Zondag 28/11/2021

Nieuwe golf van geweld dreigt bij presidentsverkiezingen in Kirgizië

Anderhalf jaar na de volksopstand tegen president Bakijev houdt Kirgizië nieuwe presidentsverkiezingen. Daarbij is het niet alleen de vraag of het arme en dunbevolkte land de enige democratie van Centraal-Azië blijft, maar ook of het land een nieuwe ronde van oproer en geweld bespaard blijft.

Aan een gebrek aan presidentskandidaten zal het niet liggen. Net als in Georgië, de eerstvolgende westelijker gelegen democratie, heeft iedere Kirgies verstand van politiek. Aanvankelijk dienden zich maar liefst 83 kandidaten aan, na wat wieden is er nog een twintigtal over. "Elke Kirgies wil president worden", zegt commentator Dilmoerod Orozov, "en elke Kirgies vindt dat zijn clan of stam meer macht verdient dan de andere".

De vraag die de Kirgiziërs de komende dagen en weken zullen beantwoorden, is dus of de uiterst broze vrede - tussen noorderlingen en zuiderlingen in de politiek, en tussen Kirgiziërs en Oezbeken in het zuiden - de uitverkiezing van een nieuwe president kan doorstaan. Vorig jaar stond Kirgizië een aantal malen aan de rand van de afgrond - eerst tijdens een bloedig neergeslagen volksopstand tegen de steeds autoritairder optredende president Koermanbek Bakijev. Nadat de presidentiële garde tientallen (deels gewapende) demonstranten in koelen bloede had neergeschoten, was het snel gedaan met Bakijev, die na enig aarzelen een nieuw thuis vond in een autoritair hoekje van Europa, het Wit-Rusland van president Loekasjenko.

Vervolgens trad een interim-regering aan die nauwelijks haar gezag kon doen gelden over het zuiden van het land, waar Bakijevs macht wortelde. In het zuidelijke Osj braken in juni etnische botsingen uit, waarbij verschillende Oezbeekse wijken totaal in as werden gelegd en waarbij honderden doden vielen, merendeels Oezbeken.

Kirgizië leek in de greep van onbedwingbare anarchistische krachten, maar een referendum dat kort na de onlusten werd gehouden, liet zien wat de Kirgiziërs verenigt: de roep om stabiliteit en de wens niet door dictators geleid te worden. Meer dan 90 procent van de kiezers stemde voor een parlementair model, waarbij de macht van de president zou worden beperkt.

Zondag is het zover en mag het land voor het eerst sind 2005 een nieuwe president kiezen. Sinds de verdrijving van Bakijev is de oud-diplomate Roza Otoenbajeva opgetreden als tijdelijk president, maar zij heeft vanaf het begin te kennen gegeven niet te zullen deelnemen aan presidentsverkiezingen. Daarmee is ze de enige Kirgizische politica die het landsbelang werkelijk hoger lijkt te schatten dan persoonlijke ambities.

Ongunstige voortekenen

Zondag is het aan haar mannelijke collega's om uit te vechten wie de baas wordt - en niet alle voortekenen zijn gunstig. Het afgelopen jaar is in het parlement al gebleken hoe moeilijk het is een balans tussen noord en zuid te vinden. Maar bij de presidentsverkiezingen kan er maar één persoon winnen, dus of noorderlingen of zuiderlingen 'verliezen'.

De huidige premier, sociaaldemocraat en noorderling Almazbek Atambajev, lijkt met 30 procent de hoogste goedkeuringscijfers te hebben. Maar zijn twee directe concurrenten, Kamtsjibek Tasjijev en Adoechan Madoemarov, zijn zuiderlingen, loyaal aan de oud-leider Bakijev en niet op voorhand bereid zich bij verlies neer te leggen.

Tasjijev, een professionele bokser die het afgelopen jaar al enige keren op de vuist ging met zowel partijgenoten als politieke opponenten, dreigde alvast dat in geval van verkiezingsfraude "tienduizenden, nee honderdduizenden, miljoenen Kirgiziërs" dit niet zullen pikken en de straat op zullen gaan. Tot nu toe reppen verkiezingswaarnemers niet van grote schendingen van de regels. Een Kirgizische waarnemersorganisatie toonde zich voorzichtig optimistisch en sprak van "een relatief open, transparante en democratische" verkiezingsstrijd. Er komen wel veel klachten binnen van kandidaten die over elkaar klagen, liet de waarnemersmissie van de Organisatie van Vrede en Samenwerking in Europa (OVSE) weten, maar het bewijsmateriaal ontbreekt.

De voorzitter van de Kirgizische Defensieraad, Boesoermankoel Tabaldijev, waarschuwt aan de vooravond van de verkiezingen ook voor geweld als gevolg van het uit de hand lopen van fricties tussen noord en zuid. "Als de kandidaten het spel niet volgens de regels spelen, kan de situatie verslechteren. Als er een tweede ronde komt tussen een noorderling en een zuiderling, kan de zaak escaleren."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234