Donderdag 23/09/2021

Update

Nieuwe escalatie: Meltdown dreigt in drie reactoren

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Vier dagen na de verwoestende aardbeving en tsunami blijven de nucleaire problemen in Japan escaleren. En terwijl de Japanse overheid en uitbater Tepco de situatie blijven minimaliseren, moet het land volgens experts in zowel Japan als de VS er rekening mee houden dat het nog weken, maanden en misschien wel een jaar gaat duren voor de reactors onder controle zijn. Ondertussen moet voortdurend (steeds) giftige(re) stoom worden gelost. Zoiets heet een "feed and bleed". Dat is in het beste geval. Het slechtste nieuws komt vandaag van één van de ontwerpers van de stalen koepel die de reactor beschermt, Masashi Goto. Hij vreest dat die niet sterk genoeg is en het gaat begeven. In dat geval zitten we wél met een nieuwe Tsjernobyl.

Goto sprak met de BBC. Hij vertelde de Britse zender ook dat de centrale en de reactorkoepels in Fukushima niet ontworpen zijn om een zware aardbeving of een tsunami te weerstaan en dat de bouwheer van de centrale, megabedrijf Toshiba, dat ook wist. Het is een schuldbekentenis die kan tellen, zelfs naar Japanse normen.

Mox
Goto zegt dat hij vreest dat de explosies van de behuizing van de reactoren 1 (zaterdag) en 3 (afgelopen nacht) schade hebben aangericht aan de stalen behuizing van de reactor. Als er in die reactoren een meltdown plaatsvindt - en de woordvoerder van de Japanse regering heeft toegegeven dat die "highly likely" is - dan zou dat zelfs kunnen leiden tot een explosie. Omdat de reactoren op mox-brandstof draaien hebben ze volgens Goto een lager smeltpunt dan bij conventionele brandstof, en is het risico reëel. "Should a meltdown and an explosion occur, plutonium could be spread over an area up to twice as far as estimated for a conventional nuclear fuel explosion", vertelde Goto aan de BBC.

Feed and bleed: een jaar lange radioactieve stoom
Het beste scenario dan, de "feed and bleed". Het onderwater zetten van de drie reactoren in Fukushima met zeewater en het daarbij horend aflaten van de druk door radioactieve stoom te lossen is volgens de experten een wanhoopsdaad, maar een noodzakelijke om een nog veel groter probleem te vermijden: een volledige meltdown in de reactorkern.

En het klinkt onwaarschijnlijk, maar het ziet ernaar uit dat de Japanners nog een jaar (of zelfs langer volgens sommige experts) zullen moeten doorgaan met het proces van het koelen van de drie reactoren in Fukushima. De New York Times consulteerde experts die het ontwerp van de reactoren kennen, en die zeiden allemaal dat er nu niks anders opzit dan de reactor met zeewater onder te laten lopen, en telkens de overdruk te lossen. Dat komt er op neer dat er telkens radioactieve stoom moet worden gelost.

"Under the best scenarios, this isn't going to end anytime soon"

De krant sprak met de ploeg Amerikaanse kernfysici die het Witte Huis naar Japan stuurde en kreeg te horen "under the best scenarios, this isn't going to end anytime soon". (Zelfs in het beste geval gaat dit nog een hele poos duren). Wat er nu in Japan gebeurt heet een "feed and bleed". Feed staat voor de reactor voeden met zeewater, dat gaat dan koken, zorgt voor radioactieve stoom, die veroorzaakt overdruk in het reactorgebouw en moet gelost worden. Dat laatste is dan de "bleed".

Stoom steeds radioactiever?

Zolang die "feed and bleed" een continu proces is, is de stoom die ontsnapt relatief gezien laag-radioactief. Maar wanneer de splijtstofstaven niet ondergedompeld zijn, en, zoals vandaag gebeurde in reactor nummer 2, aan de lucht blootgesteld worden, en daardoor beschadigd raken, dan wordt de stoom radioactiever. Bovendien zouden een aantal van de beschadigde reactoren op mox draaien, een brandstof voor kerncentrales die bestaat uit een mengsel van verarmd uraniumoxide en plutoniumoxide (het wordt ondermeer gemaakt bij Belgonucleaire en werd gepionierd in de jaren zestig in de kerncentrale van Mol). Mox zorgt voor een veel giftigere stoom bij een feed and bleed.

Zeewater in reactorkoepel pompen is als water proberen te gieten in een opgeblazen ballon
Misschien vraagt u zich af wat er nu zo moeilijk is aan het doen onderlopen van de reactor met zeewater, en eens dat proces bezig is, om dat vol te houden. Wel, er zijn een paar tegenslagen geweest. Zo hebben de explosies van zaterdag en de afgelopen nacht veel pompen verwoest. Ondertussen is er wel nieuw materiaal gearriveerd, maar niet meteen het juiste. Daar komt bij dat de binnenkant van de reactorkoepel onder hoge druk staat. Water daar in pompen is niet evident. Vergelijk het met water proberen te gieten in een opgeblazen ballon.

