Maandag 14/06/2021

Nog één keer vlammen in Vlaanderen

In haar afscheidsjaar is Emma Johansson - Zweedse in Zingem, boegbeeld met littekens - klaar voor winst in de Ronde van Vlaanderen. 'Als ze in Scandinavië horen dat ik met de fiets rij, zeggen ze: 'ha, ik ook. Naar de bakker en naar school. Maar wat doe je om je brood te verdienen?'

"Op mijn 13de heb ik een brief aan mezelf geschreven. Het was een opdracht voor school, ik was nog een jong meisje. We moesten vertellen waar we van droomden en hoe we onszelf in de toekomst zagen. Sindsdien had ik het briefje nooit meer teruggezien. Ik dacht dat ik het verloren had, maar onlangs hebben we een huis in Noorwegen gekocht en tijdens de verhuizing vond ik het terug. Weet je wat ik mezelf had toegewenst? Dat ik met mijn drie beste vriendinnen een hondenkennel zou runnen, in het dorpje waar ik ben geboren. Tja. Zie me hier zitten."

Op de site van Le pur et l'impur, de vakantieboerderij waar Emma Johansson met haar man Martin Vestby verblijft, had ik gelezen dat de naam van haar kamer Abel Abdri is en dat dit 'mooi, kunstig schuilhuisje' betekent. Het Oost-Vlaamse dorpje Zingem binnenfietsend, had ik op de weg haar naam gezien, in witte verf en met hartjes omgeven. Na de begroeting had ze gezegd dat het altijd fijn is om hier tijdens de Ronde van Vlaanderen voorbij te komen. "Alle buren staan dan op straat en roepen mijn naam: een zalig gevoel."

De dag voor ons gesprek was Johansson in een Nederlandse wedstrijd als achtste geëindigd. Een week eerder werd ze derde in de Strade Bianche in Siena en tweede in de Grote Prijs Le Samyn, met aankomst in Dour.

Als je je eigen benen aanraakt, voel je dan of ze goed zijn?

Emma Johansson (in vlekkeloos Nederlands): "Nee, eigenlijk niet. Ik voel het wel als ik op de fiets zit. Ik train graag veel en hard. Als mijn spieren losser aanvoelen, weet ik dat mijn topvorm er zit aan te komen. Maar als ik zoals vandaag een rustige training heb gepland, voel ik me niet goed in mijn vel. Ik weet niet hoe dat komt, misschien zit het tussen mijn oren."

Vorm is heerlijk maar ook vluchtig. Ben je bang om hem te verliezen?

"Nee. Ik ben intussen een van de ouderen in het peloton en de voorbije jaren heb ik hard getraind. Mijn basis is dus zeer goed. Zelfs als ik niet in vorm ben, kan ik nog een goede uitslag rijden of nuttig werk voor de ploeg leveren. Dat besef geeft me rust. Vorm is voor mij vooral het verschil tussen een top 10-plaats rijden en winnen."

Dit is je laatste seizoen op topniveau. Met welk gevoel rij je rond?

"Voor de winter was ik onzeker: ik word straks 33, zal het nog lukken? Maar mijn winter was zo goed dat ik meteen in vorm was. Ik ben ook van ploeg veranderd (na drie jaar bij Orica rijdt Johansson nu bij het Britse team Wiggle High5, LD) en dat maakt een groot verschil. Alles is nieuw, je moet weer naar je plaats in de groep zoeken en dat houdt je scherp."

Je werd al drie keer derde, maar je hebt de Ronde nog nooit gewonnen.

"En toch is het een van mijn lievelingskoersen. Overal waar ik start, rij ik om te winnen, maar de Ronde is elk jaar iets speciaals. Op die dag voel ik me bijna een Belgische, met alle supporters die hier in de streek langs de kant van de weg staan. Als buitenlander zo'n warm ontvangst krijgen en dat in een wielerland als België: echt bijzonder."

Op het tv-scherm in het schuilhuisje speelt het verslag van de zesde etappe in de Tirreno-Adriatico, een Italiaanse rittenwedstrijd tussen Lido di Camaiore en San Benedetto del Tronto. De Belgische mannen zijn er goed op dreef: Tiesj Benoot en Zico Waeytens behalen ereplaatsen, Greg Van Avermaet strijdt mee voor de eindoverwinning. "Peter Sagan heeft zijn benen geschoren", zegt commentator Renaat Schotte. "De wereld reageert gechoqueerd."

Zingem lijkt ver weg.

