Maandag 16/12/2019

Geweld in Syrië

Nieuw wapen in de strijd om aandacht voor Aleppo: de selfievideo

Salah al-Ashkar staat op het dak van een woning in Oost-Aleppo. Op de achtergrond inwoners die wachten op vertrek uit de belegerde enclave. Beeld Facebook

Nu Aleppo is gevallen, gebruiken activisten een nieuw wapen in de strijd om aandacht: de selfievideo. "Een laatste schreeuw."

Met vermoeide blik kijkt hij in de camera van zijn telefoon, terwijl hij zijn arm uitstrekt om zichzelf te filmen. "Vandaag is het 18 december", zegt Mahmoud al-Zaza, een dokter die werkzaam is in al-Quds, het laatste operationele ziekenhuis van Oost-Aleppo. "Mijn collega's zijn bezig met een keizersnede." Op de achtergrond zijn twee artsen druk in de weer met een patiënt. Al-Zaza: "De operatie is klaar, maar het kind is dood."

Hij beweegt zijn telefoon naar een tafeltje aan de zijkant van de ruimte. Daar ligt een naakte baby, de buik opgezwollen en de armpjes omhoog. Alsof hij slaapt. "Het kind had geëvacueerd moeten worden, maar we konden niets doen voor moeder en kind", beëindigt Al-Zaza zijn video die veelvuldig is gedeeld op Twitter en Facebook.

Al-Zaza is een van de achtergebleven inwoners in Oost-Aleppo die een nieuw wapen inzet om aandacht te vragen voor de situatie in de belegerde oostelijke enclave: de selfievideo. Waar activisten voorheen nog de omgeving filmden en de beelden voorzagen van commentaar, filmen ze nu zichzelf. Sinds president Assad victorie kraait over de stad en de gedwongen evacuatie volop op gang is - vandaag vertrokken er weer tientallen bussen uit het gebied - duikt de selfievideo opeens overal op.

Volgens de in Duitsland gevestigde Syrische journalist Ola al-Jari heeft dit in de eerste plaats een praktische reden: door de verslechterde omstandigheden is het simpelweg niet meer mogelijk om videobeelden te monteren. Een selfievideo is zo gemaakt en online geplaatst. "Maar het heeft ook te maken met het gevoel dat leeft onder de achtergebleven inwoners. Namelijk dat dit wel eens hun laatste dag kan zijn. Mensen zitten op een kluitje en wachten daar op hun evacuatie. Ze kunnen elk moment gebombardeerd worden. De selfievideo's zijn een soort 'vaarwel-berichten', een laatste schreeuw om aandacht."

De spanning is soms duidelijk voelbaar. "Dit wordt zeker mijn dood #mylastwords", schrijft de Syrische activist Rami Zien op Facebook, waar hij 683 volgers heeft. Hij staat op het punt om in een groene bus richting westelijk regeringsgebied te stappen, maar moet door diverse schendingen van het akkoord wachten. Vijf dagen later volgt daar de verlossende video. Rami Zien staat buiten, in het pikkedonker. "We made it!", zegt hij. "Het waren 24 zware uren, zonder voedsel en drinken in de bussen. De sfeer was gespannen, er waren veel soldaten. We waren heel bang dat er iets ergs zou gebeuren, maar gelukkig hebben we het uiteindelijk gered."

Een andere inwoner, Salah al-Ashkar (11.150 volgers), wacht nog steeds op een uittocht uit de stad. In het holst van de nacht filmt hij zichzelf op straat, waar tientallen Syriërs bij vuurtjes zitten om zichzelf warm te houden. Ze mogen hun huizen niet meer in en wachten tot ze worden opgehaald. "Deze burgers", zegt Al-Ashkar, terwijl hij zichzelf filmt in het licht van het vuur, "wachten al twee dagen op de plek waarvandaan de Russen zeiden dat de bussen zouden vertrekken. Het is erg koud, de temperatuur is onder nul. Er is geen eten, geen elektriciteit. Ze blijven maar zeggen: wacht hier."

Volgens de Syrische fotograaf Azouz, die tegenwoordig in Nederland woont, zijn de selfievideo's "een nieuwe manier om menselijk lijden in beeld te brengen". Een video is een stuk krachtiger dan een foto. "Je ziet iemands ziel erin terug, iemands lichaamstaal, de stad en natuurlijk de boodschap die wordt overgebracht. Door middel van een video willen inwoners van Aleppo de wereld vertellen dat ze het risico lopen gedood te worden. Tegelijkertijd hopen ze dat er daadwerkelijk iets gebeurt als mensen dit zien."

Selfies voor toeristische trekpleisters van Aleppo 

Aan de andere kant van de stad, in het door de regering gecontroleerde West-Aleppo, worden de laatste dagen ook volop selfies gemaakt. Maar dan met een hele andere insteek: na een jarenlange strijd zijn de toeristische trekpleisters in de stad veiliggesteld door het regeringsleger. Op buitenlandse toeristen hoeft de stad voorlopig niet te rekenen, maar Syriërs trekken er alvast opgetogen op uit. Ze bezoeken de oude citadel van Aleppo of de beroemde Umayyad-moskee. Even goed lachen voor de camera, dan valt de verwoesting op de achtergrond nauwelijks op.

Syriërs met een selfiestick voor de oude citadel in Aleppo. Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234