Dinsdag 16/08/2022

Nieuwe wind in Wenen

Modern MuseumsQuartier werkt als magneet op jonge kunstenaars en publiek

Vanaf midden april breekt de voorjaarszon door. Ze zet parken en pleinen in geur en kleur. Mooier kan Wenen niet zijn. Maar behalve de klassieke Mozart en andere troeven biedt Wenen nu ook een modern parcours, dankzij het MuseumsQuartier, nu al een van de grootste kunstprojecten van de wereld genoemd.

Door Urbain Vandormael

Waarom Wenen? Vanwege de 250ste verjaardag van W.A. Mozart in de eerste plaats. Tenslotte heeft het muzikale genie hier gewoond én gewerkt. Wolfgang Amadeus heeft trouwens veel bijgedragen tot de faam van de hoofdstad van de klassieke muziek. Bovendien ligt hij hier begraven, al weet niemand precies waar. De geschiedschrijvers gaan ervan uit dat werklui van de stad zijn getormenteerde lichaam in alle vroegte hebben gedumpt in een massagraf op het Sint-Marxkerkhof. De gedenksteen op het Zentralfriedhof - met 2,4 km2 het grootste kerkhof in Europa - is dus niet meer dan een toeristische attractie.

Het Bestattungsmuseum in de Goldegggasse 19 toont zo'n herbruikbare lijkkist waarmee overledenen zonder familie of vrienden naar een massagraf werden getransporteerd. Een museum gewijd aan begrafenisrituelen door de eeuwen heen, het geeft aan dat Wenen de herinnering aan zijn doden levendig houdt. Dat leven en dood nauw met elkaar verbonden zijn, blijkt bij een bezoek aan het 400 jaar oude joodse kerkhof in de Seegasse. De ingang bevindt zich op huisnummer 9, dat ook toegang geeft tot een bejaardentehuis op hetzelfde adres.

Terug naar W.A. Mozart. De toeristische dienst heeft een reeks arrangementen uitgewerkt, inclusief geleide stadswandelingen mét Nederlandstalige gidsen die de bezoekers voorbij een lange rij historische gebouwen en monumenten loodsen. Ze illustreren de pracht en praal waarmee de keizerlijke familie en haar entourage hun macht en rijkdom etaleerden. De restauratie en het onderhoud van dit waardevolle cultuurhistorische erfgoed kosten de Oostenrijkse staat handen vol geld, maar het lijkt goed besteed.

Met 8,5 miljoen bezoekers per jaar behoort Wenen tot de toeristische toppers in Europa, tendens stijgend. Door de uitbreiding van de EU naar het oosten is Wenen opnieuw een centraal gelegen ontmoetingsplaats geworden voor politici en zakenlui uit oost en west. Terzelfder tijd wordt de herinnering aan lang vervlogen tijden opnieuw actueel, maar Vlaanderen mag op beide oren slapen. De dood van keizer Franz Jozef I in 1916 betekende ook het einde van het Habsburgse rijk én van de bloeiperiode van Wenen.

De laatste Oostenrijkse keizer had de stad tijdens zijn 68-jarige bewind uitgebouwd tot een metropool met internationale allure. In 1857 liet hij de dikke stadswallen slopen om plaats te maken voor een brede ringboulevard rond de historische binnenstad, een innoverend stedenbouwkundig project dat snel navolging zou krijgen in andere Europese hoofdsteden. De groene boulevard gaf bovendien directe toegang tot het parlement, het stadhuis, de opera, het Burgtheater en ga zo maar voort. Inmiddels geven ook dure hotels en chique winkelgalerijen uit op de prestigieuze Ringstrasse.

Keizer Franz Jozef I had ook oog voor vrouwelijk schoon. In 1854 trouwde hij met de piepjonge en beeldschone Sisi, maar hun huwelijk kende een uiterst bewogen verloop, dat gedetailleerd in beeld wordt gebracht in het nieuwe Sisimuseum in de imposante Hofburg, tot 1918 de keizerlijke residentie. U krijgt er zelfs de verroeste vijl met houten heft te zien waarmee keizerin Sisi aan het meer van Genève werd vermoord.

Wenen telt overigens meer dan honderd musea. Soms is de zoektocht boeiender dan het bezoek zelf. Dat geldt vanzelfsprekend niet voor uitschieters als het Kunsthistorische Museum, het Liechtenstein Museum, de Albertina, het Belvedere, het Kunsthaus Wien, de Hofburg en het zomerpaleis Schönbrunn. En nog minder voor het MuseumsQuartier, dat eind 2001 zijn deuren opende en nu al in één adem wordt genoemd met de grootste kunstprojecten ter wereld. Aan de realisatie van het MQ zijn twintig jaar verhitte discussies voorafgegaan, maar het resultaat is ronduit schitterend.

