Zaterdag 08/08/2020

Nikkelen Neelie, ‘kordate en ongenadige’ scheidsrechter van de Europese markt

In 2008 alleen al deelde ze voor 3 miljard euro boetes uit, wat de consumenten meer dan 11 miljard euro bespaarde.

“Dit is hem, de x86.” Het was een breedlachende Neelie Kroes die de Europese pers deze week een chip in een doosje voorschotelde. De Commissie deed acht jaar onderzoek naar de gewraakte centrale processor van Intel na een klacht van concurrent AMD. Intel leverde tussen 2002 en 2007 minstens 70 procent van alle centrale chips voor pc’s. De Amerikaanse chipmultinational gebruikte volgens AMD zijn invloed om computerproducenten onder druk te zetten. Acer, Dell, HP, Lenovo en NEC, maar ook distributeurs als MediaMarkt, kregen kortingen als ze beloofden geen AMD-chips te gebruiken. Intussen bleef de prijs hoog omdat er geen concurrentie was. Concurrentievervalsing, is nu het eindoordeel van Kroes, die als EU-commissaris voor het Concurrentiebeleid sinds 2004 moet optreden als scheidsrechter van de interne markt. De klanten, in theorie alle consumenten van de EU-lidstaten, zijn benadeeld omdat ze niet konden kiezen voor alternatieve producten. “Intel heeft vele miljoenen Europese consumenten schade berokkend, vandaar de hoogte van het bedrag.” De boete voor Intel beslaat ruim 4 procent van de jaaromzet die het concern vorig jaar boekte. De Europese Commissie mag een boete van maximaal 10 procent van de omzet opleggen.Daarmee doet ‘Nikkelen Neelie’ de betekenis van haar Brusselse bijnaam alle eer aan: keihard voor bedrijven die hun marktpositie misbruiken. De boete is hoger dan het eerdere recordbedrag van 899 miljoen euro, dat Kroes vorig jaar van Microsoft eiste. Bill Gates’ softwarebedrijf kreeg ook in juli 2006 al een boete van 280,5 miljoen euro. Beide geldsommen waren een straf omdat Microsoft een bevel van de Commissie uit 2004 naast zich neerlegde om informatie vrij te geven over de werking van hun Windowsprogramma, zodat andere bedrijven hun servers erop konden afstellen. Pas na de tweede boete draaide Microsoft bij. In 2007 belandde Kroes door die boete op nummer 59 van de Forbes-lijst The 100 Most Powerful Women.“Microsoft was het eerste bedrijf in vijftig jaar concurrentiebeleid dat van de Commissie een boete kreeg omdat ze een antitrustbeslissing negeerde. De bereidheid van de Commissie om dat te doen toonde aan dat geen enkel bedrijf boven de wet staat”, schreef Kroes in maart dit jaar in een rapport dat ze aan de Commissie voorlegde over de resultaten die ze boekte.

