Dinsdag 19/01/2021

Nijntje mag ook met lijntje

Dick Bruna, 82 jaar inmiddels, had via zijn rechtenmaatschappij Mercis een rechtszaak aangespannen tegen Punt.nl, omdat de afbeeldingen een inbreuk zouden vormen op zijn intellectuele eigendomsrechten. Maar volgens de Utrechtse rechtbank is dat bij de meeste afbeeldingen niet het geval, omdat het overduidelijk parodieën betreft.

Het gaat allemaal om zeven vaak al oudere tekeningen waarop Nijntje bijvoorbeeld stoned is afgebeeld, of stijf staat van de pillen. De meeste gaan vergezeld van humoristisch bedoelde teksten, zoals de afbeelding ‘Lijntje’: “Nijntje is al 3 dagen wakker. Ze zit lekker op de pep. ‘Pep is slecht’, zegt mammie. ‘Niet met me fokken’, roept Nijntje. ‘Ik sta super strak.’ Nijntje weet wat goed spul is. Mammie is een mellow-teef.” De afbeeldingen zijn of waren te vinden op Nederlandse websites die worden gehost door Punt.nl. Dit is een van de grootse hostingbedrijven van Nederland.De Utrechtse rechtbank besliste gisteren dat vijf van de zeven afbeeldingen zijn toegestaan vanwege hun humoristische karakter, en omdat ze voldoende afwijken van de originele Nijntjetekeningen. Geen enkele volwassene zal ervan uitgaan dat het hier een uiting van Bruna betreft, redeneerde de rechter. Twee afbeeldingen worden wel verboden omdat originele afbeeldingen van Nijntje hier vrijwel letterlijk zijn gekopieerd. Bovendien zouden de plaatjes afbreuk doen aan het merk Nijntje, omdat het cartoonfiguurtje in verband wordt gebracht met drugsgebruik en terrorisme. Een van de plaatjes, ‘Nine-eleven’, laat Nijntje met een vliegtuigje immers het World Trade Center binnenvliegen. De rechter bepaalde ook dat Punt.nl bij een volgende klacht van Mercis afbeeldingen binnen 48 uur moet verwijderen. Als er dan opnieuw discussie is over de afbeeldingen, moet de rechter daar opnieuw over oordelen.

Niet verrassend

Dat Bruna en Mercis zo fel reageren op dit soort rechtenkwesties is niet verrassend, zegt mediarechtspecialist Dirk Voorhoof van de vakgroep Communicatiewetenschappen van de Universiteit Gent. De tekeningen van Bruna zijn immers over de hele wereld populair, en misbruik ligt overal op de loer. “Alle rechthebbenden doen dit”, zegt Voorhoof. “Of het nou om Kuifje, Asterix en Obelix of Magritte gaat. Als je er niet bovenop zit, ontstaat het idee dat men kan doen wat men wil.” Ook België kreeg al eens te maken met de lange arm van Mercis. In 2005 bepaalde de kortgedingrechter in Antwerpen dat het tijdschrift Deng Nijntje niet meer mocht gebruiken voor reclamedoeleinden. Deng had het konijn toen op de cover geplaatst met een bloedneus, en de ondertitel ‘Ieder zijn lijntje’. Het betrof een illustratie bij een artikel over cocaïnegebruik.

Parodie

Deng-hoofdredacteur Danny Illegems voerde destijds aan dat de afbeelding een parodie was. Maar daar was de rechter het niet mee eens. Hij oordeelde, net als de Nederlandse rechter nu, dat het figuurtje te sterk leek op de oorspronkelijke Nijntje. Uit de uitspraak van toen: “Hier wordt een beschermd beeld gebruikt om de aandacht te trekken, met als voornaamste doel een commercieel gebruik.” Deng moest alle resterende exemplaren van het blad uit de rekken halen.Nederlandse rechters lijken over het algemeen iets meer bereid om een beroep op de parodie-exceptie te honoreren, zegt Voorhoof. “Maar dat kun je niet verabsoluteren. Ook in België ligt nu een interessante testcase bij de Hoge Raad over Kuifje, die in de toekomst meer openingen kan bieden.”Mercis wilde gisteren bij monde van woordvoerster Marja Kerkhof nog niet ingaan op het vonnis: “We beraden ons nog op onze reactie”, aldus Kerkhof. “In januari zullen we bekendmaken of we in hoger beroep gaan.”Punt.nl reageerde verheugd, maar liet op zijn blog weten dat men wel overweegt in beroep te gaan. Het gaat dan met name om de uitspraak dat men bij een volgende gelegenheid plaatjes binnen twee dagen offline moet halen. Direct na de uitspraak van de rechter werd er op het Nederlandse shocklog GeenStijl.nl een oproep gedaan om met nieuwe Nijntjeparodieën te komen. De richtlijnen waren nu duidelijk, stelde het blog: flink veel veranderen, dan kun je alles maken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234