Donderdag 23/09/2021

Nirvana's 'Nevermind': 13 keer pure opwinding, song per song

null Beeld kos
Beeld kos

Twintig jaar geleden kwam Nevermind van Nirvana uit, één van de belangrijkste platen uit de rockgeschiedenis, en eentje die de muzieksector flink overhoop haalde. Waarom? Hoe? Dat en nog veel meer over Nevermind kan u de volgende dagen ontdekken op onze site.

Onwaarschijnlijk dat het de laatste plaat is die na twee decennia zo'n verpletterende indruk blijft maken, feit is wel dat Nirvana's 'Nevermind' uit 1991 zijn stempel drukte op een generatie, zoals voordien onder meer 'Never Mind the Bollocks' van Sex Pistols of 'Let It Bleed' van The Rolling Stones dat deden. En dat maakt dat we het doorgaans veel te snel gebruikte adjectief 'legendarisch' voor 'Nevermind' voor een keertje terecht kunnen bovenhalen. We knippen de klassieker in dertien - géén twaalf! - stukken, met uitleg bij elke track van de plaat.

null Beeld kos
Beeld kos

1.'Smells Like Teen Spirit'
Nu is het onmogelijk om deze klassieker los te zien van Nirvana, maar heel veel fans van alternatieve gitaarrock dachten vooral aan de Pixies toen ze het nummer voor het eerst hoorden. En dat was ook precies de groep die Cobain in zijn hoofd had toen hij het nummer met de befaamde luid-stil-luid-structuur schreef. De 'Teen Spirit' in de titel is de naam van de deodorant die zijn toenmalig vriendinnetje Tobi Vail van Bikini Kill droeg. Kathleen Hanna, een ander lid van Bikini Kill, schreef het zinnetje 'Kurt Smells Like Teen Spirit' na een dronken avond wat plagerig op Cobains slaapkamermuur, waarmee ze bedoelde: hij ruikt naar zijn lief. De zanger kende de deo echter niet, en vond het een coole slogan die hem aan tienerrebellie deed denken. Waarmee een misverstand aan de basis ligt van een van de meest intrigerende songtitels uit de rockgeschiedenis.

2. 'In Bloom'
Een nummer waarbij de ironie van het leven ongemeen hard toeslaat. Nirvana heeft het hier over mensen die meezingen met nummers zonder dat ze een flauw benul te hebben waarover die liedjes precies gaan. Op het moment dat Cobain en co de song opnemen, zijn ze nog een een undergroundband met een kleine maar overtuigde schare volgelingen. Enkele luttele maanden later spelen ze dit 'In Bloom' voor bomvolle voetbalstadions, gevuld met een publiek dat luidkeels de hits meebrult en verder geen idee heeft waarvoor Nirvana staat. Die spreidstand tussen commercieel succes en de afkeer voor een groot, onkritisch publiek zou de groep meer dan eens tot wanhoop drijven.

null Beeld GETTY
Beeld GETTY

3. 'Come as You Are'
Na 'Smells Like Teen Spirit' is deze 'Come as You Are' een van de allerbekendste Nirvana-nummers. Voor de intro speelde het Amerikaanse drietal leentjebuur bij de Britse post-punks van Killing Joke, en meer bepaald bij de single 'Eighties'. De Engelsen overwogen een rechtszaak en claimden dat niet alleen hun baslijn was gejat door Nirvana, maar dat de groep ook dezelfde effecten gebruikte. Ondanks het feit dat Nirvana hen in interviews al als een invloed had genoemd, besloot Killing Joke de zaak niet op de spits te drijven. Uiteindelijk werd alles nog koek en ei tussen beide bands: zo speelde Dave Grohl nog drums op Killing Jokes tweede gelijknamige album uit 2003, en coverde hij met Foo Fighters 'Requiem', een klassieker van de Britten.

