Zaterdag 19/06/2021

Nieuw onderzoek doet rapport VN-klimaatpanel alweer wankelen

De gletsjers van de Himalaya smelten minder snel, een kleiner stuk van Nederland komt onder water te staan en het Amazonewoud heeft minder last van extreme droogte dan het VN-klimaatpanel stelt. De nieuwe studie over de Amazone is de derde in een rij met ‘bezwarende’ bevindingen die het panel in verlegenheid brengen.

Effecten van droogte op Amazonewoud zouden minder extreem zijn dan in eerdere studies werd gesteld

De VN hebben naar aanleiding van de heisa zelf al een doorlichting van het klimaatrapport opgedragen. ‘Toch blijft de kern van het rapport overeind. Wetenschappers moeten zich voor sommige zaken op inschattingen baseren’, zegt klimatoloog en IPCC-lid Philippe Huybrechts.

Sinds de recentste, geflopte klimaattop in Kopenhagen krijgt het VN-klimaatpanel, het IPCC, de ene pandoering na de andere. Eerst waren er gelekte e-mails van klimaatwetenschappers die zouden aantonen dat delen van het rapport opgepompt werden. Daarna kwamen twee fouten in het rapport bovendrijven (zie kader), een over de smeltende gletsjers, een andere over de vraag in welke mate Nederland dreigt te ‘verdrinken’ door de opwarming van de aarde. Nu wijst een nieuwe studie op een derde misser.

In het IPCC-rapport staat dat tot 40 procent van het Amazonewoud ‘extreem’ kan reageren op zelfs de kleinste afname van regenval en dat daardoor talloze lappen bomen gereduceerd kunnen worden tot savanne. Het nieuwe onderzoek, gevoerd door experts aan de Boston University, toont aan dat dat niet helemaal klopt. Op basis van gegevens over een extreme droogte die het Amazonewoud in 2005 trof, toen de regenval er tot het laagste niveau ooit terugviel, concluderen de onderzoekers dat de beweringen van het IPCC overdreven zijn. Door de droogte in 2005 ontstonden in de Amazone grote watertekorten omdat rivieren en meren opdroogden. Maar, zo toont de nieuwe analyse aan, een drastische impact op de vegetatie, wat dan weer belangrijk kan zijn voor de opname van CO2, had die extreme droogte niet.

“In 2005 was er veel meer dan een ‘minieme verschuiving in de regenval’. Deze droogte was ongezien. En toch trad er nauwelijks een verandering op in de vegetatie. Het woud is beter bestand tegen droogte dan het klimaatpanel suggereert”, zegt hoofdonderzoeker Ranga Myneni.

De claim dat tot 40 procent van de Amazone naar de knoppen zou gaan bij de minste reductie in de regenval die hier wordt onderuitgehaald, is gebaseerd op een studie in opdracht van het WWF. Het IPCC doet namelijk zelf geen onderzoek maar analyseert bestaande onderzoeken. Hoe kan het dat uit de ene studie blijkt dat het woud geweldig afziet van droogte en dat de vegetatie erdoor verandert, en uit de andere, de recentste, naar voren komt dat dat niet zo is?

“Het gaat om twee verschillende onderzoeken, twee verschillende droogtes in twee verschillende regio’s”, zegt Jose Marengo, klimatoloog bij het Braziliaanse Instituut voor Ruimte Onderzoek, dat de Amazone bestudeert. Marengo is lid van het IPCC-panel en gespecialiseerd in tropische wouden. “Het tweede deel van het rapport gaat over de impact van de opwarming van de aarde. Dat houdt sowieso schattingen in. De conclusie dat 40 procent van het woud kapotgaat bij ook maar een klein beetje minder regen stoelt op onderzoek naar een droogte in 1998. Voor het IPCC-rapport van 2007 was dat het enige gedubbelcheckte onderzoek dat toen voorhanden was. Een twintigtal andere onderzoeken, niet gedubbelcheckt, wees in diezelfde richting. Vandaar die conclusie”, zegt Marengo. Dit keer is het onderzoek gebaseerd op een droogteperiode in de Amazone in 2005. “Die droogte trof een totaal andere regio. De grond en begroeiing zijn er anders, waardoor ook de impact van droogte varieert”, vervolgt Marengo.

IPCC-wetenschappers zullen echter toch wel zo snugger zijn om geen appelen met peren te vergelijken? Marengo: “Soms kun je niet anders. De impact van de opwarming van de aarde voorspellen aan de hand van wat nu al gebeurt is sowieso extreem moeilijk. Het onderzoek uit 1998 was gedegen. Dit onderzoek ook. Er worden echter andere methodes gebruikt en andere regio’s onderzocht. Je kunt moeilijk in het hele woud droogte organiseren om de effecten te meten. Je ziet op verschillende plekken verschillende impact. Het is een voortdurend proces om dat van zo nabij mogelijk te bestuderen. In 2005 wisten we niet wat we nu weten.”

Toch dreigen opnieuw stevige vlagen ‘klimaatkritiek’, zeker nu de VN zelf een onafhankelijk panel hebben gevraagd het IPCC-rapport door te lichten. “Wij zijn daar blij mee”, zegt Marengo. “Dat panel zal namelijk tot dezelfde conclusies komen als wij. De precieze inschattingen zijn niet evident, maar de grote trends -smeltende gletsjers, de impact op bossen en het zeespiegelniveau - blijven overeind.”

Dat zeggen ook klimatoloog en IPCC-panellid Philippe Huybrechts en milieu-econoom Johan Albrecht (UGent). “Een tikfout of een fout in een basisrapport waar alle reviewers over lazen is geen reden om het hele IPCC en de klimaatkwestie in diskrediet te brengen. De basis blijft overeind.” Albrecht: “Dit is allemaal geen geweldige pr voor het IPCC en het mag niet blijven duren, maar je kunt niet verwachten dat er in duizend pagina’s onderzoek absoluut geen enkel foutje staat.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234