Donderdag 21/01/2021

Nog altijd mevrouw doktoor

Slecht begonnen blijkt half gewonnen: na een jaar in de regering is staatssecretaris Maggie De Block (Open Vld) de meest geliefde van alle liberalen én het enige regeringslid dat N-VA echt pijn doet. Op de nieuwjaarsreceptie vorig weekend kwam de Maggiemanie tot een voorlopig hoogtepunt met een minutenlange staande ovatie.

Bij Asselman-De Block in Merchtem rinkelt in de vooravond van 5 december 2011 de telefoon. De vrouw des huizes, parlementslid en huisarts Maggie De Block, neemt op. "Zin om staatssecretaris te worden, Maggie? Van asiel, migratie en armoedebestrijding?", vraagt partijvoorzitter Alexander De Croo. "Ik zit in consultatie", antwoordt De Block. "Maar ja, 't is goed." Een kwartier later belt De Croo haar toch nog eens op. "Maggie", dringt hij aan. "Als je in de regering stapt, zul je wel moeten stoppen als dokter." De huisarts uit Merchtem antwoordt: "Denk je?" Veel meer woorden maken De Croo en De Block niet vuil aan haar aanstelling. "Een groot formeel gesprek waarin je elkaar de oneindige liefde betuigt", lacht de huidig vicepremier, "bij Maggie hoeft dat niet."

De Block, tot dan een verdienstelijk maar onbekend parlementslid, erft die dag een departement dat dagelijks voor - slecht - nieuws zorgt. Ze heeft geen enkele ervaring met deze delicate materie, wat ze ook ruiterlijk toegeeft. De eerste twee maanden gaat ze geregeld de mist in, daarna keert het tij.

Haar staatssecretariaat runt De Block als een geneesheer: ze stelt een diagnose, zoekt remedies, en bespreekt dan met de betrokkenen oplossing a, b of c. Voor haar is het hele asielbeleid een door en door zieke patiënt waarbij lapmiddeltjes niet meer werken. Die enkele zware operaties behoeft en pas daarna langzaam zal kunnen herstellen.

Haar ervaring als huisarts komt haar ook letterlijk van pas. In de lente vorig jaar breekt een hongerstaking uit aan de VUB, haar alma mater, een van de vluchtelingen naait zelfs zijn mond dicht om aan papieren te raken. De Block blijft kalm en concludeert zelf dat de hongerstakers niet in levensgevaar kunnen verkeren omdat ze nog veel te alert zijn. "Niet veel mensen zouden dat gedurfd hebben", zegt De Croo. "Haar medische kunde en koelbloedigheid hebben haar toen enorm geholpen."

De staatssecretaris verheelt ook niet dat ze haar patiënten mist. Twee weken terug ging ze als vrijwilliger een hele avond lang helpen bij 'Dokters van de Wereld'. Haar ogen schitterden. Is ze thuis en belt er een patiënt aan, dan doet ze nog steeds de deur open en slaat ze er een praatje mee. Sterft een van haar patiënten, dan gaat ze steevast naar de begrafenis. "Staatssecretaris of niet, dokter ben je voor het leven", is een van haar favoriete uitspraken.

Secretaresse

Kort voor kerst vorig jaar heeft De Block op haar kabinet een gesprek met de Iraanse Yasha, een erkende vluchtelinge. Terug in de lift vraagt de vrouw aan enkele kabinetsmedewerkers of ze nu wel echt een minister ontmoet heeft. "Was dit de staatssecretaris of een secretaresse?", voegt ze er nog twijfelend aan toe. Het typeert De Block ten voeten uit. "Ze heeft totaal geen kapsones of airkes", luidt het op haar kabinet. "We hebben haar echt moeten afleren om zelf voor koffie te zorgen aan het begin van een vergadering. We zijn er nu bijna in geslaagd om haar te doen beseffen dat een staatssecretaris dat niet hoeft te doen." Even atypisch is dat De Block overal op tijd komt, vaak zelfs vijf minuten te vroeg. "Voor veel ambtenaren is dat erg wennen", zegt een medewerker. "Die zijn het gewoon dat ministers een kwartier of een half uur te laat komen."

Haar communicatiebeleid heeft even weinig franjes als haar persoonlijkheid. "Maggie kun je geen mediatraining geven", zegt De Croo. "Aan haar stijl kun je toch geen centimeter veranderen." Na een onhandige start beslist ze om zich low profile te houden. Dure woorden of ronkende verklaringen, daar doet ze niet aan. Ze communiceert enkel over feiten, nooit over plannen of voorstellen. "Ze heeft een echte parler vrai", zegt parlementslid Theo Francken, de migratiespecialist van N-VA. "Maggie is niet besmet door het Wetstraatvirus. Ze is erg open, haast naïef in het parlement, wat haar charmant maakt." Haar woordvoerder zit vaak te nagelbijten omdat ze 'goed nieuws' niet mag uitbrengen. Als voor het eerst in jaren alle asielzoekers weer een slaapplaats hebben in een asielcentrum, duurt het een week voor het kabinet daarover communiceert.

