Vrijdag 04/12/2020

'Niets veroudert zo snel als televisie'

Eind mei werd hij veertig. Een symbolische kaap die hij probleemloos heeft gerond, met dank aan zijn drie kinderen. 'Ik vind het niet erg om ouder te worden. Een van de mooiste dingen aan ouderschap is dat je wijsheid kunt doorgeven. Dat werkt relativerend.' Een gesprek met Bart De Pauw, vader, televisiemaker en scenarist van Loft, de thriller die straks ongetwijfeld voor volle filmzalen zal zorgen.

door Steven Heene / foto Tim Dirven

Het is een zichtbaar ontspannen De Pauw die de voordeur opendoet en me joviaal de hand drukt. "Lang geleden, man. Hoe gaat het met je?" In een ver verleden studeerden we allebei Germaanse aan de Gentse Universiteit, of beter: gingen we allebei níét naar die lessen. De Pauw, afkomstig uit het Oost-Vlaamse Wachtebeke en tegenwoordig woonachtig in Lier, was eind jaren tachtig immers al volop bezig aan een televisiecarrière. Meer bepaald als acteur in en scenarist voor Meester, hij begint weer, dat hij samen met Frank Dingenen in elkaar draaide. Ik zie het beeld nog voor me: een vol maar muisstil auditorium E op de Gentse Blandijnberg, waar De Pauw al na twee minuten een leeg examenformulier gaat indienen. Voor pro forma volstond het je naam in te vullen - het perspectief van een diploma als germanist had hij toen allang geruild voor een veel aantrekkelijker parcours bij de openbare omroep.

Jaren later blijkt die keuze nog altijd gerechtvaardigd. De Pauw, een van de grote namen bij het televisieproductiehuis Woestijnvis, drukte mee zijn stempel op televisie in Vlaanderen, met programma's als Buiten de zone, Schalkse Ruiters, De Mol, Willy's en Marjetten en Het geslacht De Pauw. Televisie die grenzen heeft verlegd, maar mijn gastheer relativeert meteen als ik hem daarop wijs: "Niets veroudert zo snel als televisie. Kijk maar naar Monty Python, de meeste grappen zijn intussen zó gedateerd. Dan liever Fawlty Towers: spitse dialogen, een intelligente verhaallijn... In zijn genre een van de slimste programma's ooit gemaakt. Zeg, wil je misschien een glas rode wijn?"

De Pauw schenkt voor zichzelf water uit, knabbelt aan een wortel en leunt achterover in zijn stoel. Het is een zonnige zomermiddag, op de achtergrond zoemt een droogkast, de kerktoren van Lier slaat drie uur en de dochters des huizes komen, een ijsje in de hand, papa en die meneer op het terras gedag zeggen. Het is een tafereel vol huiselijk geluk, weet ook De Pauw. Met een knipoog: "Ik heb met mijn dochters geoefend om het beeld van de perfecte vader te kunnen ophangen in de krant. Nee serieus, we zijn net terug van drie weken vakantie. Met onder andere een bezoek aan Pompeji. Een betere illustratie van de relativiteit der dingen kun je moeilijk verzinnen. Maar goed, intussen ben ik weer aan het werk gegaan. Ik ben bezig de Engelse vertaling van Loft aan het nakijken. Er is concrete interesse van Amerikaanse producenten, ja.

"De montage van Loft is klaar. Volgende week gaan Erik (Van Looy, regisseur, SH) en ik naar Londen. Daar wordt de soundtrack ingespeeld door een groot orkest, in de beroemde studio's van Abbey Road nog wel - de studio's waar ook The Beatles hun platen opnamen. Ik kijk er ongelooflijk naar uit."

Heeft hij als scenarist voor zichzelf ook een rol voorzien in de film? Hij schudt zijn hoofd. "Dat wou ik mijn film niet aandoen. Voor de mensen ben ik in de eerste plaats Bart De Pauw. Het duurt misschien een half uur vooraleer mensen dat kunnen vergeten en ik wou geen afleidingen van het verhaal. Al zou ik best wel meer willen acteren, ook in ernstige rollen. De rol van een slechterik spelen lijkt me wel leuk." Meer dan komische rollen? De Pauw glimlacht.