Het MQ beslaat in totaal 60.000 m2 en is opgebouwd uit verschillende onderdelen, te beginnen met het MUMOK (museum voor moderne kunst) en het Leopoldmuseum. Dit laatste is er gekomen op voorstel van professor Leopold, de befaamde Weense oogarts met de grootste Egon Schielecollectie in privébezit, naast werken van Gustav Klimt en Oskar Kokoschka. Eind jaren negentig droeg de kinderloze en inmiddels hoogbejaarde professor zijn unieke kunstschat over aan de Oostenrijkse staat, in ruil voor een permanente Egon Schieletentoonstelling in een nieuw te bouwen museum met zíjn naam.

De strakke vormgeving van het Leopoldmuseum staat in sterk contrast met de barokke stijl van de gerestaureerde keizerlijke paardenstallingen. Zij doen nu dienst als polyvalente tentoonstellingsruimten, veertig in totaal. Het MQ stelt ze voor een vriendenprijs ter beschikking van (jonge) kunstenaars uit de hele wereld, die gretig gebruik maken van het aanbod. Op die manier kunnen ze hun werk aan een groot en internationaal publiek tonen. Daarnaast stellen multimediabedrijven en bekende modemerken hier geregeld nieuwe producten voor. "Het MQ werkt als een magneet op kunstenaars én publiek", zegt directeur Wolfgang Waldner. "Met gemiddeld 5.000 bezoekers per dag zijn we een culturele ontmoetingsplaats voor mensen van alle leeftijden. Voor heel wat jonge Weense gezinnen is het MQ ook een sociaal trefpunt. Terwijl de ouders een tentoonstelling bezoeken of een hapje eten in een van onze vijf restaurants, zorgt het MQ voor kinderopvang. De al wat oudere kinderen kunnen hun creativiteit botvieren in het kinderatelier."

Voorbij, dus, de tijd dat Wenen zich wentelde in zelfgenoegzaamheid en zich afzette tegen elke vorm van vernieuwing. De nieuwe wind waait ook buiten de muren van het MQ. Kijk maar naar de opvallende gedaantewisseling van het Freihausviertel. Door verkrotting en verloedering gleed deze sociale woonwijk in de jaren negentig af naar een probleembuurt, met kleine criminaliteit en leegloop tot gevolg. Midden 1998 was voor Hannelore Kaffer en Georg Kargl de maat vol. Zij verzamelden een veertigtal mensen van alle gezindten in een feitelijke vereniging met de bedoeling een einde te maken aan de verpaupering. Op korte tijd werden een honderdtal verkrotte of leegstaande panden gerenoveerd, die inmiddels een nieuwe bestemming kregen als broodjesbar, café, restaurant, stadshotel, kunstgalerij, kapperszaak en noem maar op. De meeste handelszaken liggen in de Schleifmühlgasse, het kloppende hart van het Freihausviertel, dat almaar meer gelijkenis vertoont met het Parijse Quartier Latin. Kleur en klank hebben de armoedige aanblik uitgewist, spelende kinderen en lachende gezichten typeren het nieuwe straatbeeld. De adressen van Babette's, Da Gino e Marija, Johnny's Pub en Jerobam staan bovendien met stip genoteerd bij de insidertips.

Een gepaneerd kalfslapje heeft als wienerschnitzel naam gemaakt in de culinaire wereld. Het wordt hier zowel in sterrenrestaurants als in eenvoudige restaurants (Beisl) geserveerd. Maar een schnitzel kan je ook bestellen in een zogenaamde Heuriger, een gezellig wijnlokaal mét warme keuken. De Heuriger dankt zijn ontstaan aan keizer Jozef II, die in 1784 ontevreden wijnboeren het recht toekende om op hun erf gedurende driehonderd dagen per jaar wijn te verkopen aan buren en toevallige bezoekers. Een sparrentak boven de poort gaf aan wanneer bezoekers welkom waren. Die afspraak geldt ook vandaag nog. De wijngaarden in en om Wenen beslaan zowat 700 hectare en reiken tot in de buitenwijken van de stad. De wijn wordt zeer jong gedronken, is van middelmatige kwaliteit en wordt vaak aangelengd met sodawater. Heuriger worden vooral door de Weners zelf bezocht. In de vooravond ontvluchten ze de stad richting Neustift am Walde, Ottakring, Nussdorf of Grinzing. Ze eten en drinken er tot laat op de avond.

