Woensdag 23/09/2020

Nieuwe technologie voor oude onzin

Toon me uw gezicht en ik weet wie u bent. Voor de technologie is het een koud kunstje geworden. Maar twee Chinezen hebben nu een programma ontwikkeld waardoor ze criminelen menen te herkennen, puur op basis van hun uiterlijk. En dan wordt het gevaarlijk, zeggen experts.

U stapt een winkelcentrum binnen en dankzij iris- en andere scans krijgt u prompt hoogstpersoonlijke reclameboodschappen te horen. Of u bent een crimineel in wording en wordt gevat nog voordat u zelf weet dat u een stap verkeerd zult zetten. Klinkt bekend? Het zijn dan ook scènes uit de kaskraker Minority Report, de sciencefictionfilm van Steven Spielberg uit 2002.

Met gezichtsherkenning wordt ondertussen al jaren druk geëxperimenteerd. Twee computerexperts van de Jiaotong Universiteit van Shanghai beweren dat ze nu ook een methode hebben gevonden om criminelen van brave burgers te onderscheiden, puur op basis van hun foto. Xiaolin Wu en Xi Zhang selecteerden een groep van 1.856 Chinezen tussen 18 en 55 jaar zonder gezichtsbeharing of andere opvallende kenmerken, schrijft Technology Review, het magazine van de Amerikaanse MIT-universiteit. De helft van hen waren criminelen. Op 90 procent van die mannen lieten ze een algoritme los. De overige 10 procent gold als testgroep.

Geen typologie

Volgens de onderzoekers maakt het programma met een accuraatheid van 89,5 procent het onderscheid tussen criminelen en niet-criminelen. De clou zou hem zitten bij de bovenlip, die een veel sterkere kromming (23 procent) heeft bij criminelen. De afstand tussen hun ogen zou ook 6 procent kleiner zijn en de hoek tussen het tipje van de neus en de twee mondhoeken zou 20 procent smaller zijn.

Met de nadruk op 'zou', dus. Want professor Els Enhus, hoofddocent criminologie aan de VUB, valt net niet van haar stoel bij het horen van het onderzoek. "Het idee dat criminelen te herkennen zijn aan uiterlijke kenmerken is al sinds het begin van de 20ste eeuw verworpen. Het bleek een manier van denken dat door geen enkel wetenschappelijk onderzoek ondersteund kon worden. Het is uitermate simplistisch en heeft bovendien een sterk racistische inslag."

Dat er vandaag toch nog voortgewerkt wordt op de veronderstelling dat criminelen er anders uitzien, vindt Enhus ronduit gevaarlijk, net zoals professor Els Kindt (KU Leuven). Zij is experte in het gebied waar identificatietechnieken, rechtspraak en privacy elkaar kruisen. "Dit gaat heel ver. Stel u voor dat winkeliers deze technologie gaan gebruiken om klanten te weigeren. Of bedrijven ze toepassen op sollicitanten", zegt Kindt. "Nu, het verbaast niet dat de studie in China gebeurde. In deze maatschappij bestaat het concept privacy zo goed als niet. Zij registreren nu al heel nauwkeurig alle bewegingen van de mensen, maken profielen op, enzovoort."

Niet waterdicht

Bij ons ziet Kindt het niet zo'n vaart lopen. Volgens ons strafrecht kan niemand verdacht worden puur op basis van zijn uiterlijk. Gebruik van de software zou bovendien zeker botsen op de grondrechten van de privacy, maar waterdicht is het hele juridische kader rond gezichtsherkenning niet. "Het gebruik van biometrische kenmerken en technologie is zo goed als niet geregeld. Sinds mei is er wel een Europese verordening, maar die bepaalt alleen dat de technische verwerking van biometrische gegevens zoals irisscans privé zijn. Een gewone foto is dat niet. Maar niemand kan daarna controleren wat er nog met zo'n foto gebeurt, natuurlijk."

Nog volgens de Europese richtlijn moet het aangevraagd worden wanneer je biometrische gegevens toch op grote schaal zou willen verwerken. Dat geldt voor commerciële doeleinden, maar ook voor politie- en opsporingsdiensten. Ook die laatsten mogen biometrische gegevens dus alleen gebruiken wanneer daar een wettelijke basis voor is. Maar ook dat is relatief, heeft de geschiedenis al vaak geleerd. Zelfs het rijksregister werd al jaren gebruikt, voordat het wettelijk verankerd werd.

De trekken van de crimineel

Volgens computerexperts van de Jiaotong Universiteit in Shanghai zijn dit de kenmerken van de crimineel

Bovenlip heeft sterkere kromming (23 procent)
Afstand tussen ogen is 6 procent kleiner
Hoek tussen tipje van neus en twee mondhoeken is 20 procent smaller

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234