"Ik herinner me een opname in een gerechtsgebouw, twee jaar geleden, voor Willy's en Marjetten. Ik had een grote snor opgekleefd. Ik moest even mijn handen wassen, keek in de spiegel en ik dacht: Bart, zijt ge hier niet te oud voor geworden? (lacht) Pas op, het was leuk om te doen. Willy's en Marjetten was een plezante ervaring, maar dat plak- en snorwerk... Er zijn nog komieken die ernstige rollen spelen en van wie het aanvaard wordt. Jim Carey bijvoorbeeld. Of Robin Williams.

"Die flik in Willy's en Marjetten, die heb ik graag gespeeld. Echt zo iemand uit Wachtebeke. Een beetje stug, een beetje boers bijna. Mijn kinderen beginnen dat nu te ontdekken, Buiten de zone en zo. Grappig is dat. 'Kijk, papa zijn magere broer doet daarin mee.' (lacht)"

Waarom is Buiten de zone nooit op dvd verschenen?

"Er is het probleem van de muziekrechten. We hebben niet voor alles de toelating gekregen. Jammer, want er is altijd vraag naar geweest. Maar ja, als je gigantische bedragen moet neerleggen voor een aantal seconden muziek... Dat jaagt de prijs meteen naar ongekende hoogten. De muziekuitgeverij van Twin Peaks bijvoorbeeld ligt dwars. We kunnen het ook niet van de 'moederbanden' halen, want het is allemaal door elkaar gemixt."

Kijk je zelf ook naar opnamen van vroeger? Of gebeurt dat enkel op verzoek van de kinderen?

"Ik bekijk weinig dingen opnieuw. Als bijvoorbeeld van Schalkse Ruiters een uitzending voorbij was, was het voor mij gedaan. Tom (Lenaerts, SH) kon dat nog dikwijls herbekijken, om te zien waar er fouten zaten. Maar ik heb die opnamen zelfs niet liggen. Ik begin nu te beseffen dat ik beter een archief had aangelegd, want mijn kinderen vinden dat inderdaad leuk. Ik had onlangs een gastrolletje voor de VRT en toen heb ik gezegd: je hoeft me niet te betalen, bezorg me gewoon de afleveringen van Buiten de zone op dvd. Dus die heb ik nu. Anders zitten mijn kinderen dat toch te zoeken op YouTube.

"Soms kijk ik mee en dan denk ik: eigenlijk was dat toch niet zo slecht. Er is nu meer afstand om ernaar te kijken. Maar Buiten de zone bijvoorbeeld: zo traag dat het nu lijkt. Er is echt niks dat zo snel veroudert als televisie. Dan zie ik weer een woordspeling waarvan ik denk: oei. Of een sketch met eindeloze variaties op het thema. Een slaapwandelwedstrijd. Alle mogelijke associaties passeren dan de revue. Daar zou ik nu veel strenger in zijn.

"Toen ik zelf nog een kind was, toen keek ik graag naar avonturenfilms. Of naar De kat. En Het zwaard van Ardoewaan. In die tijd keek Vlaanderen ook nog massaal naar de Nederlandse televisie: Willem Ruis, Ron Brandsteder, Henny Huisman... Humor? Wij hadden Urbanus, die was geweldig. En Gaston en Leo. Veel meer was er niet in mijn herinnering. Toon Hermans en zo, die heb ik pas later ontdekt. O ja, en er was natuurlijk André van Duin. En The Mounties, ken je die nog? Vandaag hebben Vlamingen en Nederlanders al ondertitels nodig om elkaar te verstaan op televisie. Ook in de film zijn we uit elkaar gegroeid, vreemd genoeg. Neem nu Alles is liefde bijvoorbeeld, die is uitgekomen in Nederland en heeft daar kijkrecords gebroken, maar bij ons heeft die nauwelijks gelopen, een week of twee misschien? Raar."

