisschop van het volk' noemen. Het is nog lang voor de eerste misbruikschandalen het nieuws beheersen, lang voor opvangpunten zich moeten buigen over klachten over seksueel misbruik. Lang voor Vangheluwe in 'het verborgene' verdwijnt.

Een inspecteur-adviseur godsdienst stapt in die tijd het bureau binnen van vicaris voor het onderwijs Filip Debruyne. Hij heeft nieuws over priester-leerkracht Eddy W. De man heeft net een andere school toegewezen gekregen, maar de inspecteur maakt zich grote zorgen. Op zijn vorige school waren er geruchten dat priester Eddy niet van de kleine jongens af kon blijven.

"Toen ik het voorlegde aan de vicaris, scheepte die me af. 'Jij moet je niet bezighouden met priesters', klonk het. Daarmee was de kous af. Herhaaldelijk kaartte ik de zaak aan bij het bisdom, bij de vicarissen Koen Vanhoutte en Filip Debruyne en kerkjurist Patrick Degrieck. Zonder resultaat. Jaren heeft dat aan mij gevreten." Het zou tot 2010 duren voor priester Eddy ontslagen werd. Twee jaar later kwam er een gerechtelijk onderzoek en op 22 november 2014 kreeg Eddy W. te horen dat hij niet langer vervangende liturgische taken mocht aannemen. Zowat vijftien jaar na die eerste klacht, dus. Al die tijd was Debruyne de vicaris voor onderwijs.

"Het was mijn voorganger die deze priester in een andere school had benoemd", zegt Debruyne daarover. "Als het over priesters gaat, is het bovendien de regel dat de bisschop zich daarmee bezighoudt. Ook ging het, voor zover ik nog weet, over klachten buiten de school."

Vraag is of Debruyne nu wel in actie zou treden. Bij het Opvangpunt Misbruik van het bisdom geven ze toe dat de voorbije jaren enkele klachten pas na omzwervingen tot bij hen zijn geraakt. Meldingen die eerst op het bureau van vicarissen belandden, maar waar vervolgens niks mee werd gedaan. Ook bij Filip Debruyne. Hijzelf kan zich zulke voorvallen niet meer herinneren. "Ik heb de zaken altijd in eer en geweten aangepakt. Had ik strenger of scherper kunnen optreden? Daar kun je over discussiëren."

Als vicaris voor onderwijs, jeugd, evangelisatie, media en cultuur, toerisme en roepingen is Filip Debruyne al jaren een van de grote machtsfiguren in het bisdom Brugge. Net zoals zijn collega Koen Vanhoutte, die zich vicaris-generaal, president van het Grootseminarie van Brugge en vicaris van de parochies mag noemen. Ook kerkjurist Patrick Degrieck, tot voor enkele jaren medewerker op de kerkelijke rechtbank en medewerker van het Opvangpunt Misbruik, wordt als invloedrijk persoon genoemd.

Het ontslag van Roger Vangheluwe in 2010 veranderde niets aan hun positie, wel integendeel. "Het vacuüm dat daarna ontstond, hebben zij gebruikt om hun positie te versterken", zegt een buitenstaander die het bisdom zeer goed kent. "Zij belichamen die oude kerkelijke politieke cultuur. En daar is met de komst van De Kesel niets aan veranderd."

Bisschop Jozef De Kesel kreeg vijf jaar geleden de ondankbare taak om het puin van Vangheluwe te ruimen. Geen evidentie voor een Oost-Vlaming die daarvoor hulpbisschop in Mechelen-Brussel was geweest. Het verwondert dus niet dat de man zelf weinig enthousiast aan die missie begon.

Toch was de verandering meteen merkbaar: slachtoffers van seksueel misbruik kregen gehoor en deden in groten getale hun verhaal. Werd Rik Devillé van de werkgroep Mensenrechten in de Kerk in het verleden nog door Koen Vanhoutte de deur gewezen toen hij met een slachtoffer van seksueel misbruik tot bij de bisschop probeerde raken, dan mocht hij de voorbije vijf jaar ongestoord het bisdom binnen. "Tenminste iemand die bereid is om naar slachtoffers te luisteren. En die consequent en correct handelt. Ik heb van dichtbij kunnen zien hoe hij de dossiers opvolgt."

