Maandag 18/10/2021

Niets is veranderd, iedereen bleef op post

Dankzij Annique Vantorre heeft Vlaanderen een regelgeving voor klokkenluiders die overige democratieën in de wereld ons gerust mogen benijden. Stoot een overheidsambtenaar op misbruiken of fraude bij zijn eigen hiërarchie, dan is er een procedure die hem of haar in staat stelt de feiten bekend te maken bij de Vlaamse ombudsman. En is er een statuut dat de ambtenaar tijdelijk immuun maakt voor schorsing of ontslag.Vantorre deed in 2001 samen met enkele collega’s bij de toenmalige Vlaamse Huisvestingsmaatschappij (VHM) een reeks inspectierapporten uitlekken over ogenschijnlijke misbruiken met kredieten voor sociale huisvesting. Dat leidde tot een artikelenreeks in De Morgen over het wilde wanbeheer bij enkele van de 118 lokale socialehuisvestingsmaatschappijen (shm’s). Dat zijn kleine intercommunale bedrijfjes die samen de grote pot overheidsmiddelen voor sociale huisvesting mogen verdelen om er woningen mee te bouwen.Bij de maatschappij Veilig Wonen werd een deel van het geld gebruikt om businessseats te huren in het voetbalstadion van het destijds nog in eerste klasse voetballende Eendracht Aalst. De boekhouder had er 43 miljoen frank (ruim een miljoen euro) naar zijn eigen rekening overgeschreven, en dat was ontdekt door het gerecht. De shm Veilig Wonen stelde zich burgerlijke partij en stelde een afbetalingsplan op met de ex-boekhouder. Daarin stond:“De boekhouder kort maandelijks 5.000 frank af.”Niet eens rekening houdend met de intrest, kreeg de boekhouder 390 jaar om het gestolen geld terug te storten.

EEN GESUBSIDIEERD BORDEEL

Het was maar één gevalletje te midden van tientallen. Zaakvoerders van kleine shm’s die op kosten van de sociale huisvesting rond toerden in de duurste BMW’s die ze in de showroom konden vinden. Kredietkaarten waarmee miljoenen werd opgesoupeerd in dure restaurants. Groepsreizen voor voltallige raden van bestuur en directiecomités - plus levenspartners - naar Spaanse of nog exotischer costa’s.In de Onze-Lieve-Vrouwstraat in Beringen, het commerciële hart van de oude mijnstad, bouwde de maatschappij KBM een gemengd winkel- en wooncomplex met de chicste appartementen van de hele straat. Ze werden tot de laatste vierkante meter toegewezen aan kaderleden van KBM. Een van deze “sociale woningen” werd voorzien van een bubbelbad en op de gelijkvloerse verdieping werd nagenoeg alle winkelruimte tegen een ‘sociaal’ tarief verhuurd aan echtgenotes of familieleden van kaderleden van KBM.In Tongeren stonden 500 gezinnen op de wachtlijst bij de maatschappij Tongershuis, maar de kortste weg naar een sociale woning was en bleef de kennissenkring van zaakvoerder Guy Clerinx. Een van zijn beste vrienden was uitbater van een bordeel en zocht een flatje waar zijn papierloze Nigeriaanse meisjes “aan huis” konden ontvangen. Geen probleem, in Tongeren deed men niet alleen aan sociale huisvesting, er was ook een sociaal bordeel.Clerinx was zo’n directeur die rond reed met een BMW 730i. Maandprijs voor de leasing: 1.500 euro, het equivalent van een drietal sociale woningen. Nadat De Morgen erover berichtte, verschoof het leasingcontract van de shm Tongershuis naar de daarmee verbonden erkende kredietmaatschappij (ekm). Die betaalde voortaan de kosten, en Clerinx kon vrolijk blijven doorrijden met zijn bolide.De verhalen bleven komen. Opritten en tuinen van directieleden die waren aangelegd op kosten van de samenleving, en wel via net die budgetten die moeten dienen om de sociale noden te verhelpen. “Dat was wat mij steeds weer zo kwaad maakte”, blikt Annique Vantorre terug. “Men smeet het geld door ramen en vensters, en aan de andere kant las je in de krant: honderdduizenden mensen op wachtlijsten. Allemaal mensen die recht hadden op een sociale woning, maar die niet kregen omdat er geen geld was om ze te bouwen.”Deze week liet de nieuwe minister van Wonen Freya Van den Bossche (sp.a) voor het eerst van zich horen. Ze wil allereerst de strijd aanbinden met een reeks misbruiken bij een aantal van de 39 ekm’s die er in Vlaanderen zijn. Een steekproef liet zien dat één op de zes leningen onterecht werd toegekend. Zo werden er sociale leningen toegekend voor woningen die niet voldoen aan de definitie van ‘bescheiden woning’.In één geval werd een sociale lening toegekend voor een woning van 389.200 euro. Bij één op de drie ekm’s is er volgens Van den Bossche ronduit sprake van financieel wanbeheer. Haar inspectiediensten stootten op een gedelegeerd bestuurder die behalve een brutowedde van ruim 80.000 euro en 3.000 euro voor schattingen ook een forfaitaire verplaatsingsvergoeding van 250 euro int. Er is ook een ekm waar voor meer dan 38.000 euro aan commissielonen werd doorgestort aan de echtgenote van de zaakvoerder.

