Donderdag 21/10/2021

Nieuwe Russen overspoelen Caïro voor de derde keer

Voor de derde keer deze eeuw wordt de Egyptische hoofdstad overrompeld door een invasie van Russen. Maar de laatste Nieuwe Russen verschillen grondig van de aristocraten van de jaren twintig en de communisten van de jaren zestig. Het zijn gelukzoekers: handelaars, danseressen, sporttrainers...

CAIRO.

VAN ONZE MEDEWERKSTER

Ze heet Elena. Maar in het casino van het Shepheard Hotel noemen ze haar Lora, want er werkte al een andere Elena. "Russische meisjes met hun blanke huid zijn goed voor de reputatie van het casino", grijnst Elena, alias Lora.

Ze is een mooi, frêle poppetje van 26. Zeven maanden geleden kwam ze uit Moskou, net gescheiden. Russische vrienden van haar werkten in het casino van het Shepheard en het casino zocht een ervaren croupier uit Rusland. Haar appartement in de wijk Dokki wordt door het casino betaald. Ze verdient 750 dollar per maand. Ze mist alleen haar dochtertje, dat bij haar ex is achtergebleven. Verder vindt ze Caïro "tof". Haar favoriete plaats is restaurant Peking, waar je tot diep in de nacht kunt eten en dansen op Arabische discomuziek. Daar heeft ze op deze vrije avond om halftwaalf afgesproken met een Egyptische zakenman. Hij bestelt en betaalt kip met cashewnoten en een ijscoupe voor haar. De paar duizend andere Russen die de laatste jaren net als zij naar Caïro zijn gekomen, ziet ze buiten werktijd zelden. "Iedereen moet het zelf zien te rooien", zegt ze.

Elena maakt deel uit van de derde golf Russen die Egypte deze eeuw overspoelt. De eerste golf kwam voor en vlak na de Russische Revolutie: aristocraten op de vlucht voor de marxisten die in Caïro, Port Saïd en de (toen) mondaine badplaats Alexandrië hun beschermde leven min of meer voortzetten. Ze hadden eigen clubs en baadden in nostalgie. De tweede golf kwam in de jaren zestig, tijdens de Nasser-jaren, na de revolutie in Egypte. Zij werden gestuurd door de sovjetregering om de nieuwe bondgenoot Egypte militair en technologisch te helpen. Tussen 15.000 en 20.000 ingenieurs assisteerden bij de aanleg van de Aswan-dam en het industriële Helwan-complex. Nog steeds draaien sommige fabrieken op sovjetmachinerie. Zij reden op Ural-motoren rond die je hier en daar nog steeds vindt, rookten sovjetsigaretten en spraken na verloop van tijd een Russisch-Egyptisch taaltje dat 'Aswani' werd genoemd. In 1972 zette president Sadat, die toenadering zocht tot Amerika, hen van de ene dag op de andere Egypte uit.

De derde golf, die begin jaren negentig op gang kwam en tot op heden voortduurt, is van een heel ander slag. Het zijn gelukzoekers: handelaars, danseressen, sporttrainers... Het politieke klimaat is gunstig voor hun: anders dan Sadat wil president Moebarak Moskou meer betrekken bij het vredesproces in het Midden-Oosten, als tegenwicht tegen de Verenigde Staten. En de Russen hebben na de val van de Muur geen uitreisvisa meer nodig. "Het zijn 'nieuwe Russen'", zegt Vladimir Berlyakov, correspondent van de Russische krant Trud in Egypte, "nieuwe rijken die na de perestrojka snel geld hebben verdiend, of mensen die er in Rusland juist op achteruit zijn gegaan, en hier hun geluk komen beproeven".

Niemand weet hoeveel het er zijn. Enkele duizenden, schat men, wonen in Caïro. Velen komen op een toeristenvisum en blijven hangen. Hun werkgever regelt een verblijfsvergunning, ze duiken in de illegaliteit, of ze reizen heen en weer. Het zijn individualisten. Ze melden zich alleen bij de ambassade als ze problemen hebben. "Als Sovjets waren we een hechte groep", zegt persattaché Vladimir Fillipov. "De Russen van nu zijn gefragmenteerd. Ze willen absolute vrijheid."

De Russen vertonen zich evenmin bij het Russisch Cultureel Centrum, dat met Tsjaikovski-concerten en literaire lezingen onder de vorige twee golven het epicentrum was van de Russische gemeenschap. Alleen Vassili Chechine, directeur van het Poesjkin-taleninstituut, merkt wat van de huidige influx: "Steeds meer Egyptenaren willen Russisch leren."

Het halve Caïro Symphonie-orkest bestaat uit Russen en Oekraïeners. Je pikt ze er zo uit, en niet alleen door hun lengte en blonde haren: Russische musici bespelen hun instrument overeind op hun stoel, de Egyptenaren zitten ineengedoken, met gekromde rug. Ook het Nationale Ballet is dankzij de komst van de Russen stukken beter geworden. Sterdanser is Sergei Gorbachev, een benige god van twee meter lang; prima ballerina is Ljudmila Solovjeva. De voertaal is Russisch. Als de regering geen plafond had ingesteld (50 pct. moet Egyptenaar zijn), waren ballet en orkest helemaal Russisch geweest. Hun kwaliteit is hoog. En in Caïro verdienen ze 500 dollar per maand, meer dan in Moskou. "Hoe beter de voorwaarden", vindt Gorbachev, "hoe beter je danst."

Ballerina's voor wie in het Ballet geen plaats is, laten zich omscholen tot buik- of variétédanseressen. Ze zijn technisch goed, en vragen een fractie van wat beroemde Egyptische danseressen als Dina of Fifi Abdou voor een avond rekenen. "Kies maar uit", zegt Wasim, een Egyptische pianist die een Russisch artiestenbureau heeft. "Ik weet niet hoe ze me vinden, maar ze melden zich spontaan. Ze werken als paarden." Hij heeft fotoboeken vol. In zijn kantoortje in Heliopolis staan ook rijen video's van muzikanten, die je kunt huren voor feestjes en trouwerijen.

En dan zijn er, onvermijdelijk, de Natasha's. Prostitutie is officieel verboden in Egypte. Maar elke blonde vrouw loopt hier het risico om op straat een onoirbaar voorstel te krijgen. In de zomer zijn er meer prostituees dan anders: de duizenden vakantievierende Golf-Arabieren stuwen de vraag dan op. Russische vrouwen verlaten de vijfsterrenhotels 's ochtends vroeg discreet via de achteruitgang.

Opvallend is dat de meeste Russen nauwelijks Arabisch of Engels spreken. Dus is er een nieuwe markt ontstaan voor Egyptenaren die Russisch spreken: kinderen van Egyptische vaders die in de jaren zestig gratis in de Sovjet-Unie studeerden en daar trouwden. Een van hen is Tamer Kadry. Hij heeft het dankzij de Russen helemaal gemaakt. Zijn moeder is Oekraïense. Kadry, een 29-jarige Egyptische yup in pak met kortgeschoren haar, runt het reisbureau King Tut, voor toeristen uit Rusland en andere voormalige Sovjetrepublieken. Die maakten vorig jaar liefst 30 pct. van alle toeristen uit. Zijn gidsen zijn Russen, evenals steeds meer hotelpersoneel en duikinstructeurs aan de Rode Zee, de voornaamste reisbestemming voor Russen.

Net als Kadry vindt Elena, de croupier in het Shepheard-casino, dat er weinig cultuurverschil is tussen Russen en Egyptenaren. Zij zegt dat de gastvrijheid, de fatalistische inslag en de voorliefde voor totale ontspanning als (of zelfs voor) het werk gedaan is, de verschillen tussen de orthodoxe en de moslimreligie ruimschoots overbruggen. "In het begin had ik het moeilijk", zegt Elena. "Vanwege de taal. Nu spreek ik wat Arabisch en zijn al mijn vrienden Egyptisch of Russisch-sprekende Egyptenaren. Ik wil op een dag terug naar Moskou. Maar de meeste Russinnen hier willen maar één ding: met een Egyptenaar trouwen. En natuurlijk wel eentje die geslaagd is."

Caroline de Gruyter

Dit artikel is op 23 juni in NRC Handelsblad verschenen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234