Dinsdag 10/12/2019

Nederlandse verkiezingen

Nog een week tot de Nederlandse verkiezingen: dit moet u weten

De lijsttrekkers gisteren bij het Jeugdjournaal: vlnr. Alexander Pechtold (D66), Mark Rutte (VVD), Lodewijk Asscher (PvdA), Geert Wilders (PVV) en Emile Roemer (SP). Beeld ANP

Nog een week tot de Nederlanders naar de stembus trekken. De regeringspartijen VVD en PvdA zitten al onder de schrammen. Voor Geert Wilders moet de campagne eigenlijk nog beginnen. Een stand van zaken.

Sharon Dijksma kan het ook niet meer ontkennen. "Het is een uphill battle", zei de nummer vier van de sociaal-democratische PvdA gisteren bij weer een bijpraatsessie met de steeds sceptischere parlementaire pers. Even later: "We roeien tegen de stroom in. Dat is gewoon zo." 

Of het niet wat meer over "de inhoud" kan gaan, vroeg Dijksma zich ook vertwijfeld af. De campagne gaat nu veel te veel over de campagne. Over wie wel of niet bij de debatten zit. Wie het straks wil doen met wie. Over de peilingen. "Te veel metaverhalen", aldus Dijksma.

En daarna ging het uiteraard over de beroerde peilingen. En over lijsttrekker Lodewijk Asscher, die maandagavond plotseling een optreden bij RTL Late Night annuleerde omdat hij geen zin had terug te blikken op het stroef verlopen Carré-debat. Dijksma: "Waarom zou je daar gaan zitten als je niet over de inhoud kunt praten?"

Het is de tragiek van een campagne in crisis. Iedereen wil vooral weten waarom het niet beter gaat. Alles wordt in twijfel getrokken. Kan de PvdA het zich permitteren om een talkshow met meer dan een half miljoen kijkers af te bellen? Nu schoof Jesse Klaver, lijsttrekker voor GroenLinks, dankbaar aan bij Humberto Tan. Was dat dan de bedoeling?

Ervaringsdeskundigen op het Binnenhof, het centrum van de Nederlandse politiek in Den Haag, weten hoe de PvdA zich nu voelt. Bij het christen-democratische CDA maakten ze het vier jaar geleden mee. Niets hielp meer. Alexander Pechtold van D66 kan zich ook nog tijden herinneren dat hij bij elk interview over zijn slechte peilingen mocht komen praten.

Asscher-effect

Op dat punt is Asscher aanbeland. "Waar is het Asscher-effect?", eiste interviewer Diana Matroos zondag op hoge toon bij het Carré-debat. De vicepremier kreeg amper de kans om antwoord te geven. Als al er al een goed antwoord mogelijk was.

Een historische afstraffing voor de PvdA komt steeds dichterbij. Dijksma weet wat er gaat komen als de miraculeuze wederopstandig uitblijft. Zelf schreef ze al eens een onverbiddelijk evaluatierapport na een verloren verkiezing. Nu is daar nog meer aanleiding toe: de campagne oogt alles behalve koersvast. Binnen de PvdA zwelt het gemor al aan.

Lodewijk Asscher. Beeld ANP

Uitgewerkt

Het malheur bij Asscher leidt vooralsnog de aandacht af van de VVD van premier Mark Rutte. Toch is de andere regeringspartij evenmin ongeschonden door de campagneweken gekomen. Het startschot viel in het water door nieuwe onthullingen over de Teevendeal, de geheime schikking tussen het Openbaar Ministerie en drugshandelaar Cees H. die recent nog leidde tot het ontslag van minister van Justitie en Veiligheid Ard van der Steur. Rutte had ook nog meerdere pogingen nodig om duidelijk te maken dat hij echt niet meer met de PVV gaat samenwerken.

Mark Rutte. Beeld ANP

Bij talkshows lijkt Ruttes charme enigszins uitgewerkt. Een dieptepunt was een optreden bij Jinek vorige maand. De premier werd als een klein kind in de hoek gezet omdat hij vlak voor de verkiezingen opeens miljarden extra beloofde voor de ouderenzorg. "Het voelt alsof je als kiezer gekke Henkie bent", zo sprak Jinek de premier bestraffend toe. Tot overmaat van ramp ging een komiek aan tafel ook nog verkondigen dat Rutte een uitgebluste indruk maakte.

Weggehoond

De premier ervoer maandag dat het nog erger kan. Hij moest gisteren bij de talkshow Pauw & Jinek een groep woedende Groningers trotseren. Bijna elk woord dat hij uitsprak werd weggehoond. Rutte had die furie aangewakkerd door eerder in de campagne laconiek te verkondigen dat alles 'netjes' geregeld is met de slachtoffers van aardbevingen door gaswinning.

De premier maakte bij zijn eerste verkiezingsdebat in Carré geen fouten, maar hij stak er ook niet bovenuit. Rutte schermt vooral met de stabiliteit die hij kan bieden. "Geen experimenten."

In vergelijking met de PvdA valt het daarom mee, maar ook voor de VVD dreigt een afstraffing. Het partijbestuur zette voor deze verkiezingen in op vijftig zetels; in de Peilingwijzer, die alle peilingen combineert, staat de partij nu op de helft. 

Spotten met conventies

Een deel van het probleem is de non-campagne van PVV-voorman Geert Wilders. Rutte rekende op een tweestrijd, maar de PVV-leider heeft zich amper aan het front vertoond. Wilders spot met alle conventies: een A4'tje als verkiezingsprogramma, geen doorrekening, debatten boycotten, interviews weigeren, meerdere televisieoptredens op het allerlaatste moment afzeggen.

En toch, in de Peilingwijzer blijft het verschil met de VVD klein. Een week voor de verkiezingen: de campagne van Wilders gaat beginnen.

Geert Wilders. Beeld REUTERS
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234