Dit jaar is jullie Ronde van Vlaanderen voor het eerst live op tv te zien, tijdens de finale van de mannen. Is dat een extra motivatie?

"Niet echt. Het is leuk, maar ik ga niet plots op een andere manier koersen omdat het op tv wordt uitgezonden. Voor de sport is het wel een erg goede zaak. Dit is wat nodig is om te kunnen groeien. Als onze wedstrijden steeds vaker op tv worden uitgezonden, zal het niet lang duren vooraleer sponsors en partners meer interesse zullen tonen."

Waardering, geld, media-aandacht: de kloof tussen vrouwen en mannen blijft groot. Maakt dat je nooit kwaad?

"Nee, nooit."

Je had binnen kunnen zijn.

"Als ik voor het geld koerste, had ik lang geleden al moeten stoppen. Ik koers met mijn hart, niet voor het geld.

"Vroeger deed ik aan langlaufen. Die sport is groter, zeker in Zweden, daar had ik dus meer mee kunnen verdienen. Maar langlaufen vond ik te hard: het was altijd ijskoud, na de trainingen had ik dikwijls een bloedsmaak in mijn mond. Dan is fietsen plezanter. Je kunt meestal in mooi weer trainen, onderweg kun je eens stoppen voor een koffie en je kunt het samen met andere mensen doen."

Train je vaak samen met je man?

"Nee, alleen in de winter. De fiets is de enige plaats waar wij ruzie maken. Waarover? Hij rijdt altijd een half wiel voor mij, dat maakt mijn training kapot. Tijdens het seizoen heeft hij het ook te druk: hij is tegelijk mijn trainer, mijn verzorger, mijn mecanicien en mijn manager. Als hij geen mails aan het beantwoorden is, zit hij beneden in de garage aan mijn fietsen te sleutelen."

Heb je vriendinnen in het peloton?

"Niet veel. De meesten zijn al gestopt. In het begin van mijn carrière maakte ik gemakkelijker vriendinnen. Intussen heb ik mijn plaats in het peloton, ik heb Martin, ik heb mijn vrienden buiten de koers: ik ben niet meer op zoek naar vriendschap. De meisjes in het peloton zijn bovendien een stuk jonger en ik heb alles al eens meegemaakt. Je kent de hotels, je weet wat je 's avonds gaat eten...

"De jongste jaren is fietsen meer en meer mijn werk geworden. Een gewoonte. Ik vind het belangrijk om een eigen leven naast de fiets te hebben. Dat houdt me mentaal in evenwicht."

Wat doe je als je niet aan het fietsen bent?

"Rusten. Een uitstap naar Gent of Oudenaarde maken. Naar mijn ouders of broers in Zweden bellen. Op restaurant gaan.

"Martin en ik gaan veel op restaurant, omdat alles in deze kamer ons aan koers doet denken. Gelukkig zijn er veel aangename zaken in de buurt: In de Kroon in Mullem, 't Monument of In de Zon in Kwaremont... Wat ik dan eet? Meestal een salade. En af en toe stoofvlees, daar hou ik enorm van. Al eet ik over het algemeen weinig vlees. Veel te zwaar, mijn maag ligt er elke keer van overhoop."

Je bent veel onderweg. Wat zit er altijd in je koffer?

"Een stretchband om aan krachttraining te doen, vooral om mijn schouders te versterken. Een elektrische schoenenverwarmer, om mijn schoenen te drogen na een rit in de regen of als ik last van zweetvoeten heb. Niets erger dan natte schoenen."

Excuseer? Zweetvoeten?

"Af en toe heb ik er een beetje last van, ja. Maar maak daar nu alsjeblieft niet de titel van: 'Een Zweedse met zweetvoeten.'" (lacht)

Neem je boeken mee?

"Ja, altijd. Maar het gebeurt niet zo vaak dat ik er ook echt in lees. Meestal ben ik op de iPad bezig of blader ik door de krant."

Wat is het laatste boek dat je hebt gelezen?

"My Sister's Keeper van Jodi Picoult. Een verhaal over kanker: triest. Nu ben ik bezig in The Book Thief van Markus Zusak, maar na drie maanden heb ik nog maar drie hoofdstukken gelezen. Het gaat niet vooruit."

Lees je in het Nederlands?

"Kranten wel, boeken nooit. Dat lukt niet. Ik kan het lezen en spreken, maar niet schrijven. Ik begrijp niets van jullie grammatica."

Is er een groot verschil tussen het peloton van je profdebuut en dat van vandaag?