Klinkt vertrouwd in de oren.

Annique Vantorre: “Ik lag in een deuk toen ik het op het nieuws hoorde. Wat mij nog het meest verbaast, is dat mensen zich hierover verbazen. Ik heb meer dan tien jaar voor de Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen (VMSW, de vroegere VHM, DDC) gewerkt. Aan de cultuur van weleer is niets veranderd. Ik bleef, waar ik ook kwam, op dit soort toestanden stoten. De leiding ondernam niets, tenzij inspecteurs wegpesten.”

De helft van uw inspectieteam werd destijds op non-actief gezet.

“Omdat we ons werk deden. Wij werden geacht de jaarrekeningen van de shm’s na te zien. Mij hoor je niet zeggen dat de hele sector rot is, maar in een aanzienlijk aantal shm’s zag je dezelfde patronen opduiken: de ledenbijdrage van de shm-directeur bij de Rotary die werd betaald door de sociale huisvesting, gigantische rekeningen voor wijn en restaurantbezoek. Het probleem met de shm’s is dat de raden van bestuur vol lokale tweederangspolitici zitten. Het zijn bedankmandaatjes voor mensen die veel foldertjes rond hebben gedragen bij de verkiezingen. Je stootte op de drie klassieke kleuren: blauw, rood en oranje. Op een gegeven moment vond men het welletjes en gooide men alle kritische inspecteurs eruit, mij op kop. Het is dan ook niet echt verbazingwekkend als de nieuwe minister van Wonen acht jaar later tot dit soort vaststellingen moet komen.”

Is er dan helemaal niets gebeurd na 2001?

“Ja, er is die klokkenluiderswet gekomen. Binnen de sector zelf? Niets. Marino Keulen heeft een paar keer geïnterpelleerd, is korte tijd later benoemd tot nieuwe minister die met nieuwe bezems zou gaan vegen. Hij heeft niets ondernomen. Brullen en tieren tegen een paar burgemeesters in de Brusselse rand: dat wel. De top van de VHM liet hij ongemoeid. Hoe, zou je denken, kon er dan wat veranderen? De gedelegeerd bestuurder is nog altijd Hubert Lyben, een CD&V-figuur die in 2001 alle fraudedossiers op de een of andere manier wist goed te praten met dooddoeners als ‘oude cultuur’ en ‘dingen om lessen uit te trekken’.”