Het menu beperkt zich tot eenvoudige gerechten zoals bloedworst, zuurkool, Kartoffelsalat én wienerschnitzel, met een rijk assortiment groenten. De gerechten worden in buffetvorm geserveerd. Wie honger heeft, moet aanschuiven in de rij. Een avondje uit kost er gemiddeld 15 euro per persoon, tenzij je grote dorst hebt. Gaat het hierbij om Duitse of Vlaamse toeristen, al snel weerklinkt: "Meine Mutter war eine Wienerin" en is het de hoogste tijd om op te stappen richting hotel.

Een nachtje slapen in Wenen is trouwens niet goedkoop. In de luxueuze vier- en vijfsterrenhotels in het centrum betaal je al gauw 250 à 300 euro per nacht. In de talrijke driesterrenhotels en gezellige familiepensions in de buitenwijken ligt de prijs een heel stuk lager. Reken daar op 50 à 75 euro per persoon. Het stadscentrum is vanuit de meeste buitenwijken goed en snel bereikbaar met het openbaar vervoer. Parkeren met de auto in de binnenstad is sowieso onmogelijk én peperduur.

Het historische centrum van Wenen verken je trouwens het best te voet. De meeste waardevolle gebouwen en monumenten liggen immers binnen een straal van een paar vierkante kilometer. Het krioelt er bovendien van ouderwetse koffiehuizen. Een gezellig vieruurtje in Café Central, Sperl, Demel of Landtmann is een must, zoals dat ook geldt voor een bezoek aan Schloss Schönbrunn en de Spanische Hofreitschule met de bekende witte lippizaners. Wie een voorstelling in de opera wil bijwonen, moet vooraf reserveren. Het Wiener Symfonikerorkest speelt immers driehonderd avonden per jaar voor een uitverkochte zaal. Zijn er toch nog enkele plaatsen vrij, dan moet je ten laatste tachtig minuten voor het begin van de voorstelling aan de Abendkasse gaan aanschuiven in de hoop een goedkoop ticket (2 of 3,50 euro) voor een staanplaats op de kop te tikken. Verderop in de straat gaan de tickets voor een zitplaats in de opera vlot van de hand voor enkele honderden euro, in het zwart welteverstaan. n

INFO SN Brussels Airlines heeft dagelijks 1 tot 5 vluchten van Brussel naar Wenen. Heen en terug vliegen kan al vanaf 137,73 euro (boeking ten minste 60 dagen voor vertrek), www.flySN.com. Algemene info over Wenen vindt u op www.wien.info.

Sisi bij vergissing vermoord

n Eén ontmoeting volstond om het hart van keizer Franz Jozef I in vuur en vlam te zetten. Zijn moeder Sophie zag in de beeldschone Sisi terecht een bedreiging voor haar eigen positie. Ze zette de ene intrige na de andere op tegen haar schoondochter, die lak had aan de strenge regels aan het keizerlijke hof. In feite had Sisi alleen oog voor haar eigen schoonheid. Na de dood van haar tweejarige dochter raakte de jonge keizerin nog meer vervreemd van haar omgeving. Terwijl haar gemaal troost en vermaak vond bij maîtresses, reisde schone Sisi de wereld rond. Na de zelfmoord van haar zoon Rudolf in 1889 raakte ze op de dool. Op 10 september 1898 nam haar leven een tragisch einde. Op weg naar de overzetboot in Pregny aan het meer van Genève werd ze neergestoken door de Italiaanse anarchist Luigi Luccheni. Per abuis. De doodsteek was bedoeld voor de Franse hertog van Orléans, maar die kwam niet opdagen. De verroeste vijl met houten heft waarmee de aanslag werd uitgevoerd, is een van de pronkstukken van het Sisimuseum in de Hofburg.

Niet te missen

Kunst en ambacht zijn prominent aanwezig. De Wiener Werkstätte laten de Wiener Jugendstil voortleven. Maatschoenen van Ludwig Reiter (www.ludwig-reiter.com) zijn van een tijdloze elegantie én quasi onverslijtbaar. In geen enkele stad vind je meer familiale werkplaatsen waar herenschoenen op maat worden gemaakt. Het goedkoopste paar kost 350 euro.

Sachertorte is nog zo'n handelsmerk dat alom bekendheid geniet. De zoete lekkernij is gemaakt van de beste chocolade. Er woedt overigens nog altijd een juridische strijd tussen de banketbakkerijen Sacher en Demel over de vraag wie de bedenker is van het originele recept. De rechtszaak sleept al ruim een halve eeuw aan, een uitspraak is nog niet in zicht.