Toch volgden de flaters elkaar de voorbije maanden op. Priester Tom F., in 2008 veroordeeld voor de aanranding van een minderjarige, kreeg een nieuwe benoeming in Middelkerke. Priester Jeroen C., van wie het bisdom sinds mei 2013 weet dat er een klacht loopt voor seksueel misbruik, mocht nog tot november 2014 de parochie van Hooglede leiden. Meldde toenmalig voorzitter van de commissie over kindermisbruik in de kerk Peter Adriaenssens in 2010 dat er twee klachten waren tegen priester Marc D., dan zag De Kesel er op aangeven van justitie geen graten in dat die terugkeerde naar Brazilië. Eenzelfde verhaal bij priester Daniël D.: op 11 februari 2015 liep een ernstige klacht binnen, maar pas toen de pers er een maand later lucht van kreeg, mocht die geen priestertaken meer uitvoeren.

Stagnatie

Het deed de jonge priester Igor De Bliquy, opvolger van Daniël D. in de federatie Heuvelland, in zijn pen kruipen. In een vlammende brief aan het bisdom vroeg hij zich af waarom de richtlijnen inzake seksueel misbruik niet worden gerespecteerd. Hij hekelde het nijpende gebrek aan transparantie en de gebrekkige medewerking van de kerkelijke instanties aan het gerecht. "Is het onkunde of moedwilligheid", vroeg hij zich af.

Walter Vansteenbrugge, advocaat van een heleboel slachtoffers van misbruik in de kerk, kan zich helemaal vinden in de inhoud van de brief. "Ik kan daar kort op zeggen dat ik bijzonder goed versta wat die jonge priester zegt. Omdat ik het zelf ook ondervind. Meer commentaar wil ik daar voorlopig niet op geven."

Toen de brief vorige week de pers haalde (DM 24/4), kwam ook de vraag wie voor deze puinhoop verantwoordelijk is. Kerkjurist Kurt Martens wees De Kesel aan als schuldige en eiste zijn ontslag. Manu Keirse, voorzitter van de Interdiocesane Commissie voor de Bescherming van Kinderen en Jongeren, nam dan weer de verdediging van de bisschop op zich. "Er waait wel degelijk een nieuwe wind in bisdom Brugge", maakte hij zich sterk. "Ik kan persoonlijk getuigen dat de bisschop op een zeer consequente wijze de instructies beschreven in de beleidsbrochures heeft opgevolgd."

Hoe dan ook stroken de schandalen niet met de nultolerantie die paus Franciscus himself heeft ingesteld. "De Kesel lijdt aan een gebrek aan daadkracht", zegt een insider. "Hij houdt graag iedereen te vriend, vermijdt conflict. Dus laat hij zich in die zaken adviseren door mensen zoals Vanhoutte en Debruyne, die al jaren de stinkende potjes gedekt houden."

Zowat iedereen is het erover eens dat De Kesel zich de voorbije jaren beter had moeten omringen. De ploeg van Vangheluwe is grotendeels intact gebleven, met beide vicarissen als sterkhouders. De enige nieuweling in het gezelschap, de gerenommeerde econoom Kurt Devooght, bood vorige week zijn ontslag aan wegens "een andere visie op het beleid". Meer uitleg wil de econoom daar niet over geven, maar volgens verschillende bronnen kon de man zich niet meer vinden in de ondoorzichtige aanpak van de vicarissen.

Dat De Kesel vijf jaar geleden geen grote veranderingen doorvoerde, kon aanvankelijk op begrip rekenen. De man kende het bisdom nauwelijks en het was dus logisch dat hij zich liet bijstaan door oude getrouwen. Vandaag is van dat initiële begrip niets meer over.

"Als je na vijf jaar nog met dezelfde beleidsploeg zit en een algemeen gevoel van stagnatie, dan klopt er iets niet", zegt een West-Vlaamse priester. Een collega vult aan: "Hij is een brave mens, maar hij heeft geen ruggengraat. Als Vanhoutte iets uitstippelt, volgt hij gedwee. Terwijl het net zijn taak was om de rotte appels eruit te halen. Hij had de ploeg van Vangheluwe moeten vervangen. Zo simpel is dat."

Goede voorgangers

"Het was Koen Vanhoutte die in het verleden priesters zoals Tom F. en Jeroen C. een hand boven het hoofd hield", zeggen verschillende insiders. "Hij was al veel langer op de hoogte van de zedenfeiten, maar greep niet in. Iedereen heeft de voorbije jaren wel weet gehad van 'scheve benoemingen': priesters die na enkele maanden naar een andere parochie werden overgeplaatst. Dan weet je dat er iets niet pluis is. Wel, Vanhoutte heeft daar als vicaris voor de parochies altijd een hand in." Een andere priester: "Vanhoutte vormt de toekomstige priesters, hij benoemt ze, promoveert ze en breekt ze. Hij heeft alle macht in handen."