"Ja. Vroeger had je vijf, hoogstens tien coureurs die een koers konden winnen. Nu zijn dat er veel meer. Het tactische spel wordt ook alleen maar belangrijker. Zonder superbenen maar met een goede ploeg, maak je vandaag veel meer kans om te winnen dan toen ik begon.

"Alles is ook professioneler geworden. De ploegen zijn beter georganiseerd, de salarissen liggen iets hoger, meer en meer meisjes kunnen fulltime koersen en de media besteden meer aandacht aan de sport."

Kortom: je stopt te vroeg.

"Inderdaad. Net voor de grote doorbraak. (lacht) Nee, het zal volgens mij nog een paar jaar duren en ik heb geen zin om tot mijn 40ste op de fiets te blijven zitten. Het is genoeg geweest."

"En een val!"

Op het scherm gaat de stem van Renaat Schotte plotseling de hoogte in. Het mannenpeloton in de Tirreno-Adriatico wordt door een valpartij verscheurd. De Italiaan Michele Scarponi lijkt het grootste slachtoffer. Lijdzaam blijft hij op de grond liggen, zijn rechterhand om de linkerschouder gekneld. "Sleutelbeenbreuk", zegt Johansson. "Dat zie je zo."

Ze ontbloot haar beide schouders. "Ik heb mijn sleutelbeen al aan beide kanten gebroken." Broekspijp naar omhoog. "Op mijn scheenbeen heb ik een groot litteken dat nooit meer weg zal gaan, van een schaafwonde." Ook de mouw rolt ze op. "En hier, op mijn elleboog hetzelfde. In een badpak zul je mij niet snel zien rondlopen en een carrière als model mag ik vergeten. Maar ach, dat hoort erbij. En ieder litteken heeft zijn verhaal."

Wat is je vroegste herinnering aan de fiets?

"Ik ben opgegroeid in Sollefteå, een dorpje met 500 inwoners. Mijn moeder heeft altijd in een ziekenhuis gewerkt, mijn vader bij de post. Niemand in onze familie deed aan sport, behalve mijn oudste broer. Af en toe reed hij met een mountainbike door de bossen.

"Op school hadden we op een dag een tienkamp en een van de sporten was mountainbike. Modder, modder, modder: ik was direct verliefd. In een tankstation heeft mijn pa daarna een citybike gekocht en met die fiets ben ik beginnen trainen. Vlak voor mijn eerste koers heb ik nog snel de bagagedraaier eraf geschroefd."

Welke reacties kreeg je toen je begon te fietsen?

"Het was niet vanzelfsprekend. Als meisje zijn er zo veel andere dingen belangrijk: je moet goede punten behalen, je moet de perfecte vriendin zijn, goed kunnen koken, mooi zijn. Je moet gewoon alles goed kunnen vooraleer je aan sport mag beginnen. Bij jongens is dat toch anders.

"Gelukkig hebben mijn ouders me altijd gesteund. Ze geloofden in mij en lieten me vrij. Dat was belangrijk. Zolang ik mijn uiterste best deed, was het goed voor hen. Ik heb hen nooit willen ontgoochelen. Of het nu studeren of fietsen is, ik doe alles aan honderd procent. Maar tot mijn achttiende had ik wel nog nooit van de Ronde van Frankrijk gehoord."

Op dat moment studeerde je aan de enige wielerschool van Zweden. Het regime was er zwaar. Blokken, fietsen, koken, wassen: je moest alles zelf doen. Wanneer heb je het hardst aan je wielerdroom getwijfeld?

"In de eerste jaren na de wielerschool. Toen dacht ik voortdurend: nu is het gedaan. Ik ben eerst naar Spanje vertrokken om er een ploeg te vinden. Als junior heb ik een aantal koersen bij de jongens gereden, maar na een jaar ben ik naar Nederland verhuisd. Daar heb ik als nanny gewerkt, voor Jens Dekker, de wereldkampioen cyclocross bij de junioren.

"In de Giro Toscana, een belangrijke rittenkoers in Italië, werd ik in de eerste rit meteen gelost. Daarna was het seizoen afgelopen. Ik heb een hele winter lopen twijfelen: moet ik verder doen of stoppen? Een moeilijke periode."

Wat was de kentering?

"De Olympische Spelen van Peking in 2008, waar ik zilver won. Tot dan begreep niemand waar ik mee bezig was. Ik werkte op dat moment in een hotel: 's ochtends ging ik trainen en 's avonds hielp ik in het restaurant. Elke dag vroegen de collega's waar ik mee bezig was, waarom ik niet fulltime in het hotel kwam werken. Tot ik met een olympische medaille naar huis kwam, toen snapten ze het plots.

