Dinsdag 02/03/2021

Niets dan lof voor onze held Bernie Madoff

Vanuit de gevangenis van Butner getuigen medegedetineerden over de allerberoemdste onder hen. De ultieme succesboy, de man van wie ze zo graag wat willen opsteken, Bernie Madoff. ‘Een held’, schreef Robert Rosso - veroordeeld tot levenslang - op zijn eigen website convictinc.com. ‘Hij is zonder twijfel de grootste bedrieger uit de geschiedenis.’

Getuigenissen vanuit ‘Camp Fluffy’, het penitentiaire complex waar de allergrootste fraudeur ter wereld ooit zijn gevangenisstraf van anderhalve eeuw uitzit

Vanaf de dag waarop Bernard Lawrence Madoff, gevangene nr. 61727-054, aankwam in de minst strenge van de twee middelmatig beveiligde complexen van Butner, North-Carolina - geboeid en geketend, zijn halflang haar kortgeschoren, zijn rijkeluismanieren getaand - was hij een beroemdheid, ook al waren zijn bewonderaars nu moordenaars en verkrachters. Het penitentiaire complex Butner, dat vier gevangenissen omvat en een medisch centrum, had wel vaker misdaadkoningen ontvangen. Jonathan Pollard, de beroemde Israëlische spion die Amerikaanse geheimen aan zijn vaderland verkocht, verbleef in hetzelfde gebouw. Clemson. Carmine Persico, ooit de peetvader van de Colombo-clan, verblijft in Georgia Tech, wat verderop. Omar Ahmad-Rahman, de blinde sjeik die mee de aanslag van 1993 op het World Trade Center beraamde, zit in Butner.

Zelfs in dat gezelschap springt Madoff eruit. Elke gevangene herinnert zich de dag waarop hij arriveerde. “Het was alsof de president op bezoek kwam”, vertelde een bezoeker die dag. Nieuwshelikopters ronkten in de lucht, de gevangenisleiding sloot een deel van de gevangenis af en isoleerde bepaalde gedetineerden in hun cel. Terwijl de bejaarde bedrieger met een hoge bloeddruk de procedures onderging, kreeg hij van zijn medegevangenen een pak en een korte briefing. “Ontspan je, kerel, go with the flow”, luidde de raad van een voormalige drugsdealer.

Al snel kwam de flow naar Madoff. Vanaf het prille begin had hij ‘groupies’, zeggen verscheidene gevangenen. Mannen volgden hem als hij een wandeling maakte. “Iedereen probeerde zijn kont te likken”, zegt Shawn Evans, die 28 maanden in Butner zat. Ze smeekten zelfs om zijn handtekening.

En Madoff liet zich dat meestal welgevallen. “Hij genoot ervan een beroemdheid te zijn”, zegt Nancy Fineman, een advocaat die optreedt voor de slachtoffers van Madoff en aan wie hij kort na zijn aankomst een gesprek toestond. De man leek verrast en gecharmeerd door die royale behandeling, ook al weigerde hij consequent iets te tekenen. Zelfs in de gevangenis wilde hij het merk in stand houden. “Hij wist zeker dat ze het op eBay zouden verkopen”, zegt Fineman. “Hij had nog altijd een groot ego.”

Vreemd genoeg lijkt dat ego onaangetast. Inspecteur-generaal H. David Kotz van de Security and Exchange Commission (SEC) onderzocht waarom zijn agentschap er niet in geslaagd was het frauduleuze piramideschema van Madoff op het spoor te komen, en Madoff was bereid hem te woord te staan. “Ik schreef een groot deel van de regels op het vlak van trading”, zei Madoff. Hij beklemtoonde dat hij “een goed trader” was geweest, met een solide strategie, en legde uit dat hij in de problemen was geraakt door zijn succes. Hedgefondsen - ‘marktkramers’, zei hij met duidelijke weerzin - boden hem cash aan. Hij engageerde zich te hard, zette zich erachter en brouwde een paar denkbeeldige trades, die hij later wel zou goedmaken - wat hij nooit deed.