4. 'Breed'
Bij de eerste luisterbeurt een keiharde oplawaai van een punkrocksong die voortdendert als een op hol geslagen TGV, maar tekstueel ligt het allemaal niet zo voor de hand. Kurt Cobain speelt met een aantal typische verwachtingen van de westerse maatschappij, en met het onvermogen om daarmee om te gaan. "We moeten niet kweken/We kunnen een huis planten/We kunnen een boom bouwen/Het kan me niet schelen/We kunnen het ook alledrie doen", klinkt het. Je zou verwachten dat het allemaal autobiografisch is, gezongen door een zanger die zich nooit thuisvoelde in de wereld waarin hij leefde. Maar na die opsomming volgt er steeds acht keer: 'She said' - 'zegt ze'. En dat voedt dan weer de speculaties dat Cobain een gesprek tussen een koppel onder woorden wou brengen.

5. 'Lithium'
Een song die genoemd is naar een medicijn voor manisch depressieve patiënten, belooft geen vrolijk deuntje te worden. En dat is 'Lithium' dan ook allerminst: het hoofdpersonage belooft zichzelf dat hij niet zal breken, steekt kaarsen aan en breekt spiegels - nogal wat mensen meenden achteraf heel wat zelfmoordreferenties in de tekst te vinden. Begrijpelijk in het licht van wat er uiteindelijk met Kurt Cobain zou gebeuren, maar laat ons niet vergeten dat in de grungeperiode zelfmoord, depressie en vervreemding tot het standaardvocabulaire van zowat elke zichzelf respecterende band behoorden. Minstens even tekenend voor het tijdsgewricht is het zinnetje: "I'm so ugly/but that's okay/'Cause so are you": wij zien er niet uit, jij ziet er niet uit, en dat is dik in orde. Helemaal van toepassing op de 'lul-de-behangers' die qua imago resoluut komaf maakten met het glamoureuze uitzicht van de jaren '80-metalbands.

6. 'Polly'
Rock en ideologie gingen bij Nirvana regelmatig hand in hand, onder meer in de aandacht die de groep had voor de strijd tegen seksisme en geweld tegen vrouwen. Zo werkte Nirvana mee aan de compilatie 'Home Alive - The Art of Self Defense', een project uit Seattle waarvan de opbrengst naar een organisatie ging die vrouwen onder meer leerde om zich tegen aanranders te verdedigen. Het thema is aanwezig in 'Polly', dat het verhaal doet van de waargebeurde verkrachting en foltering van een Amerikaans meisje, door ene Gerald Friend. Ophefmakend: 'Polly' werd door Kurt geschreven vanuit het standpunt van de dader. Ook op de opvolger van 'Nevermind' zou Kurt Cobain een nummer over verkrachting neerpennen: op 'In Utero' staat 'Rape Me' - een nummer waarvan de titel moest worden aangepast op de hoezen in de Walmart en K-mart-warenhuizen omdat die daar als 'te controversieel' werd gezien.

7. 'Territorial Pissings'
De punksong van 'Nevermind': hard, snel en ultrakort - het nummer haalt nog geen 2,5 minuten. Typisch voor de punk ook is de sneer naar de hippies in het begin. "Come on people now/smile on your brother/everybody get together/try to love one another right now", brult een cynische Krist Novoselic in de microfoon - het lijkt alsof hijzelf weinig geloof hecht aan al die liefde en saamhorigheid. Het zinnetje komt uit 'Get Together' van The Youngbloods, een psychedelisch popdeuntje uit volle Flower Power-periode. Achteraf vertelde Novoselic dat het allemaal zo'n vaart niet liep: in de studio was hem gevraagd om 'iets te zeggen' en dus had hij maar snel een tekstflard opgedreund die op dat moment in zijn hoofd zat. Ook BBC-presentator Jonathan Ross zal zich het nummer nog lang herinneren: Nirvana bracht een furieuze versie van 'Territorial Pissings' in zijn programma, waarna de groep zijn instrumenten aan gruzelementen sloeg.

null Beeld GETTY
Beeld GETTY

8. 'Drain You'
Dit is een van Cobains persoonlijke favorieten - en meestal betekent zoiets dat we een op verschillende manieren te begrijpen tekst voor de kiezen krijgen. Sommigen zien er alweer een verslag van zijn toenmalige relatie met Tobi Vail in, voor anderen gaat het over het egoïsme van de mens, die van bij het prille begin alleen aan zichzelf moet denken om een kans te maken in de genadeloze strijd die het leven is. Gezien Cobains uitgebreid belichte heroïneverslaving menen nogal wat mensen dat je in 'Drain You' - met termen als 'tube', 'infection' en 'vitamins' - ook veel omfloerste verwijzingen naar druggebruik kan horen.