‘HET LEVEN IS TE KORT’

De VHM liet destijds een tegen Annique Vantorre opgesteld tuchtverslag lekken naar de media. Het moest journalisten die eventueel op het onzalige idee kwamen te luisteren naar de inspectrice doen inzien dat zij zich schuldig had gemaakt aan volgende vergrijpen en kenmerken: “insubordinatie”, “overmatig wantrouwende geestesgesteldheid”, “vormen van ernstige bedreiging voor het imago van het inspectiekorps en de ganse VHM”, “onvermogen om enige collegialiteit te beleven”, “afwijkend normenpatroon”, “gebrek aan respect voor de hiërarchie”, “schadeberokkening aan reputatie van anderen”, “hysterie” en “herhaling van deze slechte eigenschappen op tussentijdse tijdstippen”.“Het feit dat ze het zo speelden zegt eigenlijk veel”, vindt Vantorre. “Ik heb aan het eind duizenden euro’s aan advocatenkosten moeten uitgeven. Ik ben nu twee jaar met onbetaald verlof. Ik ben een eigen zaak begonnen en hoop over enige tijd met die hele VMSW helemaal niets meer te maken te hebben. Het leven is te kort. Een aantal van mijn ex-collega’s daar heeft de luxe die ik ken niet. Zij ondergaan acht jaar na datum nog steeds dagelijkse pesterijen, omdat men hen er van verdenkt dat ze samen met mij misbruiken openbaar hebben gemaakt.”Het meest bizarre verhaal was dat van Freddy Sergeant, een klerk die na een hels conflict met de top van de VHM op straat belandde en begon te werken aan zijn jaren oude droom: soigneur worden in het profwielrennen. Hij belandde in 2006 met zijn echtgenote in een Zuid-Franse gevangenis na te zijn betrapt met een immense hoeveelheid doping, pot belge, in zijn wagen.

INMIDDELS IN TURNHOUT

Als je in de krant termen aantreft als “goed geplaatste bron” of “insider” wijst dat vaak op uit de biecht klappende ambtenaren. Annique Vantorre liet zich op geen enkel moment zo noemen. “Het zou kunnen dat het organiseren van lekken niet goed is voor je carrière”, zegt ze. “Maar ik laat me niet drijven door angst. Ik heb altijd duidelijk tegen mijn oversten gezegd: ‘Ja, ik heb die vertrouwelijke verslagen naar de krant gelekt. Omdat hier fraude is gepleegd met gelden voor sociale huisvesting en omdat dit het publieke belang raakt.’ Men hoort het niet graag, tenzij het in Charleroi gebeurt, maar als we allemaal gaan zwijgen, zijn we medeplichtig.”Met een e-mail lekt ze, op dit eigenste moment, een nieuw vertrouwelijk inspectieverslag, dit keer over de ekm Kempische Heerd uit Turnhout. Het rapport dateert van 7 februari 2007 en doet alweer de tenen krullen.Bij Kempische Heerd is zaakvoerder Albert N. in 2006 na 21 jaar trouwe dienst betrapt op fraude. Jarenlange, systematische fraude. De aandelen van de maatschappij zitten verspreid over de gemeentebesturen van Turnhout en 21 omliggende gemeenten, enkele banken en enkele afstammelingen van mecenassen uit het begin van de vorige eeuw. Wat blijkt? Albert N. is na de banken de grootste aandeelhouder van de ekm. Maar daar is een verklaring voor, zo leert het inspectieverslag: “Het blijkt dat hij systematisch de aandelen van overleden aandeelhouders voor zichzelf heeft ‘verworven’. Let wel: verworven. Er is geen enkele duidelijkheid over het feit of dit rechtmatig verworven is. Hij weigert de bewijzen voor te leggen dat hij voor deze aandelen betaald heeft, hij heeft blijkbaar geen enkel bewijs dat hij de aandelen ook aan andere gegadigden aangeboden heeft (...). Uit alle tot nog toe bekende feiten blijkt dat de heer N. zichzelf stiekem deze aandelen heeft toegeëigend, zonder er zelfs maar voor te betalen. Als dat inderdaad het geval is, is dit mijns inziens een zaak voor een rechtbank.”Albert N. woont al enkele jaren in een fraaie villa van Kempische Heerd aan de Parklaan in Turnhout en betaalt daarvoor 425 euro huur. Water tapt hij volgens het inspectieverslag stiekem af van de kredietmaatschappij. Idem voor de telefoonlijn en verwarming.