Wat hij zelf ook fout deed, Madoff richtte zijn pijlen op de SEC. Hij deed zijn agenten na, leunde met de handen achter het hoofd achterover zoals een zelfbewuste agent ooit had gedaan - “een gast die hier binnenkomt als een Columbo”, maar eigenlijk “een idioot” was, zei Madoff, zoals blijkt uit het opmerkelijke bewijsstuk 104, een verslag van twaalf pagina’s van een gesprek dat deel uitmaakt van Kotz’ dossier. Madoff is geen ironisch man. Zijn minachting van de SEC is professioneel, ook al redde de incompetentie van het agentschap hem jaren lang het vel.

Het ego van Madoff bleek ook duidelijk in de gevangenis. “Bernie wandelde vol zelfvertrouwen rond in de gevangenis”, zegt ex-bajesklant Keith Mack niet zonder rancune. “Hij deed alsof de wereld aan zijn voeten lag.” En volgens de meeste gevangenen was dat ook zo. Velen kunnen verhalen vertellen over zijn successen, waarvan vele van Madoff zelf kwamen.

“Op een dag vertelde hij me iets”, herinnert een ex-drugshandelaar zich, die in februari vrijkwam. “Hij kon de wereldbol ronddraaien en die willekeurig stoppen met zijn vinger. De kans was groot dat hij er een huis had of er ooit geweest was. Ik was redelijk onder de indruk.”

Op een avond keek John Bowler, een drugshandelaar (“Ik ben geen oplichter, ik ben een zakenman”) samen met Madoff naar een documentaire over hem. “‘Bernie,’ zei ik, ‘je hebt ze voor miljoenen opgelicht.’ ‘Nee, miljarden’, antwoordde hij.”

Op een andere avond was er op het nieuws iets over de veiling van de horlogecollectie van Madoff - hij had meer dan 40 horloges, waaronder Rolexen en Piagets. De horloge had die avond maar 900 dollar opgebracht, en Madoff - wiens enige horloge nu een Timex Ironman van 41,65 dollar is waarin waarschijnlijk zijn nummer gegraveerd is - riep uit: “Ze hadden me gezegd dat die horloge 200.000 dollar waard was.” De gevangenen lachten vrolijk mee. Ze zagen geen reden waarom Madoff zich zijn verleden zou beklagen. “Als ik zeventig jaar lang zo goed geleefd had, dan zou het me ook niet kunnen schelen dat het in de gevangenis eindigde”, zegt Evans.

Medegevangenen zijn onder de indruk van de enorme omvang van Madoffs handeltje en wilden hem als gids om hun eigen ambities op het spoor te zetten. Madoff had er altijd van genoten advies te geven aan de rijken en de machtigen. Het maakte deel uit van de verleiding van het systeem: Bernie, het straatvechtertje uit Queens, steun en toeverlaat van rijke zakenlui. “Hij wil herinnerd worden als een titaan van Wall Street”, zegt Fineman, en als iemand die de privéscholen en chique vakanties subsidieerde van zijn rijke vrienden, ook al gebeurde dat met geld van andere investeerders. Voor de gevangenen was hij nog altijd die titaan.

Gevangenen belegerden Madoff op zoek naar investeringsadvies, maar hadden geen oog voor het feit dat hij als zwendelaar in geen jaren meer geïnvesteerd had. Andere veroordeelden beschouwden hem als een collega-ondernemer, en negeerden het duidelijke gegeven dat zijn piramideschema allesbehalve een onderneming was maar louter rook en spiegels.

Madoff heeft de symbolen van het succes vergaard, en voor criminelen draait het daarom. Het is een ambitieus, zij het zelden scherpzinnig slag mensen - je kunt niet dag en nacht slapen en alsnog een drugsbaron zijn. “Ze koesteren allemaal de droom dat ze ooit naar huis gaan, een bedrijf opstarten en nieuwe auto’s en huizen kopen”, schreef een van de gevangenen in Butner.

