Maandag 06/12/2021

Zes vragenCoronavirus

Nieuwe coronavariant mogelijk besmettelijkste tot nu toe: moeten we ons zorgen maken?

null Beeld Photo News
Beeld Photo News

In het Verenigd Koninkrijk is een nieuwe stam van het coronavirus opgedoken die experts op het puntje van hun stoel houdt. AY.4.2 stamt af van de bekende deltavariant en zou volgens de eerste onderzoeksresultaten ‘de besmettelijkste coronavirusstam’ zijn sinds het begin van de pandemie. Viroloog Marc Van Ranst geeft uitleg.

Wat is er aan de hand in het Verenigd Koninkrijk?

Britse wetenschappers hebben een nieuwe afstammeling ontdekt van de deltavariant. Hij kreeg de naam AY.4.2 en zou in het Verenigd Koninkrijk al verantwoordelijk zijn voor bijna 10 procent van alle coronabesmettingen.

Volgens de eerste studies lijkt de nieuwe stam 10 tot 15 procent besmettelijker te zijn dan de oorspronkelijke deltavariant. Expert Francois Balloux - de topman van het University College London Genetics Institute - spreekt in de Britse zakenkrant Financial Times van “de meest besmettelijke coronavirusstam sinds het begin van de pandemie” als die eerste onderzoeksresultaten bevestigd worden. Hij noemt het ook “waarschijnlijk” dat AY.4.2 een ‘Variant under Investigation’ zou kunnen worden, waarna de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hem een eigen Griekse letter zal geven. Toch legt Balloux nog wat voorzichtigheid aan de dag, omdat het Verenigd Koninkrijk momenteel het enige land is waar de stam al echt opmars maakt.

Vooralsnog zou AY.4.2 evenzo niet de motor zijn van de stijgende coronacijfers bij de Britten. Hoewel hij snel terrein wint, zou het ook niet zo snel gaan als destijds bij de oorspronkelijke deltavariant. Ter vergelijking: de alfavariant was ongeveer 50 procent besmettelijker dan het oorspronkelijke Wuhanvirus. De deltavariant deed daar nog eens 60 procent bovenop. AY.4.2 lijkt niet van die grootteorde te zijn.

Is de nieuwe stam ook al elders opgedoken? Ook in ons land?

De nieuwe stam is buiten het Verenigd Koninkrijk nog niet veel gedetecteerd. Er zijn wel al gevallen bekend in onder meer Denemarken en de Verenigde Staten. Israël meldde gisteren het eerste geval: een jongetje van 11 jaar dat het land binnenkwam vanuit Moldavië.

In ons land is AY.4.2 nog niet opgedoken in de cijfers, volgens viroloog Marc Van Ranst. “De stam AY.4 is in ons land wel goed voor 30 tot 40 procent van de besmettingen. Die stijging gaat al minder snel, wat betekent dat dit een stabiele variant is. Van de subset AY.4.2 hebben we voorlopig nog geen cijfers", vertelt hij aan Het Laatste Nieuws

Van Ranst zou echter niet verbaasd zijn mocht de nieuwe stam ook bij ons zijn intrede doen. “Dat zou niet abnormaal zijn”, zegt hij. “Dit is iets wat virussen continu doen.”

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Moeten we ons zorgen maken?

“Op dit moment is het nog niet duidelijk wat we er echt moeten van denken”, aldus Van Ranst. “Het gaat om een ‘Variant of Interest' binnen de deltavariant, nog niet om een ‘Variant of Concern’. Elk land kijkt het nu na.”

Dat AY.4.2 nog besmettelijker zou kunnen zijn dan de oorspronkelijke deltavariant, is niet vreemd volgens de viroloog. “Virussen streven ernaar om zich te optimaliseren naar besmettelijkheid toe. De alfavariant was bijvoorbeeld besmettelijker dan de oorspronkelijke variant uit Wuhan. Varianten die niet veel besmettelijker waren - zoals de bèta- en de gammavariant - zijn helemaal uit de markt gekegeld door de deltavariant. En binnen die deltavariant heb je nog subtypes, die door een aminozuurwijziging nog een fractie besmettelijker zullen zijn. Als dat zo is, zullen ze uiteindelijk ook de markt veroveren. Dan zullen ze stilaan - als het verschil klein is - of sneller - als het verschil groot is - de andere stammen vervangen. Dat is letterlijk survival of the fittest.”

Let wel: dat virussen zich optimaliseren naar besmettelijkheid, betekent niet dat ze zich ook optimaliseren naar ziekmakend vermogen. “Dat gebeurt bij toeval. Alleen bij overdraagbaarheid speelt het belang van het virus.”

Kan je een stam die besmettelijker is nog tegenhouden?

Van Ranst: “Alleen als je een doorgedreven ‘stamping out’-campagne zou doen. Maar dan moet je het echt van in het prille begin opvolgen en moet er een soort puntbron zijn die je onder controle kan houden. Die kans is echter klein voor iets dat via de lucht of respiratoir wordt overgedragen. Dat krijg je moeilijk honderd procent onder controle. Het minste dat je mist is fataal. Je zal het kunnen vertragen, maar niet tegengaan.”

Kan de nieuwe stam een invloed hebben op de werkzaamheid van het vaccin?

“Dat verwachten we niet”, aldus Van Ranst. “Deze verandering zat niet in de receptor-binding domain (een belangrijk deel van een virus dat zich op de spike bevindt waarmee het zich aan een cel vastmaakt, red.).”

Het is al even geleden dat er nog een nieuwe grote variant was. Komt die er sowieso aan?

“Vrezen voor de komst van een nieuwe grote variant zoals delta heeft geen zin, want dat gebeurt gewoon”, aldus Van Ranst. “Dat is de normaalste zaak ter wereld. Virussen die niet evolueren, zijn gedoemd om te verdwijnen. Het is hun handelsmerk, dat ze continu veranderen. De meeste veranderingen leiden echter tot niets. Dan verdwijnen ze weer. Andere veranderingen leiden tot minder fitheid en die varianten verdwijnen zéker. Nog andere veranderingen leiden tot méér fitheid en die varianten zullen dan uiteindelijk overleven.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234