Dinsdag 10/12/2019

Uit het archief

Nobelprijswinnaar Mukwege: "Op mijn operatietafel liggen steeds meer verkrachte jonge kinderen"

Beeld PHOTO_NEWS

Vandaag raakte bekend dat de Congolese dokter Denis Mukwege de Nobelprijs voor de Vrede heeft gekregen. Herlees hieronder een interview met Mukwege uit 2015:

Volgens Denis Mukwege, de Congolese gynaecoloog, stijgt het aantal kindverkrachtingen in zijn land dramatisch en zijn ze een onrechtstreeks gevolg van de burgeroorlog. Hij komt deze week spreken over de problematiek.

Al twintig jaar helpt de gynaecoloog en mensenrechtenactivist slachtoffers van groepsverkrachtingen in Oost-Congo. Tijdens zijn bezoek aan België wil hij een nieuw probleem aankaarten: "Het aantal verkrachtingen van jonge kinderen en zelfs baby's neemt de laatste tijd schrikbarend toe", zegt Mukwege. "Wellicht zijn de kindsoldaten de oorzaak van die gruwel."

In zijn Panzi-ziekenhuis in Bukavu, de hoofdstad van Zuid-Kivu, voert Mukwege hersteloperaties uit bij vrouwen die zware verminkingen opliepen bij een groepsverkrachting. Sinds 1996 woedt er in het oosten van Congo een burgeroorlog tussen het regeringsleger en verschillende rebellengroepen. Verkrachtingen dienen er als oorlogswapen om hele gemeenschappen te ontwrichten.

De laatste twee jaar ziet hij dat de vrouwen op zijn operatietafel plaatsmaken voor kleine kinderen. "Concrete cijfers heb ik niet voorhanden, maar ik kan met zekerheid zeggen dat het probleem alarmerend is."

Hoe oud zijn die kinderen en wat zijn de gevolgen van de verkrachtingen?

"Het gaat om heel jonge kinderen: ze zijn amper twee, drie jaar oud. Af en toe tref ik zelfs een baby op de operatietafel aan. De slachtoffers worden binnengebracht met heel zware genitale verminkingen. Ik zie vaak beschadigingen aan de urinewegen en darmen, die meestal blijvende incontinentie tot gevolg hebben. Bij de ergste gevallen stel ik zelfs een perforatie van de buikholte vast.

"Hoe jonger de patiënt, hoe moeilijker het is om de lichamelijke schade te herstellen. De slachtoffers zijn overwegend meisjes. Ze zullen waarschijnlijk nooit een normale seksuele relatie kunnen hebben, laat staan dat ze ooit kinderen zullen kunnen baren.

Hoe komt het dat het aantal kindverkrachtingen zo dramatisch stijgt?

"Ik heb niet echt een wetenschappelijke verklaring waarom die verkrachtingen toenemen, wel een vermoeden. Ik wijt het aan het fenomeen van de kindsoldaten. Jongens van amper tien jaar oud werden tijdens de burgeroorlog opgenomen in rebellengroepen en opgeleid tot vechtlustige en moordende wezens. Ze moesten hun moeder en zus verkrachten en hun vader vermoorden in ruil voor een kalasjnikov.

"De kindsoldaten van toen zijn ondertussen volwassen. Ze zijn uitgegroeid tot mannen zonder waarden- en normenbesef. Psychologische bijstand voor de trauma's die ze opliepen, voor de gruwel waarmee ze al geconfronteerd werden toen ze zelf nog piepjong waren, is er niet. Zij zijn wellicht de daders, maar ze zijn slachtoffer tegelijkertijd."

De Belgische documentaire L'homme qui répare les femmes (2015), gaat vooral over de groepsverkrachtingen. Toch bracht u het probleem van de kindverkrachtingen er ook al even ter sprake. Waarom mocht die film niet vertoond worden in Congo?

"Er werd gezegd dat de documentaire vooral het leger in een slecht daglicht zou plaatsen. De overheid hield de vertoning tegen omdat ze de film eerst wou censureren. Maar op 22 november kregen de Congolezen in Bukavu dan toch de oorspronkelijke versie te zien.