De vicaris-generaal, bijgenaamd 'de Sfinx', zou bovendien zo zijn favorieten hebben. Intellectuele seminaristen kunnen op meer vergeving rekenen dan 'minder getalenteerde' kandidaat-priesters. Priesters die openlijk het celibaat met de voeten treden door in homobars op te duiken of samen te wonen met een vriendin? Geen probleem, zolang ze maar goede 'voorgangers' zijn. Ook plat opportunisme doet Vanhoutte volgens kerkbronnen van die nultolerantie afwijken. "De priesters zijn nu eenmaal niet meer dik bezaaid. Als je alle pastoors die weleens 'aan een zeventienjarige zitten' aan de kant moet schuiven, hou je er niet veel meer over. Dat is de teneur."

Ter illustratie: deze week nog vroeg het bisdom aan een West-Vlaamse koster om 'niet langer kerkelijke engagementen op te nemen'. Dit na een melding van een parochiaan over feiten die dateren uit de jaren zestig. Toch mag de man nog spelen op de nakende eerstecommunieviering, want 'anders loopt de organisatie in het honderd'.

Koen Vanhoutte zelf laat weten dat hij de richtlijnen zo goed als mogelijk volgt. Dat hij meldingen niet aan het Opvangpunt zou hebben doorgespeeld, daar heeft hij geen weet van. "Dat sommige dingen beter kunnen in een bedrijf of organisatie, is vanzelfsprekend. Dat is overal zo. Wij doen ons best om het zo goed mogelijk te doen. Er zijn dingen die wij ook nog ondervinden en beter leren inschatten."

Ook op het functioneren van kerkjurist Patrick Degrieck, die ook bij het Opvangpunt Misbruik werkt, klinkt kritiek. "Daar moet hij adviezen over priesters formuleren, soms over priesters met wie hij jaren heeft samengewerkt of die hij goed kent uit verschillende raden. Een magistraat zou zich in zo'n geval zeker moeten terugtrekken, maar hier kan dat allemaal."

Degrieck benadrukt dat er niets onregelmatigs is gebeurd. "Mijn collega's bij het Opvangpunt kunnen getuigen dat alle dossiers steeds correct zijn afgewerkt. De priesters die de voorbije maanden de media hebben gehaald, zijn in geen enkel opzicht vrienden van mij. Alles loopt heel transparant. Manu Keirse heeft op alles toezicht kunnen houden. Er is geen enkele opmerking gekomen."

Tenminste, tot de media lucht kregen van bepaalde dossiers. De zaken-Tom F., -Jeroen C., -Marc D., -Daniël D.: het zijn allemaal dossiers waarbij de koers van het bisdom werd bijgesteld nadat ze de kranten hadden gehaald. "Het is pas als het de pers haalt, dat ze actie ondernemen", zegt een ingewijde. "Iemand zoals Vanhoutte heeft een grondige afkeer van alles wat met de media te maken heeft", vult een andere bron aan. "Als het van hem afhing, dan werd alles binnenskamers gehouden."

Twee keer schade

Terwijl transparantie volgens specialiste Karlijn Demasure net essentieel is om het seksueel misbruik in de kerk aan te pakken. Zij staat aan het hoofd van het internationale Centrum voor de Bescherming van Kinderen in Rome. "Blijkbaar beseffen ze nog steeds niet dat ze twee keer schade lijden door slecht te communiceren. Eén keer door het misbruik en een tweede keer door gebrekkig te reageren." Meer dan voor schadebeperking moet de kerk volgens haar kiezen voor het standpunt van de slachtoffers. "Een visie die de huidige paus trouwens deelt. Er moet moed zijn om de dingen bij naam te noemen. Dat is echt de enige manier om tot een kerk te komen die veilig is voor iedereen."

Of de Brugse bisschop alsnog voor de transparante vlucht voorwaarts zal kiezen, is zeer de vraag. Een vraag voor een interview wordt ook deze keer kordaat afgewezen. "De Kesel heeft het helemaal gehad met Brugge", zegt een insider. "In die zin is het dus te begrijpen dat hij graag aartsbisschop wil worden. Niet omdat hij per se op die functie aast. Wel omdat hij dan eindelijk uit Brugge weg kan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden