Zondag 20/10/2019

nieuwe reeks: vakantievragen l Aflevering 2: waarom worden we op vakantie sneller moe?

Hebt u zich ooit al afgevraagd waarom we zo snel moe worden op vakantie? En kent u de beste manier om een berg af te dalen of een kei over het water te ketsen? In deze zomerreeks geven we het antwoord op vragen die u zich misschien nooit hebt gesteld, maar waarop u het antwoord toch met plezier zult lezen.

De een schept na thuiskomst op dat hij zo ver-schrik-kelijk veel gedaan heeft in zijn vakantie, de ander geeft toe dat hij 'vooral veel geslapen' heeft. Voor het derde achtereenvolgende jaar had hij Proust meegesjouwd, maar nog steeds heeft de bladwijzer het einde niet bereikt. Elke keer als hij zich 's avonds met een boek en een wijntje voor de tent had geïnstalleerd, vielen de ogen dicht. Volgend jaar een pocket zomerverhalen.

Door Simone de Schipper

aarom slapen zoveel mensen op vakantie ineens tien uur per nacht, en worden ze desondanks vroeg in de avond alweer slaperig? Sommigen hebben misschien wat in te halen, maar dat je daarvan drie weken lang meer slaapt, lijkt dokter Eus van Someren sterk. Van Someren, slaaponderzoeker aan het Nederlands Instituut voor Hersenonderzoek en het VU medisch centrum: "Als je gedurende een week vijf uur per nacht slaapt, dan slaap je de nacht erop langer en dieper. Maar de nacht daarna is de hersenactiviteit tijdens de slaap weer normaal, al kan het herstel van de hormoonhuishouding en het afweersysteem wat langer duren."

Wel zal het meespelen dat de geest tot rust komt. "Veel mensen nemen hun verantwoordelijkheden van het werk mee naar huis. Als de slaap heel licht wordt - in de vroege ochtend gebeurt dat enkele keren - denken ze daaraan. Ook als ze 's nachts even wakker worden, wat bijna iedereen overkomt, kan het gebeuren dat ze daaraan denken. Dat komt vast minder voor als het werk uit het zicht is."

Het zou Van Someren niets verbazen als daardoor vooral de subjectieve beleving van de slaap verbetert. Wie zich het gepieker herinnert, denkt wellicht al snel dat hij de halve nacht heeft liggen woelen, terwijl de wakkere momenten zonder gepieker ongemerkt voorbijgaan.

Zware koffiedrinkers die op vakantie de mok laten staan, krijgen hoofdpijn en voelen zich duf, maar na een paar dagen is het ergste wel voorbij. Ook de Franse wijn verklaart weinig. Die vergemakkelijkt weliswaar het inslapen, maar verstoort juist de slaap in de vroege ochtend, zodat mensen vroeger wakker worden. Tenzij je zoveel inneemt dat je 's ochtends nog dronken bent.

Had oma dan gelijk met haar "och kind, dat is de gezonde buitenlucht, daar word je rozig van"? Afhankelijk van de gelegenheid school het geheim in de zware zeelucht, de schone boslucht of de frisse berglucht, maar nimmer werd gespecificeerd wat die buitenlucht zo speciaal maakt. Wat is de geheime buitenluchtfactor die doet slapen als een roos? Meer zuurstof, minder vervuiling?

Nog nooit is Van Someren onderzoek tegengekomen dat verklaart waarom de buitenlucht slaperig zou maken. Wellicht schuilt het geheim niet in de buitenlucht zelf, maar wat we in die buitenlucht doen. Van Someren: "Veel mensen bewegen op vakantie meer dan wanneer ze werken. Uit experimenteel onderzoek is bekend dat lichaamsbeweging ervoor zorgt dat mensen sneller in slaap vallen en dat de slaap dieper is, in ieder geval in het begin van de nacht."

Een andere belangrijke bijkomstigheid van buitenlucht is buitenlicht. Van Someren: "De biologische klok in de hersenen is erg gevoelig voor daglicht. Daglicht versterkt het slaap-waakritme en doet de nachtelijke productie van het hormoon melatonine toenemen; wie overdag buiten is, slaapt misschien daardoor 's nachts beter."

Mensen die 's ochtends vroeg al buiten zijn, ondergaan niet alleen een versterking van het ritme door daglicht, maar ook een verschuiving. Fel licht in de ochtend is voor de inwendige klok een teken dat de dag al flink op gang is, waardoor de klok zichzelf een uurtje vooruit zet.

Dat geldt in extreme mate voor zomerse kampeerders, bij wie om vier uur 's nachts al het eerste schemerlicht door het dunne tentdoek schijnt en het om half zes al klaarlichte dag is. "Voor je lichaam lijkt het alsof je een paar zones naar het oosten bent gereisd", zegt Van Someren. Om acht uur 's avonds slaat de biologische klok dan elf uur, veel te laat voor Proust.

© de Volkskrant

Morgen in aflevering 3: Hoe kun je het best bergaf lopen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234