Wanneer is Wenen op zijn mooist?

In de zomer zorgt broeierig warme landlucht vanuit de Hongaarse poesta soms voor onaangenaam hoge temperaturen. Bovendien blijven de deuren van de bekende muziektempels dan dicht. In de herfst wordt tot laat op de avond gegeten en gedronken in de rijkelijk met bloemen gedecoreerde wijnlokalen van de groene buitenwijken. Maar het liederenrepertoire, type Duitse schlagermuziek, gaat al gauw vervelen. November voert vrieskou uit het noorden aan. Tijdens de advent heerst op de veelal authentieke kerstmarkten een gezellige sfeer, straatkoren roepen in hun kerstliederen op tot verdraagzaamheid. Amerikanen en Italianen zijn gek op deze Weense romantiek. Samen met ander kooplustig volk zorgen zij in de decemberweekends voor een overrompeling van straten en winkels. Hotels jagen hun prijzen naar believen de hoogte in. Gelukkig breekt midden april de voorjaarszon door. Zij zet parken en pleinen in geur en kleur. Frühling in Wenen, de mooiste tijd van het jaar.

restaurants

n Witwe Bolte, Gutenbergerstrasse 13, 1070 Wenen, www.witwebolte.at. Een van de meest pittoreske Beisl van de stad (met zomerterras). Serveert klassieke gerechten voor een gunstige prijs.

n Fabios, Tuchlauben 6, 1010 Wenen, www.fabios.at. Beste Italiaan, duur en exclusief, in een rustige zijstraat in het commerciële centrum.

n Meinl am Graben, Graben 19, 1010 Wenen, www.meinlamgraben.at. Klassieke keuken, rustieke inrichting, ideale ligging in de verkeersvrije binnenstad boven chic warenhuis.

n Babette's, Schleifmühlgasse 17, 1040 Wenen, www.babettes.at. Kookboekenhandel mét warme keuken. 's Middags plaats voor maximaal zes personen. Eigenares kookt voortreffelijk aan de hand van een recept dat de klanten selecteren uit een kookboek in de winkel. Gelegen in het Freihausviertel.

hotels

n Style Hotel Vienna, Herrengasse 12, 1010 Wenen, www.stylehotel.at. Gloednieuw exclusief designhotel (61 kamers en 17 suites), gelegen in het hartje van de historische binnenstad, in de onmiddellijke omgeving van een metrostation. Het jugendstilgebouw is een beschermd monument, de moderne binneninrichting is een ontwerp van de bekende architect Maria Vafiadis. De ruime hotelkamers zijn uitgerust met het modernste comfort. Het is ook zowat het enige hotel ter wereld waar de goedgevulde minibar gratis is. Het ontbijt wordt aan tafel geserveerd door meertalig en opvallend vriendelijk personeel, het gourmetrestaurant biedt een ruime keuze Italiaanse specialiteiten, in de hotelbar draait een dj trendy muziek vanaf 21u.

n Hotel Altstadt Vienna, Kirchengasse 41, 1070 Wenen, www.altstadt.at. Ruime, zeer individueel én comfortabel ingerichte kamers, gedecoreerd met originele (moderne) kunstwerken van internationaal bekende meesters. Rijkelijk ontbijt. Dit stadshotel straalt een gezellige huiselijkheid uit.

n Hotel Schild, 1019 Neustift am Walde, www.hotel-schild.at. Betaalbaar en goed gelegen familiehotel in een rustige buitenwijk, met stopplaatsen van het openbaar vervoer in de onmiddellijke nabijheid.

Koffiehuizen/ banketbakkerijen

n Central, Herrengasse14, 1010 Wenen. Maakt deel uit van het Palais Ferstel en was jarenlang de ontmoetingsplaats van de intellectuele elite. Uniek kader, uitstekende gebakjes en lekkere koffie.

n Demel, Kohlmarkt 14, 1010 Wenen. Samen met Sacher het meest exclusieve koffiehuis van Wenen. Op de bovenverdieping hebben vaak vergaderingen en petit comité plaats tussen politici en industriëlen.

n Sperl, Gumpendorferstrasse 11, 1060 Wenen. Al meer dan honderd jaar hét trefpunt voor jonge en oude kunstenaars, schrijvers en ander kunstminnend volk. Het interieur is al die tijd in zijn oorspronkelijke staat behouden. Een absolute aanrader voor een kennismaking met het authentieke Wenen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234