"Alhoewel, soms moet ik mij nog altijd verantwoor-den. Als mensen mij in Zweden naar mijn job vragen en ik antwoord dat ik met de fiets rij, zeggen ze: 'Ha, ik ook. Naar de bakker en naar school. Maar wat doe je om je brood te verdienen?' (lacht) Het zou veel gemakkelijker zijn om uit te leggen dat je professioneel voetballer of ijshockeyspeler bent, dat kennen ze van tv."

Heeft fietsen gebracht wat je ervan had verwacht?

"Veel meer zelfs. Ik heb alles aan de fiets te danken. In het begin was het hard en moest ik wielrennen met jobs in de horeca combineren, maar achteraf bekeken is mijn meisjesdroom toch maar mooi uitgekomen. Ik ben nooit naar de universiteit geweest, maar ik heb wel in verschillende landen gewoond en mijn passie meer dan tien jaar professioneel kunnen uitoefenen. Net omdat het eerst zo moeilijk was en ik pas op late leeftijd ben begonnen, heb ik het zo lang kunnen volhouden. Anders was ik allang opgebrand, denk ik."

Wat beschouw je als je mooiste prestatie?

"Peking was waarschijnlijk de grootste prestatie op sportief vlak, maar voor mij zijn alle koersen die ik voor het eerst heb gewonnen even mooi. Maakt niet uit welke, zelfs de kermiskoersen. Voor het eerst ergens winnen is altijd speciaal."

Na dit seizoen laat je België defnitief achter en ga je samen met je man in Noorwegen wonen. Wat ga je missen?

"Mijn vrienden hier. En Martin: het Belgische bier. (lacht) In Zweden heb je een gezegde: iedereen kent de aap en de aap kent niemand. Het is als buitenstaander moeilijk om te zeggen of je in een vreemd land wordt aanvaard. Iedereen denkt voortdurend dat hij iedereen kent, maar als het erop aankomt sta je alleen.

"Toch heb ik altijd het gevoel gehad dat ik hier erg welkom was. Bij de bakker of de apotheker, op straat of op het jaagpad langs de Schelde: iedereen is altijd even vriendelijk."

Straks is je leven als profrenner voorbij. Waar verlang je het meeste naar?

"Familie. Het gewone leven. Ik weet nog niet wat ik na dit jaar ga doen. Volgend jaar wil ik een beetje in het veld en met de mountainbike rijden, maar geen grote wedstrijden meer. Daarna telt slechts één ding: kinderen. Maar ja, dat gebeurt ook niet zomaar. (zwijgt) Het zit niet zo in mij om zot te doen. Na al die jaren heb ik een levensstijl gevonden die me perfect past en die wil ik ook na mijn carrière behouden. Ik ga niet opeens elke avond uitgaan of kilo's chocolade eten. Ik wil in vorm blijven."

De zesde etappe van de Tirreno-Adriatico eindigt in een spannende sprint bergop. Greg Van Avermaet verslaat Peter Sagan, ook tussen Brugge en Oudenaarde een van zijn grootste rivalen. Net als Sep Vanmarcke, Alexander Kristoff, Fabian Cancellara en wie weet Tom Boonen. "Leuk", zegt Johansson. "Greg verdient dat. Na vorig jaar, altijd net niet..."

Ze zegt dat ze goed weet hoe het voelt. Als je wint, heb je vrienden. Verlies je, dan sta je alleen. "Maar ik zal nooit vergeten wie me steunde in mijn moeilijke jaren."

Toen Kelly Druyts in 2014 in Colombia wereldkampioene in de scratch werd, liet ze zich in Zaventem in een roze limousine ophalen. Jouw ultieme doel is de olympische wegrit in Rio, op 7 augustus. Welke uitspatting sta jij jezelf bij winst toe?

(lacht, denkt na) "Met mijn ouders op het strand een caipirinha drinken. Sowieso wil ik voor de hele duur van de Spelen in Rio blijven. Ik wil de afscheidsceremonie meemaken, dat heb ik nog nooit gedaan. Met Martin zou ik daarna een ritje rond de kerk van Zingem willen maken, op een versleten tandem. Net zoals na Peking, toen zijn we met paard en kar door het dorp gereden. Je ziet: een roze limo is niets voor mij."

De finale van de 13de Ronde van Vlaanderen voor vrouwen is morgen live te zien op Sporza, tijdens de mannenwedstrijd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234