"Van de officiële instanties meldde zich niemand. Er kwamen wel meer dan 600 mensen kijken. Het viel mij op dat het publiek heel jong was. Vele aanwezigen waren in 1996 nog niet eens geboren. Zij lieten mij weten heel blij te zijn met de reportage omdat die hun toont wat er in Congo de jongste jaren allemaal gebeurd is en nog steeds gaande is. Ze stelden achteraf ook veel vragen. Hun interesse toont aan dat het onderwerp ook hier begint te leven."

In de documentaire merk je dat de overheid niets doet om die groepsverkrachtingen aan te pakken. Hoe reageert ze op de kindverkrachtingen?

"De kindverkrachtingen blijven tot nog toe ongestraft. Daardoor ontbreekt ook begeleiding van de daders. Nochtans is straffen en begeleiden nodig om het probleem aan te pakken. Doordat ouders weten dat er niets ondernomen wordt, dienen de meesten geen klacht in.

"Wij proberen hen nu vanuit het Panzi-ziekenhuis te helpen om een gerechtsprocedure op te starten. Ons ziekenhuis heeft een zekere faam en wij kunnen wat druk op de ketel zetten."

In 2012 werd er al eens een aanslag op u gepleegd. Vreest u nog altijd voor uw leven?

"Ik krijg voortdurend bedreigingen. Wie mij precies viseert, weet ik niet. Maar alles wijst erop dat ik die dreiging ernstig moet nemen. Voor 2012 kon ik in Congo vrij rondreizen. Nu verblijf ik samen met mijn vrouw en kinderen permanent in het ziekenhuis. Dat wordt dag en nacht bewaakt door blauwhelmen en ook binnen de muren wijken mijn lijfwachten niet van mijn zijde.

"Die veiligheidsmaatregelen hebben invloed op de relatie met mijn patiënten, maar ook op mijn persoonlijk leven. Ik ben mijn vrijheid volledig kwijt. Mijn moeder is op dit moment ziek en ik kan haar niet bezoeken.

"Ze hebben het op mij gemunt omdat ik de waarheid durf te zeggen. Dat de Congolese overheid verantwoordelijk is voor veel wandaden en wantoestanden, steek ik niet onder stoelen of banken. Ik heb al verschillende generaties vrouwen geholpen: moeders, kinderen en zelfs hun kleinkinderen.

"Stilaan slaag ik erin de Congolezen wakker te schudden. Maar ik hang ook in de rest van de wereld de vuile was buiten en dat stoort diegenen die de touwtjes in Congo in handen hebben enorm."

Jonge soldaten van het rebellenleger met hun kalasjnikovs. 'Ze groeien op tot mannen zonder normen- en waardebesef', zegt Mukwege. Beeld REUTERS
Beeld PHOTO_NEWS

U maakt in het buitenland indruk met wat u doet. U bent al verschillende keren genomineerd voor de Nobelprijs voor de Vrede. U won de Sacharov- en de Koning Boudewijn-prijs en kreeg u een Hillary Clinton-award. Hebben die onderscheidingen invloed gehad op uw werk?

"Die prijzen zorgen er telkens voor dat ik de media haal en dat heel wat mensen ondertussen de situatie in Congo kennen. Hoewel Congolese media nooit over mij of mijn prijzen berichten, pikken ook Congolese jongeren steeds vaker via internet het nieuws op. Die internationale berichtgeving doet hen nadenken en onze samenleving in vraag stellen. In het buitenland wordt naar mij geluisterd en er is veel begrip, maar daar stopt het."

U mist engagement van de internationale gemeenschap, in het bijzonder van België?

"Geen enkel land ter wereld heeft zoveel expertise over Congo en zo een specifieke band met mijn land als België. Toch merk ik daar niets van. 'Waar zijn die Belgen?', vraag ik me soms af.

"Het is toch niet normaal dat Bukavu, een stad met bijna één miljoen inwoners, nauwelijks Belgische zakenmannen telt? De enige Belgen die ik hier tegenkom zijn dokters, maar die hebben niets met de overheid te maken. Dat zijn humanitaire hulpverleners, die hier meestal op eigen houtje komen werken. Gestructureerde gezondheidszorg vanuit België is er niet.

"Ik voel een zekere terughoudendheid. Mondialiseren hoeft niet hetzelfde te betekenen als kolonialiseren. Er is vanuit het buitenland heel wat interesse in onze coltan (grondstof voor gsm's, LDV), maar niemand laat de onveiligheid die in ons land heerst aan zijn hart komen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234