Madoff was behalve een gerespecteerd financieel adviseur ook een mikpunt. “De mensen gaan je niet tot vriend maken als ze er zelf niets aan overhouden”, zegt een ex-gevangene. Wat Madoff betrof, hadden sommigen een zelfzuchtig motief. “Er waren mensen die dicht bij hem trachtten te geraken.” Tenslotte denkt iedereen dat een man zo gewiekst als Madoff gegarandeerd ergens een buit heeft liggen. Velen dachten dat hij in een context van gevangenen onder elkaar zou verklappen waar die lag. “Waar heb je het verborgen?”, vroeg KC White hem ooit toen ze samen op de koer aan het wandelen waren. “Het is H2O”, zei Madoff, waarbij hij een gebaar maakte van water dat hem uit de handen vloeide.

“Madoff was niet gemaakt voor de gevangenis”, zegt een ex-gevangene laatdunkend. De man zelf had zichzelf getatoeëerd met een toestelletje gemaakt van een baardtrimmer, een tandenborstel en een balpen.

Gelukkig voor Madoff was hij geïnterneerd in Butner Medium I, ‘Camp Fluffy’, zoals mensen die andere gevangenissen meegemaakt hebben het noemen. In Medium I zitten 758 ‘zachte’ gevangenen, mensen die het niet zouden overleven in andere instellingen, onder wie pedofielen en spijtoptanten (‘ratten’). Het complex was gepland tijdens een korte periode van penitentiair optimisme en was opgevat om de gevangeniservaring te humaniseren. De fysieke ruimte lijkt op een universiteitscampus, met fraai aangelegde tuinen en hagen. “Er zijn bloemen en bomen, je kunt op het gras liggen en zonnen”, zegt een ex-gevangene, lachend. “Er zijn geen tralies. Er zijn vensters.” Er zijn ook een sporthal, een bibliotheek, biljarttafels, een kapel, een volleybalveld en een indiaanse zweethut.

In Butner begon Madoff een personeelsbeleid te ontplooien. Hij liet een gevangene zijn was doen voor 8 dollar per maand, zegt Bowler. “Maar dat was mijn bijbaantje”, vertelt Bowler. “Ik vroeg 10 dollar, de gangbare prijs, maar Bernie is te krenterig.”

Eén keer per week dient Madoff zijn aankooplijstje in. Een gevangene mag slechts 290 dollar per maand uitgeven, maar de prijzen zijn redelijk. Een radio kost maar 17,95 dollar, oordopjes 40 cent, een joggingbroek 18,85 dollar. En eten is goedkoop: macaroni met kaas, een van Madoffs lievelingsgerechten, kost 60 cent, een blikje Diet Coke, Madoffs favoriete drank, is een koopje voor slechts 45 cent.

“Bernie kwam nooit iets te kort”, zegt Shannon Hay, een drugsdealer die in hetzelfde gebouw als Madoff verbleef. Zijn leven mocht dan overhoop gegooid zijn, hij paste zich aan, zoals alleen een oplichter kan. Hij bleek aanleg voor zuinigheid te hebben, misschien een erfenis van zijn minder fortuinlijke jaren in Queens. “Je kreeg zelfs geen ijsje van hem”, zegt Bowler. Een andere ex-gevangene noemt hem “gierig”. Hij kocht het hoogstnoodzakelijke, een radio en koptelefoon, een sportshort en een Timexhorloge. En hij legde voorraden aan, snacks en eten, die hij bewaarde in een locker in zijn cel.

Hij krijgt een paar kranten via de post. Soms ontspant hij zich op een picknicktafel die is vastgeschroefd op het betonnen terras van zijn unit. Madoff houdt van misdaadverhalen van Dean Koontz en John Grisham, die hij ook via de post krijgt. Hij leest ze gretig en geeft ze dan door.