ONDER VRIENDEN

In andere sectoren en onder andere omstandigheden zou een dergelijk misbruik van overheidsmiddelen een zaak kunnen zijn voor het parket, niet zo in het wereldje van de sociale huisvesting. Volgens het inspectieverslag was dit de “sanctie” die Albert N. door de raad van bestuur van Kempische Heerd kreeg opgelegd: “De arbeidsovereenkomst werd opgezegd met ingang van 1 februari 2006. Hij (Albert N.) bekwam een opzegtermijn van 21 maanden, maar met vrijstelling van elke prestatie vanaf 1 mei 2006. Dit betekent concreet dat hij vanaf die datum niet meer moet komen werken maar wel een brutobezoldiging bekomt van 5.672,81 euro per maand. Daarbovenop komen nog het dubbel vakantiegeld en de eindejaarspremie (...). Er werd toegestaan dat N. vanaf 1 november 2007 (datum van einde van de opzegperiode) tot en met zijn 65ste verjaardag, zijnde tot en met september 2010, een aanvullend brugpensioen gaat krijgen van de maatschappij.”De overeenkomst, zegt het verslag, heeft kwalijke gevolgen voor de werking van de kredietmaatschappij: “Het is zo dat - met deze hoge kost - de maatschappij zich vermoedelijk geen nieuwe zaakvoerder kan permitteren, zonder zelf in financiële nood te komen.”“Met dit rapport is naar goede gewoonte niets gebeurd”, zegt Vantorre. “In de sociale huisvesting is de reflex ook na al die jaren nog altijd: ‘Fraude? Ai-ai-ai? Slecht voor het imago van de sector! Dus, mondjes dicht allemaal.’ Er zijn intern wel wat herschikkingen doorgevoerd, maar het wemelt in Vlaanderen nog steeds van de figuren als Albert N.”“Toen ik destijds de misbruiken in Beringen aan het licht bracht, had de VHM normaliter naar het parket moeten stappen. Dat gebeurde niet. Men huurde een extreem dure consultant in, die in een vuistdik, glimmend rapport aanbevelingen moest formuleren om ‘dergelijke dingen in de toekomst niet meer te laten gebeuren’. Ik dacht dat het nochtans zeer simpel was: bouw als verantwoordelijke voor sociale huisvesting huizen voor mensen die daar recht op hebben, niet voor jezelf. Veel ingewikkelder dan dat hoeft het echt niet te zijn.”

DOELSTELLINGEN HALEN

Vantorre nam in 2007 samen met een destijds net als zij weggepeste inspecteur nog deel aan een examen. “Geen enkele vraag over het formulier handelde over boekhouding”, weet ze nog. “Terwijl het dat is wat je moet gaan inspecteren. De examencommissie bestond uit mensen van partijen en vakbonden. We werden beoordeeld met een paar idiote persoonlijkheidsvraagjes en een gesprek met de commissie. Natuurlijk werden wij gebuisd. Maar het was wel lachen.”

Maar er zijn toch opnieuw inspecties?

“Bij de ekm’s wel, blijkbaar. Niet of veel minder bij de kleine maatschappijtjes. Het klinkt bemoedigend, te vernemen dat Freya Van den Bossche de misbruiken wil aanpakken. Ik geloof er in alle eerlijkheid niet in. Een minister van Wonen wordt over het algemeen afgerekend op het aantal woningen dat tijdens de legislatuur is gebouwd, en op het inkorten van de wachtlijsten. Pak je dit soort misbruiken aan, zoals Jaak Gabriëls in 2001 ooit probeerde, dan keert de hele sector zich tegen je en haal je de doelstellingen niet.”

Er zit niets anders op dan de misbruiken te aanvaarden?

“En de boodschappers te bestraffen. Dat is de afgelopen acht jaar in elk geval de enige methode geweest.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234