"Ik ben altijd wel gefascineerd geweest door verhalen. Ik las bijvoorbeeld heel veel. Op vrijdagavond gingen we naar de bibliotheek, met mijn moeder. Dan koos ik vier boeken uit. Wel, tegen zondagavond waren die alle vier uitgelezen. Verhalen van De vijf, De Rode Ridder, Arendsoog, Jan zonder vrees... Van alles. Ik ben ook vrij vroeg Agatha Christie beginnen te lezen. Ik was veertien of zo.

"De eerste kennismaking met televisie achter de schermen vond plaats via een auditie voor Meester, hij begint weer. Ze zochten figuranten en samen met mijn neef heb ik een briefje geschreven. We mochten komen en eenmaal binnen hadden we al snel een grote mond: zouden jullie niet eens iets doen met dit of dat...? Daardoor werden we een keer uitgenodigd voor een brainstorm en zo kwam van het een het ander.

"Of ik wist dat mijn ideeën zouden werken? Dat weet je niet. Nog altijd niet. Je hangt altijd af van de smaak van de kijker. Dat is met Loft ook zo: je kunt alleen je best doen, maken wat je zelf spannend vindt. Maar je weet nooit zeker wat het zal geven, de reactie van het publiek in de zalen. Neem nu De mol. De eerste aflevering vonden mensen niet goed hé. Het was een compleet nieuw gegeven. Mensen moesten er echt aan wennen: wat is dit? Idem voor Het geslacht De Pauw.

"De tweede aflevering van De mol haalde bijna tweehonderdduizend kijkers minder dan de eerste. En we kwamen van één miljoen kijkers, op zondagavond. Wij dachten: fuck, we hebben ons vergist. Dat kan toch niet. Want wij wisten wat er nog moest volgen. Maar wat gebeurde er? Tegen de derde aflevering waren de mensen al ietwat vertrouwd met de personages, ze kenden het systeem al een beetje, en kijk, we zijn geëindigd op één miljoen achthonderdduizend, of zelfs meer. Ik moet altijd lachen als een journalist dan vraagt: hoe doen jullie dat toch, een hype creëren? Zo werkt het niet. Maar ja: mensen vergeten snel.

"Het hangt er ook van af wat je maakt. Neem nu Het geslacht De Pauw. Daarvan weet je dat niet iedereen het goed zal vinden. Idem voor Willy's en Marjetten. Het probleem bij dat programma was dat het slecht geprogrammeerd stond: de kijkers van Eén zaten te wachten op Witse, we kwamen na Geert Hoste... Tja. Nu, drie jaar na de eerste aflevering, is er de herhaling op Canvas. Daar past het veel beter, mag iets veel zotter zijn.

"Tegenwoordig ben ik vooral geïnteresseerd in dingen die mij zelf nog prikkelen, die in mijn ogen origineel of creatief zijn. Ik probeer altijd de dingen te maken die ik zelf graag zie.

"Van de honderd films die ik bekijk in de bioscoop of op dvd zit er misschien één tussen die een mens omverblaast. Als ik zoiets zou kunnen maken... We hebben nu een aantal keer een testpubliek gehad voor Loft en ik heb de hele tijd zitten observeren. Als je gelaatsuitdrukkingen ziet van mensen die volop meeleven, dat vind ik geweldig. Ik lach zelf weinig, maar ik moet wel lachen als ik andere mensen zie lachen. Daarom zou ik hen ook graag aan het lachen willen brengen, snap je?"

Ik herinner hem aan een anekdote toen we beiden nog studeerden: om het goed te maken met zijn toenmalige vriendin had Bart er niet beter op gevonden dan een grootschalige petitie te organiseren. Door handtekeningen te verzamelen wou hij haar zijn liefde bewijzen. Of was er toch vooral geldingsdrang mee gemoeid?

