Dinsdag 19/01/2021

Nieuwe hoop voor onvruchtbare kankerpatiëntes

Eerste primaat geboren na transplantatie van ingevroren eierstokweefsel en bevruchting van eicel daaruit

Amerikaanse wetenschappers hebben een belangrijke overwinning geboekt in de strijd tegen vrouwelijke onvruchtbaarheid. Ze zijn erin geslaagd ingevroren eierstokweefsel met succes opnieuw in te planten bij aapjes. Uit een van de kunstmatig bevruchte eicellen uit dat weefsel is een gezond aapje geboren. Als de techniek ook bij mensen zo'n succes oplevert, zouden duizenden kankerpatiëntes die door chemotherapie onvruchtbaar werden toch nog moeder kunnen worden. 'Een doorbraak', zegt specialist Thomas D'Hooghe (KU Leuven).

Brussel

Eigen berichtgeving

Barbara Debusschere

In een laboratorium in het Amerikaanse Portland was onlangs sprake van een wel zeer blijde geboorte. Een van de zeven vrouwelijke resusaapjes daar beviel van een gezonde dochter na een experiment dat nieuwe hoop geeft aan kankerpatiëntes die onvruchtbaar geworden zijn. Alles draait om ingevroren eierstokweefsel.

In het experiment namen de onderzoekers bij de vrouwelijke aapjes beide eierstokken weg en vroren ze weefsel daarvan in. Nadien werd dat opnieuw ingeplant in de armen, buikspieren en nieren van de aapjes. Dat zorgde ervoor dat de aapjes vrouwelijke hormonen gingen aanmaken en dat hun menstruatiecyclus hernam. In het weefsel gingen eveneens opnieuw eicellen rijpen. Elf ervan werden chirurgisch verwijderd, twee ervan zijn met de icsi-techniek kunstmatig bevrucht en opnieuw ingeplant in de baarmoeders. Bij een van de aapjes leidde dat tot een succesvolle zwangerschap.

Het Amerikaanse experiment met ingevroren eierstokken is niet het eerste. Medische teams zoeken al jaren naar een efficiënte methode om eierstokweefsel na een periode van bewaring terug te plaatsen. Wetenschappers hopen zo onder andere ex-kankerpatiëntes weer vruchtbaar te maken.

Het risico is namelijk reëel dat vrouwen bij wie op jonge leeftijd kanker wordt vastgesteld, een kinderloos leven wacht. Verschillende kankerbehandelingen, zoals chemotherapie, vernietigen vaak de eierstokken, wat kan leiden tot een vroegtijdige menopauze en onvruchtbaarheid. Volgens professor Jacques Donnez van het Brusselse AZ Sint-Lucas zouden in ons land naar schatting jaarlijks duizenden vrouwen hun eierstokken vernietigd zien door chemotherapie.

De experimenten met ingevroren eierstokweefsel werden onder andere al uitgevoerd bij ratten en schapen. Verschillende onderzoeksteams probeerden het ook al bij vrouwen. In België gebeurde dat afgelopen zomer voor het eerst bij een ex-kankerpatiënte. Tot nu toe raakte echter geen enkele vrouw op die manier zwanger.

Nu is er dus wel sprake van een gezonde geboorte, weliswaar bij een aapje. Maar omdat het om resusaapjes gaat hechten experts er veel belang aan. Resusaapjes zijn in biologisch opzicht namelijk erg nauw verwant aan de mens. "Het onderzoek bij primaten is essentieel en wijst erop dat de kans op slagen bij de mens groot is. Dit is in ieder geval een doorbraak", zegt professor D'Hooghe, die zelf gelijkaardig onderzoek deed bij bavianen.

Op de vruchtbaarheidsconferentie in Texas kondigde David Lee, die het Amerikaanse experiment leidde, dan ook aan dat dit mogelijk een van de belangrijkste stappen betekent in de strijd tegen onvruchtbaarheid bij kankerpatiëntes. Volgens Lee zou de techniek binnen tien jaar ook bij mensen een succes moeten zijn.

Als dat klopt, zou het duizenden kankerpatiëntes nieuwe hoop geven. Ongeveer de helft van de vrouwen met kanker wordt onvruchtbaar door de chemotherapie omdat de giftige stoffen de eierstokken aantasten. Nu al laten heel wat patiëntes een stukje eierstokweefsel wegnemen voor ze aan de chemotherapie beginnen. Totnogtoe was er evenwel geen enkele tastbare aanwijzing dat zij later toch zwanger zouden kunnen raken door het weefsel opnieuw in te planten.

Omdat jaarlijks zoveel vrouwen onvruchtbaar raken door een kankerbehandeling is ook al aan andere oplossingen gedacht. D'Hooghe: "De eerste optie is een hormonenbehandeling waardoor je tijdens de chemotherapie heel tijdelijk een menopauze inlast. Op die manier worden de eierstokken beschermd. Verschillende studies wijzen erop dat dat succesvol kan zijn. Vaak moeten artsen en patiëntes wel nog gesensibiliseerd worden. Bij kanker denkt men nog niet altijd aan mogelijke onvruchtbaarheid. Het is essentieel kankerpatiëntes daarop te wijzen."

Als de techniek van Lee ook bij mensen werkt, dan wordt dat de tweede optie. Eierstokweefsel invriezen biedt verschillende voordelen. Omdat vrouwen geboren worden met alle eicellen die ze ooit zullen gebruiken, kan het weefsel zelfs al bij pubermeisjes met kanker weggehaald worden. Bovendien kan het weefsel gelijk wanneer weggenomen worden: je hoeft niet te wachten tot een bepaald moment in de cyclus. Bij kanker is het natuurlijk wel zo dat gezond eierstokweefsel wordt weggenomen vóór je de tumor, die zich elders bevindt, met chemo- of radiotherapie behandelt.

Dat de techniek ook vrouwen met een vervoegde menopauze zou kunnen helpen, zoals de Amerikaanse onderzoekers suggereren, lijkt D'Hooghe iets minder waarschijnlijk. "Als die menopauze zich al ingezet heeft, is de kans klein dat je uit een stukje eierstokweefsel nog eicellen kunt oppikken die het hele proces van invriezen, ontdooien, kunstmatig bevruchten en inplanten zouden overleven. Nee, volgens mij is dit eerst en vooral nieuwe hoop voor kankerpatiëntes."

Fertiliteitsexpert Paul Devroey, die de conferentie in Texas bijwoont, benadrukt eveneens het belang van dit onderzoek. "Binnen een paar jaar moet dit bij de mens ook lukken. Ik wil wel benadrukken dat we dan erg voorzichtig zullen moeten zijn bij de transplantaties. De kans bestaat dat je kankercellen transplanteert. En bij vrouwen met eierstokkanker zal de techniek niet mogelijk zijn."

Onderzoeker meent dat techniek binnen tien jaar ook bij mensen een succes moet zijn

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234