Dinsdag 24/11/2020

Nog een rondje shit (om met Music for Life te spreken)

In de hervormingsgolf die momenteel over geheel Europa dondert, staat veel op het spel. Draaien we opnieuw een rondje neoliberale recepten, of krijgen we ook de nodige aandacht voor een links, duurzaam alternatief met meer sociale rechtvaardigheid? In zulke gebalanceerde aanpak, die ook onze regering naar eigen zeggen voorstaat, kan een georganiseerd sociaal overleg met een duidelijke syndicale inbreng het verschil maken.

Hoe moeten we in het licht van deze hervormingsslag het huidige vakbondsprotest interpreteren? Onze nieuwbakken regeringsploeg koos in het dossier 'pensioenen en langer werken' voor de vlucht vooruit. Twee cruciale zaken werden verontachtzaamd. Er was weinig of geen communicatie naar een bevolking die al niet overloopt van vertrouwen in wat politiek bedisselt. De gebruikelijke consultatie van de sociale partners, vakbonden in het bijzonder, werd zo goed als overgeslaan. Gevolg: het spel op de wagen. Een algemene overheidsstaking. In plaats van rustig aftellen naar de kerstvakantie, nog een rondje 'shit' (om het met Music For Life te zeggen). Het hervormingselan kampt al meteen met krampen.

Verworven rechten

Analyse van doorgevoerde pensioenhervormingen in andere landen leert dat zulke hervorming nergens zonder syndicaal protest gebeurt. Gezien gevreesde electorale fall-out is het meestal dan ook een grote politieke coalitie die economisch moelijke tijden aangrijpt om zulke hervorming door te voeren. Het blijft echter een moeilijk proces, zeker in een land als België waar vakbonden mobilisatiekracht hebben en waar het pensioen via bijdragen wordt gefinancierd. Dit levert sterker een houding op van 'ik heb die rechten opgebouwd omdat ik er zelf bijdragen voor heb betaald'. Deze houding speelt minder in landen waar het pensioen wordt geregeld via overheidsfinanciering en belastingen. Het protest was dus te verwachten.

Diezelfde analyse leert ook dat in landen met een stelsel zoals België (publieke fondsen met bijdragefinanciering) het vakbondsprotest zelden tot blokkade leidt. Omdat ze minder betrokken zijn in de administratie zoals bij de Nederlandse pensioenfondsen, hebben ze minder politieke macht om bepaalde veto's te stellen. Bovendien gaat het in België om een mengelmoes van 'verworven' rechten, waar het als vakbond moeilijk is om een duidelijke stelling in te nemen. Iedereen articuleert wel zijn belang, maar om als vakbond te wegen op een politieke dossier, moet zoveel mogelijk met één stem worden gesproken. Het is dan ook zoeken bij de Belgische bonden naar hun algemeen hervormingsplan op dit vlak.

Vertrouwensbreuk

Als de regering externe economische druk zou inroepen, een grootscheepse informatiecampagne lanceren en fatsoenlijk overleg plegen over overgangsmaatregelen, was na een eerste protest de trein waarschijnlijk vertrokken. De spanning tussen vakbonden en regering zou nog altijd zijn opgelopen maar niet tot een vertrouwensbreuk zijn gekomen zoals nu.

Aan de andere kant van het conflict rijst de vraag of en hoe de vakbonden dit protest kunnen kapitaliseren. Laat ons er vanuit gaan dat gezien de uitdagingen van 2012 de regering er op uit is de vertrouwensbreuk te lijmen. Vanuit syndicale zijde kan worden vastgesteld dat het spel verkeerd begonnen is. Om als vakbond te kunnen wegen is brede steun noodzakelijk. Het is dan dat politici (de linkse voorop') electorale blame and shame verwachten en de interesse groeit om te luisteren naar de syndicale eisen. Dit eerste, radicale protest, gericht op bijsturing van het sociaal-economische beleid, komt van overheidsvakbonden en gaat over het (riantere) pensioen van overheidspersoneel. De staking is het meest voelbaar in het openbaar vervoer. Britse vakbonden bewijzen momenteel dat publieke steun voor zulke acties kan. De hervormingen zijn er evenwel veel ingrijpender op het vlak van dienstverlening en bovendien heeft het deze bonden bloed, zweet en tranen gekost aan informeren en sensibiliseren.

Gerichte campagne

Bovendien blijft het in het pensioendossier moeilijk om de achterban met één stem te laten spreken. Dus ook de syndicale zijde heeft waarschijnlijk een strategische fout gemaakt door op deze wijze te reageren (onmiddellijk harde acties in de publieke dienstverlening rond een eng en voor zichzelf moeilijk dossier). Het zal er op aankomen om deze 'opening' in het strategische spel anders te gebruiken, namelijk om sterker te staan in het aankomend debat over het economisch beleid en de volgende besparingsronde. Het opzetten van een gerichte campagne over andere thema's met de nodige versnelling en vertraging in actiemiddelen is daarbij aangewezen.

Het mekaar terugvinden aan een overlegtafel, samen met de werkgeverskant, is een onmiskenbaar onderdeel van deze tactische wijziging voor beide partijen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234