Maandag 22/07/2019

Nina Simone

De jazz- en souldiva en politieke activiste overleed maandag op zeventigjarige leeftijd

zal nooit meer zingen

Brussel

Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Ze stond bekend als de Hogepriesteres van de Soul, maar eigenlijk was Nina Simone stilistisch van alle markten thuis. De zwarte Amerikaanse zangeres, die maandag na een langdurige ziekte op zeventigjarige leeftijd thuis in het Zuid-Franse Carry-le-Rouet overleed, vertolkte zowat alles, van blues tot jazz, van traditionele folkballades tot popliedjes, van bijtende protestsongs tot wat wel eens gemelijk wordt omschreven als cocktailmuziek. Haar vocale souplesse en haar inlevingsvermogen waren echter zo groot dat ze aan ieder lied waar ze zich in vastbeet een geheel eigen draai wist te geven. Haar interpretaties klonken vaak eleganter, uitgebeender en onontkoombaarder dan de oorspronkelijke auteursversies. Haar bloedstollende vertolking van Jacques Brels 'Ne me quitte pas' is wereldbekend en haar invloed op rocksterren als David Bowie en Nick Cave valt nauwelijks te overschatten. Maar Nina Simone was ook een politieke activiste, die er niet voor terugdeinsde haar stem ten dienste te stellen van een radicale beweging als Black Power.

Haar eerste hit, het van Gershwin geleende 'I Loves You Porgy', scoorde ze in 1959 en in de jaren die zouden volgen nam ze spraakmakende versies op van Screamin' Jay Hawkins' 'I Put A Spell on You' en het later door The Animals gecoverde 'Don't Let Me Be Misunderstood'. In 1987 zou ze zelfs door een nieuwe generatie worden ontdekt, toen het frivole, dertig jaar eerder ingeblikte 'My Baby Just Cares For Me' werd gebruikt in een reclamespot voor het parfum Chanel No. 5 en van de weeromstuit opklom tot de vijfde plaats in de Britse hitlijsten.

Nina Simone stond bekend als een enigmatische, ietwat excentrieke dame, die zich evengoed thuis voelde op het podium van het Newport Jazzfestival als in de schijnwerpers van Carnegie Hall.

Ze had een lage, rokerige stem met een indrukwekkend bereik en een verbluffend expressief vermogen. Het ene moment zong ze briesend van woede, met forse uithalen; het andere ingehouden grommend of zachtjes fluisterend, maar het effect was altijd doorvoeld en intens. Als zangeres gaf ze soms de indruk haar melodieën behoedzaam te strelen, al kon het ook gebeuren dat ze zich dermate liet meeslepen door haar emoties, bijvoorbeeld in haar interpretatie van Billie Holidays 'Strange Fruit', dat ze er haar toonvastheid bij dreigde in te schieten. De geestdrift van het publiek werd er echter niet minder om: Simone was een diva die door haar fans werd vereerd en door veel van haar collega's geïmiteerd. En ook al leidde haar wispelturige temperament ertoe dat ze voor sommige concerten niet kwam opdagen of, als ze wel kwam, ruzie maakte met de toehoorders, haar carrière leek er nauwelijks onder te lijden.

De zangeres, afkomstig uit de Amerikaanse staat North Carolina, werd op 21 februari 1933 geboren als Eunice Waymon, in een familie van acht kinderen. Op haar zevende speelde ze al piano en orgel, maar ondanks haar uitzonderlijke muzikale gaven kon haar familie het zich financieel niet veroorloven haar naar een muziekschool te sturen. Dankzij een plaatselijke onderwijzer die haar onder zijn hoede nam, wist ze een beurs te bemachtigen die haar toeliet middelbaar onderwijs te volgen en zich later in te schrijven aan de prestigieuze Juillard School of Music in New York. Daar ontwikkelde ze zich tot een bedreven pianiste met een geheel eigen stijl en als een vindingrijke arrangeuse. Vervolgens verhuisde ze naar Philadelphia, waar ze, om de eindjes aan elkaar te knopen, in 1954 begon op te treden in bars en nachtclubs. Wel bedong ze dat ze er zowel zou mogen zingen als piano spelen. Uit angst dat haar familie er achter zou komen dat ze als twintigjarige op plekken optrad die niet altijd even 'keurig' waren, veranderde ze haar oorspronkelijke naam in Nina Simone. Nina was Spaans voor 'klein meisje'; Simone was een verwijzing naar Simone Signoret, op dat ogenblik haar favoriete actrice.

Simones publiek is altijd erg verscheiden geweest. In de vroege jaren zestig zong ze nu eens voor universiteitsstudenten, dan weer voor oudere jazzliefhebbers en die veelzijdigheid zag zich weerspiegeld in haar repertoire: ze zong werk van Duke Ellington, maar ook van Kurt Weill en slaagde er zo in een raciaal gemengd publiek aan zich te binden. Hoewel het wellicht geen verstandige carrièrezet was, besloot Nina Simone algauw te militeren in de burgerrechtenbeweging, die ijverde voor de gelijkberechtiging van de gediscrimineerde zwarte bevolking in de Verenigde Staten. Ze wierp zich op als bewonderaarster en geestesgenote van Martin Luther King, Stokely Carmichael en Malcolm X en begon bittere, furieuze protestsongs te zingen zoals 'Old Jim Crow' en het antiracistische 'Mississippi Goddam'. Dat laatste was geïnspireerd door een aanslag van de Ku Klux Klan op een zwarte gemeenschapskerk in Birmingham, Alabama, waarbij in 1963 vier kinderen het leven verloren. Met andere nummers, type 'Four Women' en de emancipatorische r&b-song 'Young, Gifted and Black', die later hitstatus verwierf in de handen van artiesten als Donny Hathaway en Aretha Franklin, zou Nina Simone het blanke segment van haar publiek langzaam maar zeker van zich vervreemden, ook al zong ze tussendoor minder politiek geladen werk van Leonard Cohen, The Bee Gees of zelfs een medley uit de musical Hair. Dat haar actieradius verkleinde, stond nu wel vast. Het belette haar echter niet voor haar mening uit te blijven komen.

Gedesillusioneerd door de aanhoudende uitingen van racisme in de Amerikaanse samenleving besloot Nina Simone dertig jaar geleden haar land voorgoed te verlaten om elders in de wereld tegen ongelijkheid en onverdraagzaamheid te gaan strijden. Ze leefde vier jaar in Liberia en woonde vervolgens op Barbados, in Zwitserland, Trinidad, Nederland, Groot-Brittannië en Tunesië. De laatste tien jaar van haar leven verbleef ze in een villa aan de Middellandse Zee in de buurt van Marseille. Hoewel ze zich enkele keren uit de muziekwereld terugtrok, volgde er telkens weer een comeback: in iedere zaal waar ze verscheen, zou haar een geestdriftige ontvangst te beurt vallen. Haar laatste optreden vond plaats in juli 1992 in Polen. Haar autobiografie, I Put A Spell On You, dateert van een jaar eerder.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden