Maandag 25/05/2020

Gevangenissen

‘Nieuwe gevangenissen brengen geen oplossing, want ze zitten direct weer vol’

De gevangenis van Antwerpen telt vandaag 717 gedetineerden, voor slechts 413 plaatsen.Beeld BELGA

De Belgische gevangenissen zitten (nog steeds) overvol. Ons land telt momenteel 10.833 gedetineerden voor slechts 9.219 plaatsen. Dat blijkt uit cijfers die VRT Nieuws kon inkijken. ‘Met gevangenissen kan je als politicus nooit scoren’, zegt professor Tom Daems, hoofddocent aan het Leuvens Instituut voor Criminologie (LINC).

Waarom krijgen we het probleem van onze overvolle gevangenissen maar niet onder controle?

“Dat hangt af van verschillende factoren. De stijging van de gemiddelde detentieduur, bijvoorbeeld. In 1980 bedroeg die gemiddeld 3,5 maanden. In 2015 was dat 7,1 maand. Meer dan een verdubbeling, dus. Tegelijk zie je dat gedetineerden steeds moeilijker voorwaardelijk in vrijheid worden gesteld. In 2014 kwamen 720 gedetineerden vervroegd vrij, terwijl er dat jaar 795 hun volledige straf uitzaten. De doorsnee gedetineerde blijft dus langer in de gevangenis zitten.”

Vorige zomer doken we even onder de grens van 10.000 gedetineerden, maar die knik is alweer voorbij. Hoe komt dat?

“Dat weten we niet. De meeste onderzoeken in het gevangeniswezen gaan over periodes die verder in de tijd liggen. In België is het trouwens niet eenvoudig om zicht te krijgen op zulke cijfers. Toen de Raad van Europa haar meest recente bevraging organiseerde over gevangenisstatistieken, was België een van de weinige landen die niet meededen. Dat toont toch dat het niet zo goed is gesteld met onze statistieken. En daarom kunnen we daar nu geen verklaring voor geven.”

Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) beloofde het aantal gedetineerden tegen het einde van deze legislatuur onder de 10.000 te krijgen. Dat is niet gelukt. Heeft hij gefaald?

“Dat is te kort door de bocht. Minister Geens heeft een aantal zeer interessante ideeën willen doorvoeren. Sommige zijn ten dele gerealiseerd, zoals de hervorming van de organisatie van het gevangeniswezen en het statuut van het gevangenispersoneel of de hernieuwing en professionalisering van de Centrale Toezichtsraad voor het Gevangeniswezen. Maar veel andere plannen zijn er niet doorgeraakt. De grote hervormingen van het strafwetboek en het wetboek van strafuitvoering, bijvoorbeeld.

“Dat ligt niet enkel aan de minister. Zulke dossiers worden vaak bemoeilijkt door het politieke spel. Dit is een zeer ondankbaar beleidsdomein. Met gevangenissen kan je als politicus nooit scoren. Zeker niet als het gaat over de leefomstandigheden of de rechtspositie van gedetineerden. Daar komt altijd zeer snel en veel kritiek op, zeker in deze tijden van sociale media.”

Wat betekent die overbevolking voor de gedetineerden zelf?

“Dat hangt af van instelling tot instelling. De ene gevangenis is als meer overbevolkt dan de andere, nog anderen kennen geen overbevolking. Waar het wel een probleem is, komen gedetineerden soms met twee of drie terecht op een cel voor één of twee mensen. Dan moet er iemand op een matras op de grond slapen. Dat leidt natuurlijk tot spanningen. Enerzijds tussen gedetineerden onderling, maar ook met het penitentiair personeel. Dat weegt op die hele instelling. Dat gaat van de voedselbedeling tot het gebruik van de telefoon, van kunnen deelnemen aan activiteiten of opleidingen, tot toegang van de douches. Bij een overbevolking zal het personeel minder geneigd zijn de gedetineerden daarin te begeleiden. Wat dan weer tot extra spanningen leidt.”

In 2022 opent de gevangenis van Haren, volgend jaar start de bouw van de gevangenis in Dendermonde en er loopt een procedure voor een nieuwe gevangenis in Antwerpen. Zal die extra capaciteit het probleem oplossen?

“Nee. Die ingrepen zijn belangrijk, maar niet de oplossing. We hebben die extra capaciteit vooral nodig om op termijn onze oude, negentiende-eeuwse gevangenissen te kunnen sluiten. Zodat onze instellingen over een normale, hedendaagse infrastructuur kunnen beschikken. Maar als we enkel naar capaciteit kijken, dan zullen die gewoon meteen weer vol zitten. Kijk naar de Forensisch Psychiatrische Centra in Antwerpen in Gent. Het is goed dat die er zijn, maar ook die zaten meteen vol. En er zitten nog altijd meer dan 500 geïnterneerden in de gevangenis.

“Pas als we het strafwetboek echt hervormen, kunnen we dit probleem grondig aanpakken. Wie krijgt een gevangenisstraf? Hoe lang moet die duren? En wat met de andere straffen? Dat wordt een werk van lange adem, we zullen het heus niet van vandaag op morgen oplossen. Er zal tijd en moeite over gaan. Laat ons hopen dat de nieuwe federale regering daar écht een inspanning voor wil leveren. Want het is broodnodig.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234