Dinsdag 27/07/2021

Nog lang geen vrede na vaag akkoord

'Een sprankel hoop, maar er is nog zeer, zeer veel te doen'. Beter kon Duits bondskanselier Merkel het vredesoverleg dat zeventien uur duurde niet samenvatten. De weg naar vrede in Oekraïne is nog lang. Erg lang. Eerst moeten zondag de wapens zwijgen. Daarna moet worden voorkomen dat de geplande bufferzone een nieuw IJzeren Gordijn wordt.

Eerst het goede nieuws. "Oekraïens president Porosjenko heeft alles gedaan om verder bloedvergieten te voorkomen. Russisch president Poetin heeft druk uitgeoefend op de separatisten om met de wapenstilstand in te stemmen." Na 17 uur onafgebroken onderhandelen in Minsk eindigde de nacht - "niet mijn beste", erkende Poetin - dan toch met een ondertekend document waarin Rusland en Oekraïne overeenkomen om vanaf zondag een staakt-het-vuren mogelijk te maken.

Dan nu het slechte nieuws. Wachten tot zondag wordt een eeuwigheid voor de burgers die in de groezelige schuilkelders van het Oekraïense slagveld doodsangsten uitstaan terwijl boven hun hoofden granaten inslaan. De vrees is groot dat beide partijen de komende dagen zoveel mogelijk terrein zullen proberen te veroveren. Vooral rond het bitter betwiste Debaltseve - een strategisch spoorwegkruispunt - wordt hard gevochten. Duizenden Oekraïense soldaten zijn er omsingeld door separatistische troepen. Porosjenko wees gisteren in Brussel ook op de dramatische situatie in Kramatorsk. "De voorbije drie dagen sliep ik slechts vijf uur. De nacht voor Minsk was ik in Kramatorsk, waar raketten van Russische terroristen 17 mensen doodden en 64 verwonden, vooral burgers."

Al terwijl de vermoeide onderhandelaars in Minsk uit elkaar gingen, liepen berichten binnen over nieuwe doden en de blijvende instroom van zwaar wapentuig vanuit Rusland, waaronder vijftig tanks en veertig Grad-raketlanceerders. Ook weinig goeds voorspelde het wantrouwen van rebellenleider Alexander Zakharsjenko. "Als Kiev dit akkoord schendt, dan zullen er geen nieuwe ontmoetingen of akkoorden komen." Duits minister van Buitenlandse zaken Frank-Walter Steinmeier waarschuwde dan ook meteen voor overdreven optimisme. "Nog altijd kan een geweldsexplosie alles tenietdoen. We hopen dat beide zijden zich in de heikele fase tot de wapenstilstand onthouden van alles wat het huidige akkoord kan ondergraven."

Pas als de wapens zondag echt zwijgen, kan voor alle partijen het echt zware werk beginnen.

Russische rupsbanden

Absolute prioriteit wordt het toelaten van humanitaire hulpkonvooien van het Rode Kruis onder begeleiding van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). In het strijdgewoel zitten vele tienduizenden burgers al weken zonder volwaardig voedsel en geneesmiddelen. De OVSE-missie zal moeten worden versterkt, want haar waarnemers moeten toezien op de terugtrekking van zware wapens uit de frontlinie. Vervolgens moeten ze een 50 kilometer brede gedemilitariseerde bufferzone vastleggen en controleren.

De bufferzone wordt essentieel om de strijdende partijen te scheiden. Toch bestaan er veel onopgeloste vragen over haar status. Porosjenko wil vermijden dat dit een nieuwe 'grens' wordt, want dan dreigt met Oekraïne te gebeuren wat met Duitsland gebeurde na WOII: een militair opgedeeld land in een westelijke en oostelijke 'invloedssfeer'. Europa staat in dat geval op een zucht van een nieuw IJzeren Gordijn. Bondskanselier Merkel, geboren en getogen achter de Berlijnse Muur, beseft dat maar al te goed. Ze waarschuwde al dat grenswijzigingen de Europese vredesorde doorkruisen.

Zo'n scheidslijn lijkt echter precies waar Poetin op aast. Met een 'bevroren conflict' in Oekraïne legt hij Kiev aan de ketting. Een verdeeld Oekraïne kan nooit lid worden van de NAVO of de EU. Een half of volledig autonoom Oost-Oekraïne dreigt loyaal te blijven aan Moskou. Daarom hamerde Porosjenko op de totale teruggave van de échte staatsgrens tussen Oekraïne en Rusland, die nu stuk wordt gereden door Russische rupsbanden. Volgens de afspraken moet Oekraïne de controle voor het einde van dit jaar in handen krijgen, al zouden er afspraken komen over grensoverschrijdend verkeer.

Veeg teken

Oekraïne zal in ruil wel toegevingen moeten doen. Een inclusieve Oekraïense staat kan alleen voortbestaan als de bevolking in het oosten zich deel voelt van het land. Kiev wordt diep gewantrouwd na willekeurige beschietingen door het regeringsleger. Porosjenko deed wel beloftes, zoals het deblokkeren van pensioenen die Kiev verschuldigd is aan de bevolking in rebellengebied. Merkel beloofde steun voor het herstel van het digitale betalingsverkeer. Later dit jaar wordt ook voorzien dat het oosten zijn eigen regionale leiders kiest.

Met dat doel voor ogen was het hoopgevend voor Porosjenko dat Poetin in een bijkomende gedeelde verklaring belooft de "soevereiniteit en territoriale integriteit van Oekraïne te garanderen". Maar hoe ver is Poetin bereid zijn woorden om te zetten in daden? Zal hij al zijn militairen zonder insignes terugtrekken? Betekent dit dat hij op termijn bereid is de geannexeerde Krim weer af te staan? Gezien zijn recente parcours hecht niemand daar geloof aan. Een veeg teken is dat het vorig jaar veroverde schiereiland niet eens staat vermeld in het akkoord.

Toch hadden de Europese staats- en regeringsleiders overschot van gelijk de tandem Merkel-Hollande voluit te steunen in hun pendeldiplomatie, die als grote verdienste heeft dat ze kostbare tijd won om een totale escalatie te voorkomen. De cynici die Merkel voorafgaand aan Minsk vergeleken met de Britse premier Neville Chamberlain, die vergeefs op Hitler inpraatte net voor WOII, kregen ongelijk. Merkel zal mee worden afgerekend op de duurzaamheid van het bestand. Maar als dat standhoudt, krijgt ze het krediet dat ze een mogelijk historische kanteling teweegbracht in een conflict dat nog altijd de vrede in Europa bedreigt.
Haar en Europa's zwakte is dat deze lotsbeschikking uiteindelijk in handen ligt van één onvoorspelbare leider: Vladimir Poetin.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234