Madoff heeft zich ook op de arbeidsmarkt geworpen in de gevangenis, en solliciteert even gretig voor baantjes als een pas afgestudeerde. Madoff vertelde Fineman dat mensen van zijn leeftijd niet verplicht zijn te werken, maar hoe vul je anders je tijd? Aanvankelijk ambieerde hij een baantje bij de groendienst, waarvoor hij het budget wilde beheren. Hij had kwalificaties - hij was ooit voorzitter van de Nasdaq geweest. “Geen sprake van”, zei de opzichter lachend tegen Evans. “Ik houd mijn budget zelf wel bij. Ik weet wat hij buiten gedaan heeft.”

Op een lijstje van de dagelijkse klussen in de gevangenis staat bij de naam Madoff op 13 augustus 2009 ‘onderhoud’. Hij moest die dag verf uitdelen. Later werd hij ondergebracht in de cafetaria, waar hij rondliep met stoffer en vuilblik en voor 14 cent per uur gevallen voedselresten opruimde, het loon voor nieuwkomers.

De gevangenis is een stammenwereld, en de mensen zijn trouw aan hun groep, hun ‘car’ zoals ze dat noemen. Sommigen zijn loyaal aan de staat waar ze vandaan komen. Of ze definiëren zichzelf raciaal. “Zelfs hier in de laagbeveiligde gevangenis” - die zelfs nog softer is dan Medium I - “haten de blanken de zwarten en vice versa”, schreef een veroordeelde moordenaar.

Sommige gevangenen organiseren zichzelf op basis van hun ‘bid’, hun straf, en Madoff associeerde zich met de groep die zichzelf half spottend omschreef als de ‘lifers gang’, mensen met levenslang. Pollard, de spion, is de leider. Hij komt weliswaar binnenkort vrij, maar zit al bijna zijn hele volwassen leven vast. Pollard is inmiddels 55 jaar, zwaarder en kaler dan toen hij in 1987 veroordeeld werd, en draagt constant een keppeltje. Pollard is de held van Israëlisch extreem rechts, dat Bill Clinton en George W. Bush dwong hem gratie te verlenen. Aan tafel is Pollard de verteller van de groep, een folklorist van het gevangenisleven die de anderen onderhoudt met verhalen over gevangenen uit het verleden die zelfs de grootste boeven choqueren. “Hij herinnerde zich een gek die een verpleegster gijzelde in Butner”, zegt Hay. “Buiten had hij een bus vol kinderen ontvoerd.” De kinderen werden dood teruggevonden. Als pointe liet Pollard erop volgen: “Achterlijke kinderen.” Een ander groepslid was Gary Karr, 62, die veroordeeld was omdat hij een paar mensen aan stukken gesneden had in Texas. Maar gevangenen veroordelen zelden iemand voor de misdaad die hij begaan heeft.

In de cafetaria at Madoff soms samen met een kerel met de bijnaam Muscles, een obsessief-compulsieve kerel die een half uur nodig heeft om zijn bed op te maken - Madoff moet sympathie gevoeld hebben voor de man, want hij staat zelf bekend om zijn dwangmatig gedrag. Pollard, een grappenmaker, plaagde Madoff over hoeveel tijd ze niet hadden. Pollard was vlot en komisch - “altijd tevreden”, zei een gevangene - en hield van vuile moppen. “Ze brachten een jonge gast binnen voor een evaluatie. Hij was klein. Ik zei tegen hem: ‘Hé jongen, je moet achttien zijn om koffie te drinken.’ Pollard viel in: ‘Ja, maar je bent oud genoeg om zoveel lullen af te zuigen als je maar wilt.’ Pollard is een vrolijke gast.”

Homo’s vormen een andere stam. Er zijn pakweg 25 openlijk homoseksuele gevangenen in Clemson - hetero’s houden angstvallig een telling bij - en nog wat heimelijke homo’s over wie geroddeld wordt op inmate.com. Homo’s klikken ook samen, de lifers gang volgt hun doen en laten met uitwendige walging en verrukte aandacht. Hoeveel kost een blow job? Drie boekjes postzegels, kregen ze te horen.