Marktleiders geknecht

“Sinds de eerste dag van mijn mandaat als Commissaris voor Concurrentiebeleid in de commissie-Barroso heb ik hard gewerkt om de markten beter te laten werken voor de consumenten en te verzekeren dat bedrijven kunnen concurreren op basis van hun verdiensten op eenzelfde speelveld”, aldus Kroes. “Het is alleen in zulke omstandigheden dat bedrijven incentives krijgen om efficiënter en innovatiever te worden, goederen en diensten kunnen leveren die consumenten wensen, tegen eerlijke prijzen. Dat is het fundament voor meer groei, jobs en een sterkere economie.”De concurrentieregels dienen daarom volgens Kroes “kordaat en ongenadig” te worden afgedwongen. “Het resultaat is dat, in 2008 alleen, concurrentiedwangmaatregelen de consumenten meer dan 11 miljard euro bespaarden en tot meer dan 3 miljard euro aan boetes leidden.”Sinds haar aantreden in 2004 knechtte ze op die manier verschillende marktleiders. In de geneesmiddelensector kreeg AstraZeneca in juni 2005 een boete van 60 miljoen dollar, omdat de Anglo-Zweedse groep het patentensysteem misbruikte om generische concurrenten van zijn maaggeneesmiddel Losec de toegang tot de markt te ontzeggen.In de telecomsector kreeg de Spaanse operator Telefonica in juli 2007 een boete van 151 miljoen euro omdat ze oneerlijk hoge prijzen aanrekenden aan kleinere operatoren voor het gebruik van hun breedbandnetwerk, zodanig dat zij alleen met verlies konden concurreren op de consumentenmarkt.In de energiesector werd energieproducent E.ON in november vorig jaar op de knieën gedwongen omwille van zijn dominante positie op de Duitse elektriciteitsmarkt. Als eerste onderneming besloot E.ON vrijwillig een vijfde van zijn capaciteit en een deel van het hoogspanningsnetwerk af te staan aan de concurrenten, waarna de Commissie de onderzoeken zonder boete afsloot. Ook de Franse energiereuzen kennen Kroes. Ondanks hard verzet verplichtte Kroes Suez in 2007 tot de verkoop van haar Belgische dochter Distrigas als voorwaarde voor de fusie met Gaz de France.Met goedkeuring van de Commissie pakte Kroes ook volledige economische sectoren aan, wat in 2007 bijvoorbeeld leidde tot een derde wetgevende pakket om de Europese energiemarkt te liberaliseren. Nog in 2007 werd orde op zaken gesteld in de financiële dienstensector. De kredietkaartenmaatschappij Visa International en Visa Europe kregen een boete van 10,2 miljoen euro omdat ze Morgan Stanley weigerden op te nemen in hun Visavereniging.

Kartelvorming

Het hardst trok Kroes van leer tegen kartelvorming, bedrijven die samenspannen om de consumentenprijs in hun voordeel kunstmatig hoog te houden. Sinds eind november 2004 heeft de Commissie 29 besluiten genomen tegen kartels, over 182 illegale verbintenissen. In die tijd legde ze voor maar liefst 8 miljard euro aan boetes op. “Een conservatieve schatting van de besparingen waarvan consumenten genoten als resultaat van de kartelbeslissingen uit de voorbije vier jaar beloopt 6 miljard euro in de markten die direct onder invloed staan van de kartels en 20 miljard euro indirecte besparingen door afschrikking.”Een van de moeilijkste kartels die Kroes doorbrak, zijn de liftbedrijven (februari 2007). Otis, KONE, Schindler en ThyssenKrupp kregen een boete van 992 miljoen euro voor hun prijsafspraken in België, Duitsland, Luxemburg en Nederland. Ook de machtige bananenimporteurs Dole en Weichert kregen in oktober vorig jaar een rekening van 60,3 miljoen euro voorgeschoteld voor kartelvorming in 2000 en 2002. Maar het zwaarst werden de autoramenfabrikanten aangepakt: Asahi, Pilkington, Saint-Gobain en Soliver moesten in november vorig jaar 1,3 miljard euro betalen voor illegale prijsafspraken.

Niet onbesproken

Voor haar aanstelling als commissaris moest Kroes toezeggingen doen om een aantal dossiers een jaar lang niet te behandelen vanwege haar eerdere betrokkenheid als commissaris bij een aantal Nederlandse bedrijven. Niet alle contacten die ze in die hoedanigheid had, waren onbesproken. Ze huurde onder meer een kantoortje bij haar vriend en vastgoedmagnaat Dirk-Jan Paarlberg, tot die werd opgepakt en verhoord over zijn zakelijke relaties met zijn collega-vastgoedmagnaat Willem Endstra, die op 17 mei op straat in Amsterdam werd neergekogeld.De liberale politica van de Nederlandse VVD maakte als EU-commissaris evenwel duidelijk dat haar innige band met het vaderlandse bedrijfsleven geen obstakel was om enkele Nederlandse reuzen aan te pakken. Met name bierbrouwer Heineken (april 2007) werd samen met Grolsch en Bavaria 274 miljoen euro boete opgelegd omdat ze tussen 1996 en 1999 in Nederland de biermarkt monopoliseerden.Om te tonen dat het haar menens is met de haar zelf opgelegde deontologie beloofde ze ook om na het verlopen van haar ambtstermijnDie Welt is haar post door afspraken binnen de lidstaten nu al voorbehouden voor de Française Christine Lagarde, nu nog Frans minister van Financiën. Een eerlijk mededingingsbeleid geldt vooralsnog niet in de Europese politiek.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234