9. 'Lounge Act'
Nóg een nummer over (spaakgelopen) relaties. Hoewel hij niemand bij naam noemde, gaf Kurt Cobain in een interview met 'Musician' toe dat liefdesverdriet een groot thema is op 'Nevermind'. Zijn inspiratie haalde hij uit "mijn zeer persoonlijke ervaringen, zoals het uitmaken met vriendinnen en in slechte relaties verzeild geraken", klonk het toen. De thematiek was zo duidelijk aanwezig dat Kurt eerst met het idee speelde om 'Nevermind' op te delen in een 'meisjeskant', met alle nummers over liefde en relaties; en een 'jongenskant', met al de rest. Dat plan liet de groep uiteindelijk varen.

10. 'Stay Away'
Weinig nummers sluiten qua tekst zo sterk aan bij de 'laat mij gerust'-attitude van de ongewassen, in veel te grote pullovers en versleten jeans gehesen grunge-generatie als dit 'Stay Away'. De klassieke thema's van de beweging zitten erin, zoals het worstelen met populariteit en je 'anders' voelen dan de rest van de samenleving. "I'd rather be dead than cool" ("Ik ben nog liever dood dan cool"), laat Cobain hier schouderophalend optekenen. Geen mens kon vermoeden dat hij twee jaar later als gevierde rockster de daad bij het woord zou voegen.

11. 'On a Plain'
In 'On a Plain' kan je referenties naar allerlei verboden roesmiddelen terugvinden. "Ik werd zo high dat ik krabde tot ik bloedde", klinkt het bijvoorbeeld al bij het begin van de song. Een andere interpretatie luidt dat het eigenlijk een liedje over de moeilijkheden van het songschrijven is. "Ik heb dit ergens al eerder gehoord", zingt Cobain onder meer. En: "Nu is het tijd om het onduidelijk te maken/Om verzen te schrijven die geen steek houden" of "Nog één speciale boodschap te gaan/Dan zit het erop en kan ik naar huis". Als we mogen kiezen, herinneren we ons uit dit nummer liever Cobain de zwoegende songwriter dan Cobain de junkie.

12. 'Something in the Way'
Net als het akoestische 'Polly' is dit een nummer dat een tipje van de sluier rond de latere Nirvana oplicht, de band die in november 1993 met de opname van 'MTV Unplugged in New York' zou bewijzen dat er zoveel meer in de groep zit dan keiharde gitaarrock. Het zeer persoonlijke nummer gaat over hoe er altijd iets tussenkomt als je uit de put probeert te klauteren. Er zitten een paar typisch mysterieuze Cobain-bedenkingen in, zoals "It's ok to eat fish because they don't have any feelings." Dat zinnetje deed een hele discussie ontstaan over of Cobain al dan niet vegetarisch was. Dat was hij overigens niet: hij probeerde wél onder meer een vegetarisch dieet uit tegen aanhoudende maagpijn, wat samen met de vissen en hun gevoelens uit deze tekst het misverstand deed ontstaan.

13. 'Endless, Nameless'
Een speciale, deze. 'Endless Nameless' is - in de beste jaren '90-traditie - een 'hidden track', een verborgen nummer op het einde van de plaat, dat niet op de tracklist vermeld wordt, geen apart tracknummer heeft en vaak pas na enkele minute stilte uit de speakers knalt. Niet alleen daarom is 'Endless Nameless' een buitenbeentje. De track is veel ruwer dan de naar grunge-normen erg gepolijste andere songs op 'Nevermind'. Het is dan ook geen echt nummer, maar een spontane jamsessie van de groep. Naar verluidt zou Cobain het tijdens een sessie voor 'Lithium' op zijn zenuwen hebben gekregen omdat de klank van zijn gitaar niet goed zat, waarna hij op zijn instrument begon te rammen, met dit stukje improvisatie als resultaat. 'Endless, Nameless' staat niet op elk exemplaar van 'Nevermind': de eerste 50.000 exemplaren hebben het niet, ook op heel wat latere persingen van de plaat ontbreekt het. De groep had het nummer aan de plaat toegevoegd om de luisteraars bij wijze van grap na het rustige 'Something in the Way' wakker te schudden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234