Madoff zelf lijkt boven de hiërarchieën in de gevangenis te staan, zoals het een celebrity betaamt. In het begin ging Madoff om met Persico - tegenwoordig zijn ze minder close. Hij voelt zich op zijn gemak bij zwarte gevangenen, praat me ze en maakt soms een grapje: “Waarom zitten jullie altijd op de kap van de blanken?” Op een bepaald moment deelde hij de cel met een zwarte drugsdealer, en ze konden het met elkaar vinden. En Madoff poseerde voor White, de kunstenaar in de gevangenis én een zwarte.

Ook homoseksuele gevangenen storen Madoff niet, uiteindelijk is hij een gesofisticeerde New Yorker. Op een avond riep Madoff zijn vrienden van de levenslang gestraften toe: “Het enige waar jullie over praten, is ‘homo hier, homo daar’. Hebben jullie niets beters om over te praten?”

Madoff was zelfs vriendelijk voor een gehate kinderverkrachter. Marvin Hersh, die 105 jaar moet zitten, staat bekend bij sommigen in de gevangenis als het ‘Florida Monster’. Hij is een ex-professor die een tiener uit Centraal-Amerika mee naar huis nam, voor hem zorgde als een vader en hem verscheidene keren per week verkrachtte. Madoff speelde scrabble met Hersh in de tv-kamer. De sociale promiscuïteit, ongewoon voor een boef op leeftijd, verwarde en ergerde sommigen. “Ik verspreidde het gerucht dat Bernie biseksueel is”, zegt Bowler, die dat best grappig vond.

De maaltijden zijn momenten waarnaar gevangenen uitkijken, zeldzame pauzes in een strak dagschema. Tijdens de maaltijden zoeken de stammen elkaar op. Ook de lifers gang, en Madoff sloot zich soms aan. Voor het afscheidsfeestje van Hay maakte Pollard een pizza klaar in de microgolfoven - een pizzapakket kost 3,20 dollar in de kantine.

Het leven in Butner was aangenaam, althans naar gevangenisnormen, maar in de gevangenis is het gevaar als statische elektriciteit: het hangt altijd in de lucht. Gevangenen staan niet bekend om hun zelfbeheersing, een reden waarom ze vaak overdreven beleefd doen. “Je moet voorzichtig zijn dat je niemand beledigt”, zegt een ex-gevangene van Butner met een diploma rechten. “Iedereen wacht erop beledigd te worden.” Of zoals een andere gevangene van Butner in een telefoongesprek zei: “Iedereen probeert constant anderen erin te luizen.”

Volgens de Wall Street Journal was Madoff in december betrokken bij een vechtpartij, en moest hij naar het gevangenisziekenhuis gebracht worden met gebroken ribben en een gebroken neus. Het doen en laten van Madoff is groot nieuws op inmate.com, en elke gevangene lijkt zijn eigen versie van de feiten te hebben. Iemand beweerde dat de aanval op Madoff een lesje was. “Hij was arrogant”, berichtte een gevangene.

Madoff zelf beweerde tegenover vrienden dat hij gewoon de verkeerde medicatie had gekregen. Hij was flauwgevallen. Mensen die dicht bij Madoff staan, geloven hem. “Als Bernie in elkaar was geslagen, dan had ik er iets aan gedaan”, zegt een struise boef uit New York, die Madoff beschouwde als een lid van zijn ‘car’. De gevangenisautoriteiten ontkennen overigens dat Madoff aangevallen werd, en dat doet ook zijn advocaat.

Wat er ook gebeurde, Madoff gaat zijn gewone gangetje, geniet van zijn kleine pleziertjes, en laat weinig los. Na verloop van tijd en naarmate zijn beroemdheid wegdeemsterde, merkten zelfs mensen dicht bij hem dat hij gesloten en moeilijk te doorgronden is. Hij spreekt als hij wordt aangesproken en zit soms in de verte te staren. ’s Avonds ijsbeert hij door de gangen. Misschien is het verlegenheid; Madoff was al lang sociaal afstandelijk, zelfs in de Palm Beach Country Club, waar hij velen van zijn slachtoffers ontmoette. “Misschien is hij het type dat onder zijn laken weent”, vertelde een gevangene me.

