Zondag 05/04/2020

''Nigger' zeggen ze niet meer, maar het racisme is er nog'

Samengeteld brachten ze 73 jaar in een Amerikaanse isoleercel door. Vandaag zijn Albert Woodfox (70) en Robert King (75) in Antwerpen eregasten bij het startschot van de schrijfmarathon van Amnesty International.

Toen Albert Woodfox in de lente van vorig jaar vrijkwam, had hij 44 jaar in een isoleercel doorgebracht. Al die jaren zat hij 23 uur per dag alleen achter een gesloten deur in een cel van 1,8 bij 4,5 meter. Tijdens het enige 'vrije' uur per dag nam hij een douche, deed hij wat aan sport en praatte hij met Robert King en Herman Wallace, zijn lotgenoten op de zogenaamde solitary confinement-afdeling van de Angola-gevangenis in de zuidelijke staat Louisiana, gebouwd op een plantage waar ooit slaven uit Angola werkten. Familiebezoeken en communicatie met de buitenwereld waren tot een absoluut minimum beperkt.

Eind jaren 60 waren de drie Afro-Amerikanen in de gevangenis beland op beschuldiging van gewapende overvallen; aantijgingen die ze tot op de dag van vandaag ontkennen en waarvan ook mensenrechtenorganisaties jaren later zullen oordelen dat de aanwijzingen en de bewijsvoering krakkemikkig waren.

Het drietal was in de ban van de Black Panther Movement, een militante Afro-Amerikaanse politieke organisatie die eind jaren 60 actief was, en begon in de Angola-gevangenis voor betere leefomstandigheden te ijveren. Ze klaagden de corruptie en de slavenpraktijken aan: gevangenen moesten zeventien uur per dag werken voor tweeënhalve cent per uur. Ze onthulden ook dat bewakers jongere gevangenen als seksslaven doorverkochten aan oudere gevangenen. Woodfox: "Angola was een gesegregeerde gevangenis in een gesegregeerde samenleving. Tachtig procent van de gedetineerden was zwart, de weinige blanken kregen de betere cellen, onze cipiers waren allemaal blank."

De gevangenisdirecteur vond hen oproerkraaiers en liet hen opdraaien voor de moord op cipier Brent Miller; opnieuw een misdaad waarbij de getuigen à charge hun beschuldigingen uiteindelijk zouden intrekken en waarvan rechters en ook Amnesty International jaren later zouden concluderen dat er geen materiële bewijzen waren.

Vrijheid

Na een tergend trage juridische strijd slaagt de piepjonge maar ijverige pro-Deoadvocaat Chris Aberley erin om Robert King in 2001 vrij te krijgen. "Maar ik vond dat ik niet het recht had om me vrij te voelen", zegt King. "Ik wou tienduizenden mensen die ik in de isoleercellen had achtergelaten niet in de steek laten. Ik begon te vechten voor de vrijlating van mijn vrienden Albert (Woodfox) en Herman (Wallace)."

Maar King moesten nog meer dan tien jaar strijden om zijn kompanen te bevrijden. De vrijlating van Wallace in 2013 was dramatisch omdat de man drie dagen later aan leverkanker zou overlijden.

Drie jaar later keerde ook Woodfox terug naar de vrije wereld, hoewel hij dat begrip maar relatief vindt. "Ik was overdonderd door de technologische veranderingen, maar merkte al snel dat er onder dat oppervlakkige hightech-laagje nog bijzonder veel racisme zit. Oké, blanken spreken niet meer over nigger maar ik hoor mensen nog verdacht veel over you people and them people praten. Aanvankelijk twijfelde ik nog een klein beetje aan mijn analyse: 'Ben ik in die isoleercel gek geworden, of is de wereld nog even gek als vroeger?'. Maar toen zette ik de televisie aan en was ik samen met de rest van de wereld getuige van de opkomst van white supremacist Donald Trump. 'Mijn analyse-capaciteit staat nog steeds scherp', was de gedachte die spontaan in me opkwam. Ik had het gevoel dat ik van een kleine cel in een veel grotere cel was terechtgekomen."

Woodfox praat gemakkelijk over zijn strijd voor betere rechten voor de 80.000 Amerikaanse gedetineerden in isoleercellen, maar als hij moet beschrijven wat een jarenlange isolatie met een mens doet, krijgt hij het moeilijk en moet Robert King overnemen.

"Wie zo lang in grote eenzaamheid leeft, krijgt last van allerlei kwalen: slapeloosheid, hallucinaties, dwanggedachten, paranoia. Het is zelfs bewezen dat isolatie de hersenen doet krimpen. Of je gek wordt of niet, hangt af van wie je bent. Wij waren gepolitiseerde Black Panthers en waren eigenlijk voortdurend gefocust op onze politieke strijd om de leefomstandigheden in gevangenissen te verbeteren. We hadden voortdurend doelstellingen voor ogen."

King zegt dat veel van zijn medegevangenen niet met politiek bezig waren en daardoor al snel geconfronteerd werden met een gekmakende leegte. "Hun geest brak meestal al na zes maanden." Waarna Woodfox het opnieuw overneemt: "Ik hield altijd dat beeld van een diamant voor ogen. Hoe meer druk je op dat steentje zet, hoe harder het wordt."

Maar natuurlijk hadden ook Woodfox en King momenten dat ze het echt niet meer zagen zitten. Woodfox: "De dag dat mijn moeder stierf, ben ik bijna gebroken. De eerste twintig jaar van mijn gevangenschap mocht ik mijn moeder en mijn zus maar een keer per maand zien en tussen mij en hen was er een dikke glazen wand. Pas na twintig jaar mocht ik haar tijdens de zeldzame bezoeken opnieuw in mijn armen sluiten. Dat deed ongelofelijk goed."

Eerste bezoek na 20 jaar

King zegt dat hij jarenlang bewust geen bezoek wou ontvangen. "Omdat de mensen in mijn omgeving al snel zware problemen kregen met de politie." Pas na twintig jaar cel ontving King voor het eerst een bezoeker: "Het was de zus van Albert. Toen zij mijn hand vastnam: dat was een buitengewoon gevoel. Hetzelfde gevoel had ik toen mijn zus enkele jaren later haar baby'tje kwam tonen. Ik nam het kindje in mijn armen en wist niet wat ik meemaakte."

Woodfox en King moet je niet vragen wat ze nog met de laatste jaren van hun leven willen doen, want dat is overduidelijk. "Wij moesten te veel goede mannen in de isoleercellen achterlaten. We zullen blijven strijden voor hen. Maar niet enkel voor onze Amerikaanse lotgenoten. In Antwerpen zullen we dit weekend voor Amnesty International onder andere ook brieven schrijven voor een ecologische activist in Madagaskar en de vervolgde Turkse Amnesty-directeur. Zolang wij leven zullen we zulke mensen niet in de steek laten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234