Het gevolg is dat de Japanners er maar sporadisch in slagen om de reactorkern en de splijtstofstaven onder water te zetten. Dat er een verhoogde straling is in de buurt van de fabriek (iets wat Tepco niet wil toegeven, maar Japanse media maken melding van werknemers die stralingsziek zijn geworden) maakt de taak er niet makkelijker op.

Onrust in Pentagon
De New York Times kon ook vernemen dat ondanks sussende berichten het Pentagon "erg verontrust" is over het feit dat een helikopter op 100 kilometer van de centrale vloog en daarbij genoeg straling (er werd ondermeer cesium -137 en jodium-121 gedetecteerd) om het alarm te doen afgaan bij terugkeer op het moederschip. De 17 aan boord moesten een ontsmettingsbehandeling ondergaan.

De belangrijkste gebeurtenissen van vandaag:

Volgens de jongste berichten van het perbureau Kyodo is de situatie in de kerncentrale van Fukushima opnieuw ernstiger geworden de jongste uren. De splijtstofstaven van reactor 2 zijn voor een tweede keer vandaag helemaal droog komen te staan. Door die blootstelling aan lucht verhoogt de kans op een radioactief lek en zelfs een meltdown.

Regering geeft toe: "meltdown in drie reactoren heel waarschijnlijk"
De Japanse regering bevestigde op een persconferentie dat een meltdown aan de gang is in de drie reactoren. Woordvoerder Yukio Edano noemt het scenario van een meltdown "heel waarschijnlijk".

Tweede explosie
Eerder vandaag heeft zich een explosie voorgedaan in de kerncentrale. Journalisten die veertig kilometer verderop waren vertellen hoe de grond daardoor trilde en hoe ze een luide knal hoorden.

Elf gewonden

Volgens exploitant Tepco zijn er bij de ontploffing elf gewonden gevallen. Aanvankelijk was er ook sprake van zeven vermisten, maar zij konden intussen worden gelokaliseerd. Het gaat zowel om personeelsleden van de kerncentrale als soldaten die gewond raakten.

200.000
Volgens nucleair deskundigen is waarschijnlijk een mengsel van waterstof en zuurstof ontploft. Een soortgelijk incident had zich zaterdag al voorgedaan. Bij de explosie is het reactorgebouw beschadigd. Het omhulsel van de reactor bleef naar verluidt wel intact.

Door de nieuwe ontploffing is een muur van het gebouw wel ingestort. De weinige omwonenden die niet zijn geëvacueerd, zijn opgeroepen in hun huizen te blijven. Uit de omgeving van de kerncentrale zijn meer dan 200.000 mensen geëvacueerd. Enkele honderden zieken, ouderen en verzorgend personeel bleven achter.

Wind draait naar Tokio, topjournalist vindt het te gevaarlijk

Dat de situatie ernstig is blijkt ook uit voorzorgsmaatregelen die mediabedrijven nemen. De bekende oorlogsjournalist Thilo Thielke van het Duitse Spiegel verlaat Japan vandaag om het verhaal vanuit Bangkok te verslaan. De wind blaast naar het zuiden en dus zouden radioactieve deeltjes zich in de richting van Tokio verplaatsen. "Dit verschrikkelijk", klinkt het. "Het is een grote, grote crisis en een alarmsignaal voor nucleaire energie." De Duitse bondskanselier Angela Merkel maakte vandaag ook bekend mogelijk terug te zullen komen op plannen om een aantal kerncentrales langer open te houden.

Soldaten bestraald
Het gevaar voor straling blijft bestaan, zo mocht ook de Amerikaanse marine ondervinden. De Amerikaanse Zevende Vloot heeft zijn schepen en vliegtuigen weggestuurd uit de buurt van de Japanse kerncentrale omdat er te veel straling werd gemeten aan boord van ondermeer het vliegdekschip USS Ronald Reagan, dat zich op dat moment op 160 kilometer van de kust bevond. Bovendien bleken 17 soldaten die met een helikopter een reddingsmissie hadden uitgevoerd in Japan bij terugkeer op de Ronald Reagan radioactief besmet. Ze werden geïsoleerd en kregen een behandeling met water en zeep. (mvl/gb)

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
null Beeld EPA
Beeld EPA
null Beeld AP
Beeld AP
null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS
null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN
null Beeld AFP
Beeld AFP
null Beeld AP
Beeld AP
null Beeld AFP
Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234