Er is zeker één ding dat Madoff dwarszit, en dat de gevangenen ook aankaarten als je met hen praat. Gedetineerden worden gescheiden van de mensen die ze liefhebben. Een ex-gevangene klaagde erover dat hij de begrafenis van zijn neef had gemist en de diploma-uitreiking van zijn zoon.

Madoff was de patriarch van zijn familie. Zijn twee zonen, zijn broer en de dochter van zijn broer ontvingen ooit een royaal inkomen dankzij Bernie L. Madoff Investment Securities. Zelfs in de gevangenis blijft hij zichzelf zien als een familieman. Op een dag zei Hay dat hij in zijn plaats op de vlucht was geslagen: “Als ik jouw geld had, dan was ik zo het land uit, met een facelift en alles erop en eraan.” Madoff wuifde het idee weg: “Ik heb een familie.”

Tegenover Shannon Hay, de drugsdealer, liet hij niet veel los, tegenover zijn advocaten was Madoff opener. Uiteindelijk kende niemand hem beter, of gaf niemand in een bepaald opzicht meer om Madoff, dan de advocaten die hem dagvaardden. Tegenover hen toonde Madoff wel eens een glimp van de pijn die hij voelde. Fineman herinnert zich dat terwijl zij zich concentreerde op het ponzischema, Madoff honderduit praatte over zijn vrouw Ruth. Het was de enige keer in de vierenhalf uur die ze samen doorbrachten dat Fineman iets van sympathie voor Madoff voelde.

Ruth en Bernie waren tienerliefjes, en Madoff vertelde Fineman het verhaal van hun ontmoeting in het middelbaar, een onschuldige tijd toen hij lid was van de schoolzwemploeg en zij een populair, uitbundig, fiftiesachtig schoolmeisje. Fineman zegt: “Hij vertelde dat hij naar de universiteit was gegaan. Maar hij miste haar, en dus verhuisde hij terug naar New York. Zijn stem kreeg een andere toon als hij over haar praatte. Het was het enige moment waarop hij emotioneel werd.”

De zonen van Madoff maken niet langer deel uit van zijn leven - ze zijn juridisch nog altijd in gevaar en kregen de raad niet meer met hun vader te communiceren.

Ruth heeft hem niet laten vallen. “Ze was in de war en aangeslagen”, zegt Herb Hoelter, de man die in de gevangenis voormalige celebrity's bijstaat. En ook al wordt ze niet meer vervolgd, ook zij is geruïneerd. Op een bepaald moment moest ze elke uitgave van meer dan 100 dollar aangeven aan een schuldbemiddelaar.

Ruth bezoekt Madoff in Butner. Toen hij terug in zijn cel kwam na een bezoek van haar, zei hij weemoedig: “Ze gaat golfen.” Golfen was iets wat ze graag samen deden. Medegevangenen voelden zijn gehechtheid aan haar, en polsten ernaar. Ze hadden foto’s van Ruth in de media gezien. Ze is nog altijd een parmantige, lachende blondine, die volgens hen een pak jonger dan Madoff moet zijn - een van zijn vele trofeeën. (Madoff ontkrachtte dat beeld niet, ook al is ze maar drie jaar jonger.) “Ik kom binnenkort vrij, ik zal haar wel gezelschap houden”, grapten ze tegen hem. Pollard, Madoffs vriend, plaagde hem ook: gezond eten, Bernie, zodat je in vorm blijft. “Je hebt tenslotte een jonge vrouw”, pikte Hay in.

Madoff lacht met de grapjes. Maar hij is een realist. Ondanks de fictieve wereld die hij creëerde, is hij dat altijd geweest. “Ik heb honderdvijftig jaar gekregen en ik ben eenenzeventig”, antwoordde hij. “Ik maak me geen zorgen over mijn conditie.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234