Dinsdag 06/12/2022

Nieuwe controverse over schrijfsels uit 'Het Achterhuis'

Anne Frank was vijftien toen ze in maart '45 omkwam in het concentratiekamp van Bergen-Belsen. Sinds '42 had haar familie, uit vrees voor de deportaties, ondergedoken geleefd in het achterhuis van haar vaders bedrijf. In augustus '44 werden ze verraden en kwam Anne, via Westerbork en Auschwitz, uiteindelijk in Bergen-Belsen terecht. Het Amerikaanse station ABC maakte onlangs een nieuwe documentaire over Anne Franks leven. De huwelijksproblemen in de familie Frank vormen opnieuw het struikelblok.

New York

The New York Times

Anne Frank is een nieuwe miniserie in vier delen, gebaseerd op de biografie die journaliste Melissa Müller in 1998 schreef. De televisiefilm brengt niet enkel de oorlogsjaren in beeld, maar ook Annes leven vóór de deportatie. Hoe nobel dit initiatief ook is, toch zijn de makers van de serie in een zware discussie verwikkeld. Het Anne Frank Fonds in Bazel schaart zich niet achter het werk van Müller. Bernd Elias, de voorzitter van het fonds, is dan ook misnoegd dat net dit werk als basis voor de nieuwe serie werd gebruikt.

De vete tussen Müller en Elias is al langer aan de gang. Aanvankelijk werkten de twee samen aan de realisatie van de nieuwe biografie over Anne Frank. Er ontstond onenigheid toen Müller vijf ongepubliceerde bladzijden van Annes wereldberoemde dagboek kon bemachtigen. In die fragmenten beschrijft Anne het minder gelukkige huwelijk van haar ouders. Toen ABC met het oog op een nieuwe tv-productie de rechten op Müllers biografie aankocht, namen ze de vijf bewuste bladzijden er graag bij.

De beslissing van ABC zette kwaad bloed bij Elias. Hij schreef een protestbrief naar Steven Spielberg, die in eerste instantie de televisiefilm zou regisseren. Ook Michael Eisner, hoofd van ABC, deelde in de klappen. Elias verweet hem dat hij niet om het copyright van het originele dagboek zou hebben gevraagd. De controverse zorgde ervoor dat Spielberg uit de productie stapte. Hij wou "het erfgoed van Anne Frank in vrede laten rusten".

De commotie omtrent de televisiefilm zorgde ook voor ergernis bij het Anne Frankhuis in Amsterdam. Directeur Hans Westra, die het project van ABC van meet af aan steunde, begreep niet waar Elias zich druk om maakte. "We zijn vrienden, maar we bevinden ons gewoon in verschillende posities", zei hij. "Zijn zulke discussies dan echt nodig?"

Anne Frank en haar schrijfsels zijn door de jaren heen een internationaal icoon geworden. Net daar zit het probleem. Kirk Ellis, de schrijver van de televisieserie, bevestigde dat het een uitdaging was om haar persoon als onderwerp voor de serie te nemen. "Er zijn onnoemelijk veel mensen die van zichzelf vinden dat zij moeten bepalen wat er met het erfgoed van Anne Frank gebeurt", zei hij. "Maar het blijft moeilijk om het zeggenschap te eisen over een erfgoed dat talloze mensen heeft geïnspireerd."

De controverses die over het dagboek uit het Achterhuis ontstonden, zijn inmiddels ontelbaar. In de jaren '50 laaide het vuur hoog op toen Otto, Annes vader, de toneelbewerking van haar dagboek verbood. Het stuk was geschreven naar de gunsten van Frances Goodrich en Albert Hackett. De twee Hollywood-figuren hadden de joodse ondertoon in het verhaal geminimaliseerd. De jodenvervolging was bewust uit het stuk weggelaten, omdat het fragment de onderdrukking te veel onder de aandacht zou brengen.

Toch worden de mensen die Anne Frank en haar verhaal uit goodwill in leven willen houden, ook door autoriteiten met de vingers gewezen. Schrijfster Cynthia Ozick gaf het Anne Frank Fonds ooit het verwijt dat het haar verhaal tot een universeel symbool verheft en daarmee de ellende van de holocaust minimaliseert. Anne was een erg optimistisch meisje. Haar citaat dat "mensen, ondanks alles, innerlijk goed zijn" gebruikt het fonds volgens Ozick enkel om het publiek te sussen en de oorlogsjaren te romantiseren.

Een ander geluid weerklinkt bij schrijfster Hilene Flanzbaum. Ze houdt zich bezig met de veramerikanisering van de holocaust. Volgens haar is het onmogelijk om een exact portret van de oorlogsjaren te schetsen: "Geen enkele artistieke beschrijving kan de gruwel van die jaren verwoorden. Je kan dat zelfs niet eisen. Vergeet niet dat, zelfs als de moderne holocaustverhalen niet honderd procent correct zijn, ze toch de gebeurtenissen blijven onderstrepen. En dat is het belangrijkste."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234