"Ik was achttien jaar of zo. We hadden ruzie gehad of zoiets, in ieder geval iets banaals, en ik wou het goedmaken. We zaten nog in het middelbaar. Haar ouders wisten trouwens niet dat wij een relatie hadden. Ze kwam van Antwerpen, we zagen elkaar stiekem. Ze was twee jaar jonger. En om het goed te maken dacht ik: ik ga een petitie organiseren. Maar ineens was dat een overrompeling. Ik was begonnen aan het Sint-Pietersstation in Gent. Ik dacht bij mezelf: tienduizend handtekeningen, amai, ik was al een hele namiddag bezig en ik had nog maar tachtig handtekeningen of zo. Je moet het maar een keer uitleggen aan de mensen: kan ik alsjeblieft een handtekening krijgen, het is voor mijn vriendin... De mensen keken nogal op. Om er wat vaart achter te zetten, had ik de petitiebladen ook laten circuleren op een meisjesschool, via mijn zus. (lacht) Ze vonden dat daar allemaal plezant. Een journalist had daarvan gehoord, dan een interview, daarna ineens naar Te bed of niet te bed bij Jos Geysen. Ik heb toen uit alle kanten van het land post gehad, echt postzakken vol. Mensen die allemaal wilden meedoen."

Maar was je vriendin ervan gediend?

"Ze was er wel van gediend, maar ze wist er niet van op voorhand. Het was een beetje tricky, want ze kwam op de radio en haar ouders wisten van niets."

Zegt de anekdote niet vooral iets over Bart De Pauw?

"Het is een vraag die dikwijls terugkomt: moet je ijdel zijn om dit vak te doen? (denkt na) Het is eigenlijk zoals een kind dat zegt: mama, kijk eens naar mijn tekening. Zoiets. Ik kon op voorhand niet weten dat het zo'n vaart zou lopen. Het was ook niet de bedoeling."

Ben je een familieman?

"Nogal. Ik ga niet zoveel uit, ik zit vaak thuis. Zeker premières en zo laat ik liever aan mij voorbijgaan. Ik kijk films, lees boeken, luister naar muziek, schrijf teksten... Maar als ik niet moet draaien, eet ik tweemaal per dag met mijn kinderen. Dus: ik ben zeker niet de afwezige vader."

Maar toch een beetje een workaholic?

"Ik ben wel constant bezig met mijn werk, erover aan het nadenken. Of ik verzin dingen. Ik heb zo verschillende boekjes waarin ik ideeën of invallen noteer. Maar ik kan mijn hoofd nooit afzetten. We zijn net terug van drie weken vakantie. Wel, na een tijd moet ik weer iets gaan doen, ik kan niet erg lang stilzitten. Daarom neem ik mijn computer mee, een dvd-speler, een paar series... Eigenlijk werk ik gewoon iets minder tijdens de vakantie."

Voelt het aan als werk?

"Neen. Maar er is wel altijd dit moment tijdens het creëren: je vertrekt vanuit een idee, waarna je de weg naar de realisatie van dat idee moet afleggen en dat is niet altijd even... Romantisch of zo. Het is vooral hard werken. Ik word meer geconfronteerd met mijn gebrek aan talent dan met mijn talent. Want het is nooit goed.

"Ik ben altijd al kritisch geweest, het kan altijd beter. Ik denk dan: ze mogen het niet voelen aankomen, die wending in het scenario. Dan schrijf ik iets, maar vaak moet ik het weer weggooien, wegens dus niet goed genoeg.

"Een nachtbraker? Soms. In de namiddag werk ik niet goed, wel in de ochtend of 's avonds. In de namiddag ben ik veel te veel afgeleid, ook op het internet. En als je mij drie maanden de tijd geeft om iets te maken, zal ik er ook maar in de laatste maand aan beginnen. Er lonkt altijd eerst iets anders. Dat was ook tijdens mijn studie zo. Ik was een slechte student, ik wachtte echt tot vlak voor de deadline. En dan raakte ik in paniek. Fuck, het moet af. Die adrenaline moet er zijn, ja.

"Voor een film moet alles ook netjes af zijn. Bij Het geslacht daarentegen was er ruimte in de scenario's, om elkaar te verrassen. Maar op een filmset moet je niet te veel tijd verspillen met discussies. Je kunt niet verwachten dat een hele filmploeg staat te wachten op een beslissing die nog genomen moet worden. Film is een duur medium."

