Dinsdag 02/03/2021

Achtergrond

Nieuwe varianten van het virus plaatsen virologen voor raadsels

Wat weten we nu eigenlijk zeker over de zogenaamde 'Britse variant'? Weinig, zo blijkt. Beeld AFP
Wat weten we nu eigenlijk zeker over de zogenaamde 'Britse variant'? Weinig, zo blijkt.Beeld AFP

Staan we aan de vooravond van een nieuw hoofdstuk in het covidverhaal? Een waarin mutaties de hoofdrol spelen? Zowel in het Verenigd Koninkrijk als in Zuid-Afrika doen dergelijke varianten virologen in het haar krabben. Hoe zit dat nu precies?

Weten we al iets meer over die zogenaamde ‘Britse variant’?

Om eerlijk te zijn: neen. Wat we wél weten, is dat de variant in september voor het eerst opdook op het eiland. Het was het COG-UK-consortium, een samenwerking tussen overheidsinstellingen en universiteiten, die de mutant ‘ontdekte’. Het consortium is tijdens de eerste lockdown net opgericht om varianten van Covid-19 te vinden en te analyseren. Dat doen ze via genoomsequentie, het ontrafelen van de genetische code van het virus. De Britse overheid stak 20 miljoen pond in het project.

Want dat virussen muteren, dat weten we al veel langer. Ook bij virussen geldt namelijk ‘survival of the fittest’. Ze moeten zich telkens proberen aan te passen aan hun veranderende omgeving en de best aangepaste versie overheerst. En dan is het goed dat er instanties zijn als COG-UK die al die versies in de gaten houden. Want  mochten er varianten opduiken die mensen zieker blijken te maken of die erin slagen om zich te verstoppen voor de coronatest bijvoorbeeld, dan moet je wel kunnen ingrijpen. 

Dat lijkt alvast bij deze Britse variant niet het geval. Al zijn er wel sterke aanwijzingen dat deze versie besmettelijker is. Ze werd namelijk ontdekt toen het consortium op zoek ging naar de oorzaak van enkele grote uitbraken in scholen en ziekenhuizen in Zuidoost-Engeland en de regio rond Londen. De infecties daar bleken overwegend door de nieuwe variant veroorzaakt. Die bleek zich ook net aangepast te hebben in dat deeltje van het virus dat verantwoordelijk is voor de mate van besmettelijkheid. Waardoor meteen alle alarmbellen afgingen. 

Maar of de Britse variant echt besmettelijker is, weten we nog altijd niet zeker. Volgens viroloog Peter Piot, speciaal adviseur van Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, is dat niet noodzakelijk het geval. “We zien vooral een grote versnelling van het aantal besmettingen in het Verenigd Koninkrijk”, zei hij maandag in Terzake. “Maar of dat door die variant komt of door het gedrag van de Britten, die het niet altijd even nauw nemen met de maatregelen, is niet duidelijk.”

Om helemaal zeker te zijn of de variant besmettelijker is of niet, is het wachten op de resultaten van een aantal vergelijkende labotesten. En die kunnen nog wel enkele weken op zich laten wachten.

Waarom duikt die nieuwe variant nu vooral in het Verenigd Koninkrijk op?

Eigenlijk weten we helemaal niet zeker dat die Britse variant vooral in het VK opduikt. Volgens viroloog Marc Van Ranst is het VK gewoon het land dat de meeste virusmutaties oppikt en ook als eerste nieuwe trends ontdekt, net omdat ze er zo uitgebreid onderzoek naar doen. Het COG-UK-consortium onderzoekt 5 à 10 procent van alle virusstalen op hun genetische code. Bij ons is dat ongeveer 0,6 procent, wat nog altijd een pak hoger is dan in heel wat andere landen. 

De kans is volgens Van Ranst dus groot dat die zogenaamde Britse variant al in heel wat andere landen duchtig circuleert, zonder dat iemand het weet. Ook Steven Van Gucht, viroloog bij Sciensano, zit op die piste. “Het gevaar komt niet noodzakelijk vanuit Engeland. Misschien komt het gevaar wel vanuit het Zuiden of het Oosten. Er zijn heel wat landen die totaal geen benul hebben van wat er op hun grondgebied circuleert. Wie weet welke varianten er nog allemaal circuleren.”

Al wil zeker niemand die Britse variant minimaliseren. Als we iets geleerd hebben uit de hele crisis is dat we covid, in welke versie dan ook, nooit mogen onderschatten. Het blijft dan ook absoluut belangrijk om zo goed mogelijk de regels te volgen.

En hoe zit dat dan met die Zuid-Afrikaanse variant?

Die is eigenlijk ‘ouder’ dan de Britse. Hij dook voor het eerst op in oktober en hoewel hij niet verwant is met de Britse zijn er ook hier indicaties dat het om een besmettelijker vorm zou kunnen gaan. Ook al is dat nog niet wetenschappelijk bewezen, toch besloten al een aantal landen, waaronder Nederland, om ook vluchten van en naar het land stil te leggen. Ons land besloot maandag nog te wachten.

In Zuid-Afrika circuleert de mutant vooral onder de jongere populatie. Ook hier woedt de discussie: is het de variant die voor een snelle stijging van het aantal besmettingen zorgt in die groep of is het hun gedrag? De stijging in Zuid-Afrika kwam op kruissnelheid nadat er heel wat feestjes van scholieren waren geweest die aan het begin van de zomer klaar waren met hun eindexamens.

Het zorgt er allemaal voor dat  virologen nog niet meteen erg verontrust reageren. Of zoals professor Piot het zei: “We zijn al verontrust genoeg over de stijging van de curves op zich.” Bovendien is het ook altijd beter dat we weten dat er mutanten zijn die mogelijk besmettelijker zijn, dan dat we het niet weten. Want dan kunnen landen maatregelen nemen.

Ook de vaccinmakers lijken zich vooralsnog weinig zorgen te maken. Of de bestaande virussen wel of niet zullen beschermen tegen mutanten als de Britse, dat is nog niet duidelijk. Maar volgens het Duitse laboratorium BioNTech, dat samen met Pfizer het eerste goedgekeurde vaccin heeft ontwikkeld, kan er indien nodig in zes weken tijd een nieuw vaccin gemaakt worden mocht het huidige niet voldoende beschermen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234