Dinsdag 24/11/2020

Nieuwe aartsvijanden: IS en Turkije

In het verleden was IS voorzichtig met het opeisen van aanslagen in Turkije, maar dat is veranderd met de aanslag in Istanbul. Die is opgeëist nog voor de dader is gevonden.

Hoewel IS in het verleden al vaker is gelinkt aan aanslagen op Turkse bodem, markeert de aanslag op oudejaarsavond in nachtclub Reina een keerpunt. Het is de eerste keer dat IS zo duidelijk is in het opeisen van een aanslag in Turkije. Bovendien heeft de terreurorganisatie nooit eerder een aanslag in Turkije opgeëist via haar centrale mediakanaal Nashir en niet via Amaq, dat geen officiële media-afdeling van IS is. "Het bericht van Nashir gebruikt een andere lay-out," zegt terreurexpert Pieter Van Ostaeyen, "maar ook andere bewoordingen dan gebruikelijk bij Amaq." In plaats van "als antwoord op oproepen", staat er nu "als antwoord op een bevel". Dat bevel zou volgens het bericht rechtstreeks komen van kalief Abu Bakr Al-Baghdadi.

"IS wil duidelijk maken dat deze aanslag uitvoerig is gepland door de organisatie zelf", zegt Tore Hamming, Midden-Oosten-expert aan het European University Institute in Firenze. "Dit in tegenstelling tot de aanslagen die eerder zijn geïnspireerd door de boodschappen van IS. Het wil de Turken duidelijk maken dat het in staat is om hen te raken vanuit Syrië of Irak."

Door de manier van opeisen zet IS deze aanslag in het rijtje van Brussel en Parijs, en niet in dat van Nice, Orlando en Berlijn. Daar gingen de aanvallers op eigen houtje aan de slag, maar zwoeren ze wel trouw aan IS in een video.

Snel bergaf

De vorige aanslag die IS opeiste in Turkije, vond begin november plaats in Diyarbakir. Toen vielen elf doden. IS eiste de aanslag op, maar de Turkse overheid heeft dat altijd ontkend. Voor hen was het onomstotelijk een aanslag door de Koerdische PKK. Nochtans vond die aanslag plaats twee dagen na een expliciete oproep van al-Baghdadi om Turkije aan te vallen. Het was zijn eerste toespraak in een jaar tijd. In een audioboodschap zei al-Baghdadi dat Turkije "een doelwit" was geworden en een "prioriteit voor de jihad". Die boodschap werd herhaald door Abu Hassan al-Muhajir, de nieuwe woordvoerder van IS sinds de dood van Abu Mohammed al-Adnani. Op 5 december riep al-Muhajir op tot aanvallen in Turkije, maar ook op Turkse ambassades of consulaten waar ook ter wereld. En vorige week bracht IS een gruwelvideo naar buiten van twee Turkse soldaten die levend werden verbrand.

"De houding van IS ten opzichte van Turkije is pas recent zo agressief en expliciet", zegt Hamming. "Dat komt omdat Turkije IS tot augustus 2016 zelden rechtstreeks aanviel." Tot voor kort pleegde IS wel aanslagen in Turkije, maar het eiste ze vaak niet op. De aanslag op de Atatürk-luchthaven in juni, waarbij 45 doden vielen, is door Turkije toegewezen aan IS, maar nooit door de terreurorganisatie opgeëist. Die strategie veranderde op 24 augustus, toen Turkije Operation Euphrates Shield lanceerde. Dat begon met de inname van grensstad Jarablus. Sindsdien beschouwt IS Turkije openlijk als een vijand. De opeising van de aanslag in Istanbul meldt dan ook expliciet dat Turkije "in het conflict met IS is gestapt".

Een openlijke oorlog met Turkije is vervelend voor IS, omdat in het land hoofdzakelijk soennitische moslims wonen. Ook bij de aanslag op de Reina-discotheek kwamen vooral moslims om het leven. Volgens Rita Katz, directeur van de private inlichtingendienst SITE, doet IS bij aanslagen in islamitische landen zijn best om zo weinig mogelijk moslimslachtoffers te maken, "of dat op zijn minst zo te laten uitschijnen".

'Beschermer van het kruis'

IS doet dat door in zijn communicatie te benadrukken dat de aanslag bijvoorbeeld een moskee van sjiieten viseerde (Saudi-Arabië), of gericht was op toeristen (Indonesië) of een Amerikaanse basis (Jordanië). Deze zelfde communicatiestrategie hanteert IS ook nu weer. Het bericht van Nashir beschrijft Turkije als "de beschermer van het kruis". De nachtclub is dan weer een plaats "waar christenen hun polytheïstische feestdag vierden". In zijn opeisingsbericht slooft IS zich uit om Turkijes geloofwaardigheid als land voor soennieten te ondermijnen. Alleen op die manier kan het oorlog voeren tegen Turkije zonder legitimiteit te verliezen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234