Pik je soms letterlijk ideeën? Al was het maar als hommage aan iemand anders?

"Je laat je altijd inspireren door dingen die je zelf goed vindt. Maar ik wil niks overnemen. Dat zou ik erg vinden. In Buiten de zone was er een scène waarin een tandarts trouwde met een andere tandarts. Op de huwelijksreceptie deden ze allemaal santé en ze spuwden het drankje weer uit. Wel, op dat moment was er bij Lenny Henry een sketch van een tandarts op café die óók zijn drank weer uitspuwt. Dezelfde mop dus en ik vond het vreselijk. Want ik had het zogezegd natuurlijk afgekeken. Als iemand schrijft over Het geslacht De Pauw: ze hebben goed naar Curb Your Enthusiasm gekeken, dan word ik zot. Ik maak er een erezaak van zo origineel mogelijk te zijn. Maar ondertussen is er al zoveel gemaakt. De kans dat je op eenzelfde pointe uitkomt als iemand anders is groot."

Ander vraagje. Was het moeilijk, veertig worden?

"Neen. Negentig kilo, dat was erger. Wat zeg ik: honderd. (lacht) Dat was een jaar geleden of zo. Als ik werk, heb ik dikwijls de neiging, dan moet het... Het lichaam mag niet te klagen hebben. Feed the monkey, noem ik dat. Als ik dan goesting heb, weiger ik mezelf weinig. Dan ga ik eens lekker gaan eten, enzovoort. Omdat je niet gestoord wilt worden of afgeleid door ongemakken. Ik zoek dan optimale omstandigheden, optimaal comfort. Plus: als je dan gaat draaien, krijg je meestal slecht eten. Eens snel een broodje of een pizza. Alles wat je kunt afhalen. Niet echt gezond.

"Maar wat ouder worden betreft: daar heb ik niet veel last van. Ik heb weleens het gevoel gehad van: oei, ik ben 36, ik zal nooit meer professionele voetballer worden. Dat je je realiseert dat er opties waren of zijn die mettertijd wegvallen. Niet dat ik echt voetballer wou worden, gewoon het idee dat sommige dingen niet terugkeren. Maar het vaderschap maakt op dat vlak veel goed, zo niet alles.

"Ik ben rustiger geworden. Weet je, ik wil geen soort nalatenschap, behalve dan voor mijn kinderen. Bij wijze van spreken. Ik hoef niet herinnerd te worden.

"Ik lijd ook geen pijn tijdens het creëren, ik vind het gewoon leuk om te doen. Mij schenkt het vooral rust en plezier. Maar je moet wel wat discipline hebben. Aan een bureau gaan zitten en iets afleveren. Maar ik ben fundamenteel wel lui, denk ik.

"Ik ervaar nu sterk het gevoel: ik heb dingen gekregen die ik op mijn beurt moet doorgeven. We zijn met de kinderen naar Pompeji geweest en daar zie je ze liggen hé, die versteende mensen. Al eeuwenlang. Dat stemt tot nadenken. (stil) Ik kijk niet vaak achterom, maar nadenken over de eindigheid, daar betrap ik me weleens op, ja. Maar dat is niet slecht. En daarna werk ik weer met veel plezier aan een nieuw scenario of een nieuwe reeks. De ideeën zijn er. En misschien ga ik zelf weleens een film regisseren. Wie weet. We zien wel."

Het is een vraag die dikwijls terugkomt: moet je ijdel zijn om dit vak te doen? Wel, het is eigenlijk zoals een kind dat zegt: mama, kijk eens naar mijn tekeningAls iemand schrijft over 'Het geslacht De Pauw': ze hebben goed naar 'Curb Your Enthusiasm' gekeken, dan word ik zot. Ik maak er een erezaak van zo origineel mogelijk te zijnIk wil geen soort nalatenschap, behalve voor mijn kinderen. Voor de rest hoef ik niet herinnerd te worden

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234