Donderdag 23/01/2020

Nieuwe woorden ontstaan vooral rond het voetbalveld

'Wie last heeft van kampioenstress, drinkt het best evenementenbier'

Brussel

ANP / Eigen berichtgeving

Voetbal is verreweg de belangrijkste leverancier van nieuwe taal. Verslaggevers, columnisten en trainers blijken zeer creatief in het maken van nieuwe woorden. Dat zegt Ton den Boon, hoofdredacteur van de grote Van Dale. Hij kijkt tijdens het EK voetbal welke termen in aanmerking komen voor een vermelding in Van Dale. 'Evenementenbier' is het eerste wat Den Boon op zijn lijst heeft gezet.

Het is bier met slechts half zoveel alcohol als normaal en het ideale compromis tussen de openbare orde, de drankzucht van de hooligan en het winstbejag van de horeca, dixit Maarten Huygen in NRC Handelsblad.

"Dat woord wordt nu veel gebruikt, niet meer alleen bij één bepaald evenement. Dat is een voorwaarde om in aanmerking te komen voor een vermelding in het woordenboek. Een ander criterium is dat het begrip ongeveer drie jaar algemeen gebruikt moet worden of telkens periodiek weer terugkeert", aldus Den Boon.

'Tackelen', 'vliegende kiep', 'paniekvoetbal' en 'aan de zijlijn staan' zijn voorbeelden van woorden die al langer zijn ingeburgerd. Behalve met een voetbalbetekenis staan ze nu ook met een figuurlijke betekenis in Van Dale. Politici, managers en vakbondsleiders nemen geregeld hun toevlucht tot voetbaljargon. Het grote publiek is bekend met de termen. De gebruikers verwachten dat dat veel mensen aanspreekt. In de politiek wordt 'de bal teruggespeeld', 'voor open doel gescoord' en 'buitenspel gezet'.

Voordat het woord evenementenbier in de samenleving is ingeburgerd, moet het eerst in de 'normale mensentaal' zijn opgenomen. Vaak komt het eerst alleen voor in beleidsstukken, waarna het eventueel door journalisten in de berichtgeving wordt overgenomen. Als dan ook fabrikanten en caféhouders het woord gaan gebruiken, is de kans groot dat het 'evenementenbier' algemeen ingeburgerd raakt en na enige tijd kan worden opgenomen in Van Dale.

Den Boon denkt dat er dagelijks tientallen nieuwe woorden worden bedacht. "In de voetbalwereld zijn (ex-Anderlecht-speler en huidig columnist) Jan Mulder en (ex-voetbalcommentator) Herman Kuiphof erg creatief. Ook de taal van Johan Cruijff tref je steeds vaker aan in de krantenkolommen. De legendarische uitspraak van Rinus Michels 'Voetbal is oorlog' is bijna een staande uitdrukking geworden. Daarom staat die ook in Van Dale."

'Alibisliding', 'kampioenstress', 'reageervoetbal', 'rouwmoment' en 'wisselpass' zullen in de toekomst misschien ook in het naslagwerk te vinden zijn. De toelichting schrijft Den Boon er zelf bij.

Belgen ziet Den Boon - voorlopig - over het hoofd. Zo staat journalist en voetbalcommentator Jan Wauters met geen enkel woord in Van Dale, en dat zal in de toekomst wellicht ook zo blijven.

"Sportcommentaar nodigt wel uit om creatief te zijn. Ik merkte zelf dat ik mij tijdens mijn voetbalcommentaar vrijer voelde, de angst om te mislukken was kleiner", aldus Jan Wauters. Nieuwe woorden maken is aan hem trouwens niet besteed. "Ik probeer verbaal mee te spelen met het spel. Creatief mee te dribbelen. De bewegingen te volgen, de emotionaliteit, de verrassende trucs. Dat doe je niet door nieuwe woorden uit te vinden."

Journalist en columnist Hugo Camps staat evenmin in Van Dale en het interesseert hem ook absoluut niet. "Het is een statusverschijnsel. Nieuwe woorden of Bargoens gebruiken om boven de massa uit te stijgen. Boven de mensen die het niet goed begrijpen. Puur gewichtigdoenerij", stelt Camps. "Cruijff vindt het o zo prachtig om een veramsterdamst taaltje te gebruiken. Hij geniet gewoon wanneer men hem niet begrijpt. Nu praat hij in kolenengels de uitzendingen vol op de BBC. Daar, in Engeland, begrijpt men helemaal niets van wat hij nu precies bedoelt." Dat rare taalgebruik erotiseert ook volgens Camps: "Bij zo'n typische uitdrukking als 'naar binnen knijpen' denk ik aan alles behalve aan de bal."

"Intellectuelen, ook blijkbaar die van Van Dale, doen alles om in de gunst van het volk te raken. Wij doen daar niet aan mee", besluit Hugo Camps. (ArP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234