Donderdag 28/10/2021

AchtergrondKerk

Nieuwe Bijbelvertaling is vrouwvriendelijker en leesbaarder. Maar: ‘Het blijft een boek uit een andere tijd’

De Nederlandse koning Willem Alexander neemt het eerste exemplaar van de NBV21, de vernieuwde Nieuwe Bijbelvertaling, in ontvangst.  Beeld ANP
De Nederlandse koning Willem Alexander neemt het eerste exemplaar van de NBV21, de vernieuwde Nieuwe Bijbelvertaling, in ontvangst.Beeld ANP

Na 17 jaar krijgt de populairste Bijbelvertaling uit ons taalgebied een update. In de herwerkte versie van de zogenaamde NBV zijn enkele benamingen van dieren aangepast, drinken personages bier en klinken diverse passages wat vrouwvriendelijker. ‘We worden beïnvloed door de hedendaagse cultuur.’

“Dit wordt de Bijbel voor de 21ste eeuw." Bij de overhandiging van de NBV21 aan koning Willem-Alexander vertelde Rieuwerd Buitenwerf, directeur van het Nederlands-Vlaamse Bijbelgenootschap, woensdag dat zijn nieuwe publicatie een eindpunt vormt voor een vertaaltraject dat al drie decennia duurt. In 2004 stelde zijn organisatie na uitgebreid onderzoek namelijk al een eerste Bijbelvertaling voor, een werk dat tot vandaag meer dan 2 miljoen keer over de toonbank ging. Een ambitie om de tekst ‘leesbaarder’ en ‘historisch accurater’ te maken, zorgde ervoor dat een tienkoppig team van vertalers de afgelopen vier jaar aan een herwerking sleutelde. Daarvoor gingen ze te rade bij wetenschappelijke experts en geestelijken uit verschillende kerkelijke gemeenschappen. Uiteindelijk brachten ze ruim 12.000 wijzigingen aan, zo’n acht per pagina.

Een blik op die cijfers doet misschien vermoeden dat er van de oorspronkelijke tekst weinig overblijft, maar Bijbelgenootschap-woordvoerder Roelien Smit verduidelijkt dat het vaak om kleine aanpassingen gaat. Zo zijn enkele dieren uit de tekst geschrapt omdat uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat ze onmogelijk in het oude Israël konden voorkomen. Zo werd de visuil vervangen door een aalscholver en moest de kameel plaatsmaken voor de dromedaris. Daarnaast drinken figuren in de tekst voor het eerst bier, terwijl ze eerder enkel ‘sterke drank’ naar binnen goten. Een wijziging die opnieuw het gevolg is van recente academische studies naar de situatie in de periode die in de Bijbel beschreven wordt. “Dergelijke correcties lijken misschien triviaal, maar ze tonen aan hoe zorgvuldig we met de tekst omgaan”, zegt Smit.

Substantiële wijzigingen

Volgens Pierre Van Hecke, die aan de vertaling uit 2004 meewerkte en vandaag lid is van de onderzoekseenheid Bijbelwetenschap aan de KU Leuven, zijn er ook meer substantiële wijzigingen doorgevoerd. Zo eindigt het boek Job, over een rechtvaardig man die op de proef gesteld wordt door God, in de nieuwe vertaling met een protagonist die iets minder berouw toont voor zijn beledigingen aan het adres van de Schepper. In het origineel ‘herroept’ hij die woorden, in de NBV21 zal hij slechts ‘verder zwijgen’. “Dat is een duidelijke inhoudelijke keuze waarover discussie bestaat”, aldus Van Hecke. “Maar het Hebreeuws is condens, poëtisch en ingewikkeld. Daardoor is het niet altijd duidelijk wat er bedoeld wordt.”

Paus Franciscus op het Sint-Pietersplein in Rome.  Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett
Paus Franciscus op het Sint-Pietersplein in Rome.Beeld SOPA Images/LightRocket via Gett

Een andere opvallende wijziging is dat de nieuwe Bijbelvertaling wat vrouwvriendelijker is dan in het verleden. Terwijl de versie uit 2004 vermeldde dat de vrouwen die met Jezus naar Jeruzalem trokken hem ‘verzorgden’, ‘dienen’ zij hem nu. Daarmee is voor hetzelfde woord als voor hun mannelijke collega’s gekozen. “We worden beïnvloed door de hedendaagse cultuur”, verduidelijkt Smit. Al zal een volledig politiek correcte Bijbelvertaling niet voor morgen zijn. “Het blijft een boek dat in een andere tijd geschreven werd."

Patriarchale godsbeeld

De meest controversiële wijziging in de nieuwe vertaling, is de terugkeer van de ‘eerbiedshoofdletters’ bij verwijzingen naar ‘God’, ‘Jezus’ of de ‘Heilige Geest’. In 2004 werden zij uit de tekst geschrapt, maar nu keren ze terug omdat heel wat lezers de beslissing volgens het Bijbelgenootschap betreurden. Een groep vrouwelijke theologen en academici is het daar niet mee eens omdat de hoofdletters het patriarchale godsbeeld zouden versterken. Van Hecke begrijpt dat standpunt, maar merkt op dat er weinig mogelijkheden zijn om het mannelijke godsbeeld te wijzigen. “Dat wil niet zeggen dat er geen afstand moet bestaan tussen wat de tekst is en hoe we hem interpreteren. God is sowieso geen mens en bijgevolg geen man, het kan nuttig zijn om dat in een inleiding te benadrukken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234