Vrijdag 03/12/2021

Nog eens blij Japanner te zijn

Het Japanse volk is gewend aan aardbevingen. Zelf heb ik er sinds mijn kindertijd veel meegemaakt. Ik bleef dan ook rustig toen het begon te beven op de zesde verdieping van een multifunctioneel gebouw in het centrum van Tokio. Ik dacht alleen: “Dit is erger dan normaal.” Maar het bleef beven en alles begon vervaarlijker te schommelen. Ik snelde via een smalle trap door een stofwolk naar beneden. Toen ik buiten kwam, zag ik dat het hele gebouw gekanteld was - het beefde zo hard dat het bijna het aanpalende gebouw raakte. Een stemloze kreet steeg op uit de op straat verzamelde menigte.

Via twitterboodschappen kwam ik te weten dat het epicentrum in het noorden lag. Twittergebruikers wier naam en gezicht ik niet kende, gaven een voor een door waar ze zich bevonden, maar mijn eigen vrouw kon ik niet bereiken.

Eerst de schokken, dan de tsunami, dan de incidenten bij de kerncentrales, we kennen allemaal het verloop van de gebeurtenissen. En hoewel concrete voorspellingen en inschattingen nog even moeten wachten, toch is een ding duidelijk geworden zes dagen na de aardbeving: het Japanse volk begint zijn natie in een positiever licht te zien dan in de voorbije 20 à 30 jaar.

Japanners zijn een ongelukkig volk dat nog zelden trots is geweest op zijn land of zijn regering sinds de nederlaag in de Tweede Wereldoorlog. Dat was vooral het geval in de voorbije 20 jaar, tijdens de lange recessie die volgde toen de economische bel barstte. De premiers volgden elkaar in sneltempo op, het beleid haperde, het politieke cynisme regeert. De reactie van de regering op de aardbeving in Kobe in 1995 was zo ondermaats dat er scherpe kritiek kwam van de bevolking.

Maar deze keer is de situatie anders. Uiteraard stellen de massamedia constant de regering en de elektriciteitsbedrijven aan de kaak voor de manier waarop ze de nucleaire incidenten en de stroomonderbrekingen aanpakken. Maar aan de andere kant worden ze heel hard gesteund. Yukio Edano, de kabinetssecretaris en de woordvoerder voor de reddingsoperaties, is uitgegroeid tot een internetheld, en de reddingsinspanningen van de zelfverdedigingstroepen worden geprezen.

Ik heb het nooit meegemaakt dat het Japanse volk zo hard nadenkt en debatteert over ‘het publiek’. Nog niet zo lang geleden werden het Japanse volk en de overheid beschouwd als besluiteloos en egoïstisch. Ze deden niets anders dan klagen en bekvechten. Maar nu verdedigen ze eendrachtig de natie, alsof ze veranderd zijn als mens. Om een uitdrukking van de jongere generatie te gebruiken: het lijkt erop dat het Japanse volk zijn kyara (karakter) compleet gewijzigd heeft.

Vreemd genoeg zijn de Japanners opnieuw trots Japanner te zijn. Uiteraard kan aangevoerd worden dat dat nieuwe kyara niet echt welkom is, want het zal wellicht leiden tot nationalisme. Dat soort bezorgdheden zie ik al opduiken op het internet. Toch wil ik in dit fenomeen vooral een straaltje hoop zien.

Voor de aardbeving was Japan een bedeesde natie die zich zorgen maakte over haar uiteindelijke verval. De mensen verwachtten niets van de natie, en de wederzijdse hulp tussen de generaties en het vertrouwen in de plaatselijke gemeenschappen was aan het afbrokkelen.

Maar misschien kan het Japanse volk deze catastrofe wel aangrijpen om een samenleving herop te bouwen die wordt samengehouden door een hernieuwd vertrouwen. Velen zullen zonder twijfel weer vervallen in hun besluiteloze zelf. Maar het feit dat we onze solidaire, patriottische kant hebben zien opduiken, die opgesloten was geraakt in een kwaadaardig cynisme, die ervaring zal niet snel wegebben.

Ik hoor dat de buitenlandse media met verbazing melding maken van de rust en de morele houding van Japanners die getroffen werden door de ramp. Eigenlijk verbaast het ook de Japanners zelf. “Ja, we kunnen veel aan als we maar willen.” “Eigenlijk zijn we zo slecht nog niet als natie.” Dat is wat vele Japanners al een paar dagen voelen, zelfs een beetje gegeneerd.

Hoe lang kunnen wie die emotie rekken, in de tijd en op sociaal vlak? Van die vraag hangt het succes van het herstel af, niet alleen van de ramp die we nu meemaken, maar ook van twee decennia stagnatie en wanhoop.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234