'De Bart van Open Vld'

11 januari 2012. "Breek De Block niet af. Zo maak je haar alleen maar groter." Francken leest met verbazing de sms die hij net gekregen heeft van voorzitter Bart De Wever. Hij zit in de commissie te wachten op De Block, die haar eerste beleidsbrief zal toelichten. De gloednieuwe staatssecretaris is al de hele dag de risee omdat ze in een interview met deze krant flink wat steken heeft laten vallen. Francken luistert naar zijn voorzitter en houdt zich in. In de weken en maanden erna krijgt de N-VA-voorzitter gelijk. "Hoe meer je op Maggie kapt, hoe populairder ze wordt", lacht Francken. "Eigenlijk is Maggie de N-VA. Hoe meer kritiek, hoe groter ze wordt."

Wordt het kabinet in het begin gebombardeerd met cijfervragen van N-VA, dan houdt de oppositiepartij zich tegenwoordig in. Begin deze maand, bij de presentatie van De Blocks tweede beleidsbrief, zegt de N-VA zelfs expliciet haar steun toe aan de liberale staatssecretaris. "Met de riemen die ze heeft", moet Francken toegeven, "roeit ze goed." Haar underdogpositie en haar spontaneïteit doen de N-VA'ers denken aan hun eigen voorzitter. "Mollige mensen wekken sympathie op. Wij hadden dat ook met Bart", luidt het. "En ze heeft haar underdogpositie ook maximaal uitgebuit. Het is momenteel hip Maggie te zijn."

De omstandigheden maken het De Block wel makkelijker dan haar voorgangers. PS en cdH hebben hun epische gevechten van het afgelopen decennium tegen een strenger asielbeleid gestaakt. Omdat ze in 2009 hun algemene regularisatie binnenhaalden en omdat ze beseffen dat een strikter beleid erg belangrijk is voor de Vlamingen in hun regering. "Omdat het zo'n moeilijk departement is, gunnen de andere partijen haar ook haar successen", klinkt het binnen de regering. "Ze krijgt meer krediet dan andere regeringsleden. Letterlijk en figuurlijk."

In de vorige legislaturen zaten het beleid en de opvang voor asielzoekers steevast bij minstens twee verschillende ministers, wat de kiem vormde van eindeloos veel conflicten. Kolommen vol werden er geschreven over de ruzies tussen Marie Arena (PS), bevoegd voor de opvang, en Annemie Turtelboom (Open Vld), verantwoordelijk voor de procedure. Nu mag De Block heersen over de hele asielproblematiek, wat maakt dat ook de administraties dichter naar elkaar toe groeien. Waren Fedasil en Dienst Vreemdelingenzaken vroeger water en vuur, dan moeten ze nu wel samenwerken van de staatssecretaris.

Haar rechttoe rechtaan aanpak levert resultaten op. De asielprocedure kromp van anderhalf naar een half jaar, het aantal asielaanvragen daalde met 16 procent, er kwamen een strenge medische filter, er zitten geen asielzoekers meer op hotel. Voor het eerst in jaren sliepen er ook geen daklozen of mensen zonder papieren in de vrieskou, De Block kon hen allemaal een warm bed geven deze winter. Ze investeerde ook hard in de vrijwillige terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers, waardoor de helft niet gedwongen moest worden het land te verlaten. "De afgelopen zes jaar werd het asielbeleid zo verwaarloosd dat het ook niet moeilijk is om nu successen te boeken", zegt Bob Pleysier, ex-directeur van het Klein Kasteeltje. "Zij is de eerste die weer een spade in de grond steekt op het terrein. En zie, ze kan meteen oogsten. Echt uitzonderlijke dingen hoeft ze daar ook niet voor te doen."

Achter de schermen kan De Block ook rekenen op de niet-aflatende steun van haar voogdijminister, Annemie Turtelboom. "Zeker in de eerste weken heeft ze enorm veel gehad aan Annemie", klinkt het binnen de partij. "Vincent (Van Quickenborne, toenmalig pensioenminister, TP) zat haar vooral op te jutten, Annemie stond haar bij met raad en daad." Even belangrijk is de sterkte van haar kabinet. "Ze heeft zeer goede cabinetards", zegt Pleysier, "die ze rustig hun werk laat doen."

Van hulporganisaties krijgt ze het verwijt dat ze harteloos is - denk aan de uitwijzing van Parwais Sangari of Scott Manyo -, wat haar partijgenoten met klem ontkennen. "Maggie ontdoet elk probleem van alle emoties", zegt haar partijvoorzitter Gwendolyn Rutten. "Ze bekijkt alles wetenschappelijk. Dat maakt haar net geschikt voor zo'n gevoelig departement."

