Woensdag 08/12/2021

Nieuwe Grisham gaat onvermoede richting uit

Van John Grisham verwacht je rechtbankthrillers. In zijn dertigste boek gaat hij een ander pad op. 'De afperser' is een atypische misdaadroman met een schitterende plot.

Weinig schrijvers kunnen zeggen dat alleen al hun naam synoniem staat voor een genre. Wie Grisham zegt, denkt legal thriller, een genre dat hij volgens sommigen zou hebben uitgevonden. Quod non. Hij pikte met A Time to Kill (1989) in op het succes van Scott Turows Presumed Innocent en blies een zo goed als dood subgenre nieuw leven in. Al lang vóór beide Amerikanen had een lange lijst schrijvers door dat advocaten en rechtbanken voor spannende romans konden zorgen. Dickens bijvoorbeeld was er heel vroeg bij.

Grisham bracht wel kennis mee: hij is zelf een jaar of tien strafrechtpleiter geweest. Voor zijn debuut gebruikte hij een zaak van een meisje dat verkracht werd. Hij vroeg zich af wat een rechtbank zou hebben gedaan mocht de vader van het meisje de dader hebben vermoord. Grisham klinkt meestal geloofwaardig, heeft belangstelling voor de actualiteit en schuwt het niet eens op kruistocht te gaan. Tegen de louche praktijken van de tabaksindustrie, de duistere wereld van de Klu Klux Klan, de schraapzucht van de grote advocatenkantoren, de doodstraf. Telkens weer staat hij aan de kant van de kleine man die het opneemt tegen machtige multinationals, meehelpt in armoewijken, het slachtoffer is van gemanipuleerde rechtbankjury's, alleen staat als een verzekeringsmaatschappij weigert een leukemiepatiënt te vergoeden. Sympathiek. En authentiek. Ook als hij in De getuige (2009) vertelt dat een advocatenkantoor een plek heeft die camping heet. Advocaten hebben er slaapzakken om te overnachten en zo nog meer uren te kunnen declareren. Toegegeven: nu en dan was de bestverkopende auteur uit de geschiedenis ook wel eens de weg kwijt en werd zijn nieuwe roman meer avonturenverhaal dan thriller.

Verkeerde klant

Met De afperser heeft Grisham voor een compleet nieuwe aanpak gekozen. "Bijna niets in dit boek is gebaseerd op de werkelijkheid. Onderzoek, nauwelijks een prioriteit, was zelden nodig. Accuratesse was niet cruciaal", zegt hij bescheiden in het nawoord. Het lijkt wel of Grisham zich voor iets wil indekken. Ik zou niet weten waarvoor.

"Ik ben advocaat en ik zit in de gevangenis. Dat is een lang verhaal", zo begint De afperser. Advocaat Malcolm Bannister is midden de veertig en zit voor tien jaar in de cel. Hij heeft nog vijf jaar voor de boeg. Hij is veroordeeld voor het witwassen van geld, maar in feite heeft hij als kleine advocaat in een klein kantoor niet veel meer dan de verkeerde klant verdedigd. Een al te strenge rechtbank en de weinig geïnteresseerde rechter Fawcett gaven Bannister een te zware straf.

In de gevangenis maakt hij zich nuttig door andere veroordeelden te helpen met juridische bijstand. Zo komt hij nog eens iets te weten ook. Wie rechter Fawcett vermoordde, bijvoorbeeld. Samen met zijn secretaresse werd hij om het leven gebracht in een afgelegen vakantiehuisje. Ook omdat het om een federaal rechter gaat, dringt Washington aan op een grondig en snel onderzoek.

Maar vooruitgang maken de speurders van de FBI niet. Tot Bannister besluit gebruik te maken van Artikel 35, een wet die getuigen van een misdaad beschermt, veroordeelden strafvermindering geeft en ze een nieuw leven biedt. De FBI hapt toe, Bannister wordt een tijdje een vrij man met een nieuwe stem en gezicht, een mooie som geld, een andere identiteit. Maar het getuigenisbeschermingsprogramma blijkt niet waterdicht te zijn. Rucker, de moordenaar van de rechter, komt te weten dat Bannister hem heeft verraden. Zijn spitsbroeders zijn Bannister intussen op het spoor.

Kruisvaarderachtig

Geniaal in de constructie die Grisham opbouwde, is dat het verhaal hier eigenlijk zou kunnen eindigen. Als een perfect strateeg komt hij echter met een paar magistraal georkestreerde bochten die puur leesplezier zijn. Leesplezier dat niet mag worden bedorven door nog meer over de plot los te laten.

Als thriller is De afperser knap. Maar Grisham brengt meer dan ontspanning. Nooit vergeet hij waarover hij het heeft: wat vrijheidsberoving iemand kan aandoen en hoe weinig menselijk justitie nog wel is. "De echte tragedie van het federale strafrechtsysteem is niet de absurditeit, maar de verwoeste en verspilde levens", luidt het wat kruisvaarderachtig maar weloverwogen.

Ach, er zijn pijnpunten in De afperser. Grisham schrijft weinig gesofisticeerd proza. Dat weten we al lang. Maar de kracht, de intensiteit en de zorgvuldige constructie van dit verhaal maken veel, heel veel goed.

John Grisham, De afperser, A.W. Bruna, 309 p., 19,95 euro. Vertaald door Jolanda te Lindert.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234