Maandag 21/10/2019

'Nobel voor EU is aanmoedigingsprijs'

Verdient de Europese Unie nu de Nobelprijs voor de Vrede of niet? We toetsen de argumenten van voor- en tegenstanders aan de selectiecriteria van Alfred Nobel.

Alfred Nobel ondertekende zijn testament op 27 november 1895 in Parijs. Na de dood van de steenrijke industrieel in december 1896 bleek uit zijn laatste wil dat zijn erfenis geïnvesteerd moest worden in een fonds dat jaarlijks prijzen moest uitreiken aan mensen die in het voorbije jaar de 'grootste voordelen aan de mensheid' bijbrachten. Een Nobelprijscomité werd verantwoordelijk voor het uitreiken van de Vredesprijs aan een persoon (of organisatie) die "het meeste of het beste werk deed ten voordele van de broederschap tussen de naties; de afschaffing of vermindering van professionele legers en de vorming en verspreiding van vredescongressen". Gaat die definitie op voor de EU, anno 2012?

Pro:"De Unie en haar voorgangers droegen zes decennia bij tot de vooruitgang van vrede en verzoening, democratie en mensenrechten in Europa", stelt het Nobelprijscomité. En dat is meer dan terecht: uit de puinen van WOII groeide vorige eeuw een nieuw Europa. Uit de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal ontstond de Europese Economische Gemeenschap, de bakermat van de huidige Europese Unie - tot volle wasdom gekomen na het einde van de Koude Oorlog, de val van de Muur in 1989 en de uitbreiding met lidstaten uit Centraal- en Oost-Europa - maar alleen op voorwaarde dat zij de democratie omarmen. Vandaag wordt meer dan ooit aan nieuwe, bestuurlijke, integratie getimmerd. "Dit toont aan hoe, door doelgerichte pogingen en het opbouwen van wederzijds vertrouwen, historische vijanden nauwe bondgenoten kunnen worden", stelt het comité.

Contra:Een Nobelprijs voor de historische vrede verhult vandaag het gebrek aan sociale cohesie in de unie, voeren critici aan. De EU blijft kampen met een diepe financieel-economische crisis. De jongerenwerkloosheid scheert historische toppen. Ook al zijn de vooruitzichten voor 2013 voor de rijkere lidstaten beter, de bevolkingen van noodlijdende leden als Griekenland, Spanje en Italië moeten in ruil voor EU-steun erg zware sociale offers brengen. Griekse lonen en pensioenen daalden tot 40 procent maar omdat het leven duurder werd belandden er zelfs mensen uit de middenklasse in armoede.

Ook blijft de EU in haar aanpak van de crisis erg technocratisch optreden. Haar beruchte 'kloof' met de Europese burger blijft enorm, waardoor 'Brussel' een (te) makkelijke schietschijf werd voor anti-Europese of nationalistische partijen. In Griekenland is zelfs een neonazipartij in het parlement verkozen.

"Het klopt dat de EU initieel te traag was in haar aanpak van de crisis en tijdens het snoeien van begrotingsuitgaven de balans zoek is geweest," zegt de Grieks-Duitse analist Janis Emmanouilidis van de denktank European Policy Centre, "maar ondertussen wordt wel bijgestuurd. Vergeet niet dat de problemen in de noodlijdende lidstaten vooral het gevolg zijn van nationaal wanbeheer, zoals de corruptie in Griekenland. Wie alles in historisch perspectief plaatst kan in de Vredesprijs het signaal zien dat ondanks de moeilijkheden alles gedaan moet worden om het Europese project recht te houden en de onvolkomenheden in de unie weg te werken."

Pro:Volgens het jaarrapport van het Zweedse vredesinstituut Sipri was een van de positieve effecten van de economische crisis dat de EU-lidstaten hun defensie integreren en rationaliseren. Er wordt meer en efficiënter samengewerkt, met minder wapens. De Europese Raad leeft sinds 1998 ook een Europese Gedragscode voor Wapenuitvoer na, met minimumstandaarden die lidstaten moeten respecteren. Het aantal Europese bedrijven in de Sipri-top 100 van wapenexporteurs zakte naar dertig.

Contra: In de praktijk blijft de Europese wapenexport naar ondemocratische staten een schaduw werpen over het EU-imago van vredesstichters. Duitsland en Frankrijk blijven na de VS en Rusland 's werelds grootste wapenexporteurs. Met 5,4 miljard euro groeide de Duitse export van wapenmaterieel in 2011 (14 procent meer dan in 2010), door onder meer de verkoop van pantsers aan Saoedi-Arabië dat onder vuur ligt van mensenrechtenorganisaties. België exporteert eveneens nog wapens naar de Golfregio. Ook inzake zijn nucleaire erfenis uit de Koude Oorlog is de EU niet consistent. In de EU liggen er nog steeds een geschatte 180 kernwapens, waaronder een aantal in België, tactische atoombommen die geen enkel militair nut meer hebben.

Pro:De EU-instellingen (Raad, Commissie en Parlement) zijn een permanent 'vredescongres'. Er is geen gewapend conflict geweest tussen EU-lidstaten sinds het einde van WOII. Meer dan 500 miljoen EU-burgers leven al meer dan zes decennia in vrede.

Contra:In de verspreiding van vrede schiet de EU te kort. Het Europees Buitenlands en Veiligheidsbeleid slaagt er door de belangenstrijd tussen grote lidstaten nog te weinig in om concreet een speler te zijn op het wereldtoneel.

"Wat lukt op ons eigen Europees continent lukt daarbuiten veel minder", zegt professor Sven Biscop (UGent), directeur 'Europa in de Wereld' van het Brusselse Egmontinstituut voor buitenlandse betrekkingen. "Er zijn enkele positieve voorbeelden, zoals de maritieme operaties tegen piraterij in de Hoorn van Afrika maar het EU-beleid in de Middellandse Zee en in het Midden-Oosten tijdens de Arabische Lente getuigt van te weinig daadkracht en te weinig strategisch inzicht. Omdat iedereen in de regio de oude dictators steunde lijken we wel bang van onze eigen schaduw. Maar wie ziet wat in Syrië gebeurt moet beseffen dat we niet langer de kat uit de boom kunnen kijken."

Vooral hoog buitenlandvertegenwoordiger Catherine Ashton weegt te licht en speelde als gezant in buitenlandse conflicten nog nooit een stichtende vredesrol. 'Too little, too late', is de klassieke kritiek op haar optreden.

"De EU moet haar toegenomen globale verantwoordelijkheden en de dringende nood voor efficiëntere EU-instellingen op gebied van internationale vrede en veiligheid ernstig nemen", stelt ook het Sipri. "Om relevant te zijn voor zijn burgers en om een betekenisvolle globale speler te worden moet de EU zowel thuis als in het buitenland vrede en welvaart nastreven."

Aanmoedigingsprijs

De grootste verdienste van de Vredesprijs is dan ook dat het uitgelokte debat de inzet van de huidige verdieping van de Europese integratie op scherp zet. "Dit is een aanmoedigingsprijs", vat Biscop van het Egmont-instituut samen. "De boodschap is: versterk jullie interne integratieproject, schop de zwakke broertjes zoals de Grieken er niet uit en schakel jullie extern beleid in een hogere versnelling."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234