Dé toetssteen voor haar beleid is Eddie De Block, haar broer, de burgemeester van haar heimat Merchtem. Drie, vier keer per week sms't of belt ze hem. "Eddie, wat denk je ervan?", vraagt ze dan. "Andere burgemeesters, ook van andere partijen, komen me vaak feliciteren", pocht hij. "'Zeg, uw zus is goed bezig', zeggen ze dan."

Solidariteit

26 januari 2012. "Maggie! Maggie! Maggie!" Minutenlang davert de Bozar op haar grondvesten. De liberalen hebben maar oog voor één vrouw: 'hun' Maggie. Haar populariteit binnen de partij lijkt grenzeloos. "Als goede Vlamingen houden wij van underdogs", zegt De Croo. "Velen vonden de zware kritiek en de bijtende spot kort na haar aanstelling zeer onrechtvaardig. Het is correct dat zij een onhandig interview heeft gegeven. Maar de storm die daarop volgde, had ze echt niet verdiend. Daardoor ontstond in de partij een gevoel van solidariteit met Maggie, de zin en nood ook om haar voluit te verdedigen. Ze maakt het ook gewoon waar, natuurlijk, ze pakt de zaken zeer goed aan."

Die staande ovatie op de nieuwjaarsreceptie van 26 januari was niet het eerste 'Maggiemoment'. Een jaar eerder was ze al toegejuicht op de nationale nieuwjaarsdrink, bij de blauwe achterban slaat ze ongelofelijk aan. De Block slaat dan ook geen enkele uitnodiging af voor een lezing of receptie van een lokale afdeling. Van Menen tot Poelkapelle, overal trekt ze heen. Bij de interne verkiezingen in december schopt ze het dan ook tot ondervoorzitter van de partij. "Ik dacht dat Alexander of Maggie het zou halen", zegt Rutten. "Had ik geld moeten inzetten, had ik voor Maggie gekozen." Maggie is er zelf niet bij wanneer de uitslag bekendgemaakt wordt op het partijcongres. Overtuigd dat ze het niet zal halen, is ze onderweg naar een feestje bij een goede vriend.

Donkerblauw nest

Was een jaar geleden Rutten nog teleurgesteld dat De Block wel en zij geen plek in de regering kreeg, dan doen de twee Vlaams-Brabantse vrouwen er nu alles aan om hun partij met de haren uit het moeras te trekken. "Maggie zegt binnen de partij haar gedacht, erbuiten zwijgt ze", zegt Rutten. "Spin of politique politicienne zijn niet aan haar besteed. Dat apprecieer ik enorm." Op het partijbestuur laat De Block geregeld van zich horen. "Maggie komt tussen in 140 tekens", lacht de voorzitster nog. "Ze zou een enorme hit zijn op Twitter. Maar daar doet ze principieel niet aan mee."

De Block stamt uit een onvervalst, donkerblauw nest. "Merchtem is verdeeld tussen de fanfare en de harmonie", vertelt haar broer. "De fanfare is van de katholieken, de harmonie van de antitjeven. Wij hoorden allemaal bij de harmonie." De Blocks vader werkte bij de liberale vakbond, haar broer is de mateloos populaire burgemeester van Merchtem, haar dochter nam het OCMW-voorzitterschap over van haar man. "Maggie is populair omdat ze gewoon 'gewoon' is", meent haar broer. "Ze doet wat ze zegt en zegt wat ze doet. In onze partij worden de zaken vaak erg omslachtig omschreven. Veel mensen herkennen zich daar niet in. Maggie zegt alles zonder omwegen."

De clan-De Block blijkt ook immuun voor kritiek. "Wij hebben geen makkelijke kindertijd gehad", zegt hij stil. "Papa is gestorven toen Maggie acht was. Mama was toen vijf maanden zwanger van onze Jan. Zij heeft erg haar best gedaan, maar wij zijn altijd wat gepest op de katholieke gemeenteschool. Omdat we uit een antitjevennest komen, omdat we nu eenmaal onze lichaamsbouw hebben. Maggie heeft daar nog meer van afgezien dan onze Jan en ik. Wij zijn daarin gehard. Wat er ook gebeurt, wij blijven lachen en trekken ons niks aan. Kritiek? Daar liggen wij niet wakker van."

Nog even terug naar die bewuste vooravond van 5 december. Bij huisarts De Block zitten er nog vijf patiënten in de wachtzaal. Ze beslist die allemaal nog te onderzoeken en rept met geen woord over haar aanstelling. Pas tegen de vijfde bezoeker zegt ze: "U bent mijn laatste patiënt." "Van de dag?", vraagt die nietsvermoedend. "Nee. Misschien wel voor altijd. Ik ben net staatssecretaris geworden."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234