Vrijdag 03/12/2021

Nigeria wil in recordtempo Franstalig worden

Sinds generaal Sani Abacha, de militaire dictator van Nigeria, in december vorig jaar bij decreet verklaarde dat zijn land voortaan Frans moest spreken, is zijn echtgenote een privé-cursus gaan volgen en zijn de zowat 3.000 Nigerianen die het Frans machtig zijn van een baan verzekerd. Sceptici zien in Abacha's plotse francofilie een manoeuver om in de gunst van Frankrijk te komen en onder de sancties uit te geraken die het Britse Commonwealth tegen het land heeft ingesteld omwille van zijn abominabele mensenrechtensituatie.

LAGOS.

NEW YORK TIMES SERVICE

In de klas van Eniola Akinosha, in een lagere school in een buitenwijk van de Nigeriaanse hoofdstad, begint elke dag met gezang. De onderwijzeres leidt haar aarzelende scholieren door een reeks deuntjes vooraleer ze naar de moeilijkere onderwerpen als spelling en grammatica overstapt. "Répétez après moi", zegt Akinosha (42) van de International School in Agege, terwijl ze naar afbeeldingen wijst van voorwerpen waarvan ze haar leerlingen de namen wil leren: "Le stylo, le pantalon, la chemise, le livre."

Dit soort lesjes wordt dagelijks in scholen over de hele wereld afgedreund. Maar wat bijzonder is aan de klas van Akinosha, is dat de Franse les deel uitmaakt van een overheidsinspanning om dit Engelstalige land met 115 miljoen inwoners bijna van de ene dag op de andere te veranderen in een Franssprekend land. Zoals dat gaat in een militaire dictatuur, is het nieuwe taalbeleid een bevel dat van bovenaf komt. "Nigeria is resoluut begonnen met een nationale taaltraining die moet toelaten dat het land op korte termijn tweetalig wordt", zei de Nigeriaanse heerser, generaal Sani Abacha, in december vorig jaar in een verrassende toespraak voor het Nigeriaanse instituut voor internationale betrekkingen.

Sinds Abacha's verklaring zijn de Nigeriaanse scholen als bezeten op zoek naar gekwalificeerde leerkrachten Frans om de 18 miljoen lagereschool- en vijf miljoen middelbareschoolstudenten te onderwijzen. Velen in de politieke elite van Nigeria, te beginnen met Abacha's invloedrijke vrouw Mariam, proberen eveneens bij te benen door zich in te schrijven voor privé-taalcursussen.

"Dit alles maakt deel uit van de voorbereiding van Nigeria op de uitdagingen van de 21ste eeuw", zegt onderwijsminister Alhaji Dauda Binnah, die zelf net van zijn ochtendles Frans komt. "De wereld wordt steeds kleiner en mensen moeten nieuwe manieren vinden om zich open te stellen voor hun buren."

De retoriek is niet besteed aan de meeste Afrikanen uit de buurlanden en de westerlingen die in Nigeria zaken doen. Zij vragen zich af hoe Nigeria's onderwijssysteem - ooit één van de beste in Afrika maar nu in een staat van verregaande verwaarlozing - deze kolossale inspanning zal kunnen bolwerken. Volgens één berekening telt Nigeria zo'n 3.000 leerkrachten die Frans kunnen onderwijzen, één per 261 leerlingen.

Iedereen vraagt zich af hoe Nigeria, de bullebak van de regio die altijd met minachting heeft neergekeken op de omringende, Franssprekende landen, tot zo'n drastische ommekeer is gekomen. "Het heeft niets met ons te maken en alles met de plaats van Nigeria in de wereld", zegt een diplomaat van een Franssprekend buurland. Vanuit dit oogpunt is Abacha's taaldecreet onderdeel van een strategie om het internationaal verketterde regime uit zijn isolement te halen. Nigeria is in het Westen slecht gezien omwille van de mensenrechtensituatie. Toch stond de Franse president Jacques Chirac Abacha een ontmoeting toe tijdens de Frans-Afrikaanse top in Burkina Faso in december vorig jaar, waarop Nigeria vertegenwoordigd was.

Maar een toetreding tot de Francophonie is maar één van Abacha's troeven. Internationale petroleum-executives zeggen dat Abacha's regering, in een poging om onder de voornamelijk Brits-Amerikaanse economische sancties uit te komen, begonnen is met het toekennen van lucratieve contracten aan Franse petroleumfirma's, contracten die anders naar firma's als Shell, Mobil of Chevron waren gegaan.

Voor Parijs heeft Abacha's plotse liefde voor het Frans nog andere voordelen. Algerije, Rwanda en Kongo hebben recentelijk het Frans gedegradeerd van de status van nationale taal tot die van tweede taal, een plaats die het moet delen met het Engels. Vooral in het geval van Kongo is dat een harde klap voor de invloed van la Francophonie: Kongo is het tweede dichtstbevolkte Franstalige land ter wereld.

Maar in vergelijking met Nigeria is Kongo een dwerg: met dubbel zoveel inwoners als Frankrijk zou Nigeria's overstap naar het Franstalige kamp een coup van formaat zijn. "Ook al is voorafgaand aan Abacha's beslissing geen overleg gepleegd met Parijs, toch is het een mededeling die de Académie Française enorm veel plezier gedaan zal hebben", schreef het weekblad Jeune Afrique. "Nooit tevoren heeft een land van deze afmetingen zich achter de taal van Molière geschaard."

Maar er is een levensgroot probleem: de regering moet genoeg mensen vinden om het Frans aan te leren, en de Nigerianen moeten Frans wíllen leren. En hier zou de diepgewortelde onpopulariteit van het Abacha-regime wel eens roet in het eten kunnen gooien.

"Dit is een ongelooflijk doorzichtige poging van Nigeria om in de gunst van Frankrijk te komen en tegelijk een eengemaakt westers beleid ten opzichte van Nigeria onmogelijk te maken", zegt Bolaji Akinyemi, ex-minister van Buitenlandse Zaken van Nigeria, die nu in ballingschap in Cambridge woont. Hij meent dat het om die reden bij de Nigerianen een omgekeerd psychologisch effect zal hebben. "Frans leren is natuurlijk een goede zaak, maar niemand zal het willen doen."

Howard W. French

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234